I £CS-M06 m ii PSALMORUM -©AVIDIS ^araph^fis Poetica, AUCTOR E G. BUCHANANO, Cum Notis Philologicis Nathanis C hy- t km i &c Et Ecfhrafi Alexamdri Julii in loca Paraphrafeos difficiliora. Ad finem adjiciuntur Annotationes Th.omje Ruddimanni. EDINBURGL Excudebat GULIELMUS ADAMl Proftant venates a£ttd Joanem Paton Biblio- poiam in area Parliament. et Davidem Ran- dolphum, in Vico Canonicorum, vulgo the , Canongate. Anno Domini MDCCXXV. j A D Jvl a r i a m, lllujlrifsima m Scotoriun Renwm Georgii Buchanani EPIGRAMMA. NYmpha, Caledonu qut nunc feliciicr ora Miffa per innumeres fceptra tueris avos ; Oua fortem antevenis meritis, virtutibus annvs> Sexum animis, mcrum nobilitate genus : 'Accipe ( fed facilis) cultu dotiata Latino Carmina,fatidici ncbile regis opus. llla cjuidem, Cjrrha pncul &* Fermejftde l)'mphaf 'B/.ne fub ArcT-oi fidere natapoli : Jfon tamen. av.fus eram male nitum exponere fostum* jST* mihi d.fpliceant cjua placuere tihi. 2sam qmd ab ingenio dornini fperare nequibant^ pehebuxi gsnio forfttan Ma tuo. Ibld. v. 97, Qttam • cecidereffiSei^ Pf. XIX. v. J. IrnAvienUt gens f^Krfi*, A^K^Wen*tm j In librum Pfalmoram ANNOTATIONES THOMiE RUDDIMANNI, — — — Pf. I. ver. 8. £~\ V&ty n°n Editio And. Harti 16" 1 5, Quem \J non, male ; hsc enim ad arbevem referri oitendit, practer a^.a, proximo verlu vox {prcdiga.] Pf. II. v. 28. De callereBi'] Lond. 16S6, de calle reBo. ?{. V. v. 21. At tuafretus~\ Prima editio And. Harti, Ad tua* Pf. VII. v. 9« Si ««w index~\ Edit. Argent. fecunda And. Harr. Elzev. 1628, Janfon. 1^40, Wetften. 16S7, Si verus ju- deXy repugnante metro. Pf. IX. v. 10. Ccnverfus trepida terga dedit* fugaj Qui- dam forte legendum malint trepid& fug& : lta enim Qvid» Met. V. 322. -CunBof^ue dedijfe Terga fuga — ia*. Et Met. XIII. S79. 'Terga fuga dederat converfa Sym&tbius heros. A Buchanano farnen ftat Virgilius Geo. iv, 85. Aut hos verfa fuga viBor dare terga fubegit. Et jEneid.-XII. 462. —_».—— Verfique vkijfim. ~?ulverulenta fuga Rniuli dani tergaper agres. ?f. X. v. 37. Et occupatos multinodis nexibus, 7$aff& involutos ativahit. Ita omnibus libris difpungitur hoc di- ftichon : mihi vefo fententias hic ordo videtur, Attrahit occupa- tos invohitos multimdis nexibus naffei cjuo pacto cum naffa hic non dandi fed gignendi cafu iit poiirum, incifum pofr, nexibus de- lendum arbitror. Vide Julii Ecphrafin. Pf. XII. v. 3. Nudajzdes hominum fugit eommercia.~\ Omnf- bus libris virgula poft Ifldes} interjicitur : male mea fenten- tia. Vide Julii Ecp h. Pf. XVII. v. 41 . Facinufque pttrant Mwtihus ahfem . 1 i. t. ut re.Te Julius mreraretatur, facinus futurum animo admittunty quod mihi ahfenti parant : five, ut aliis verbis idem efferam, Tot infidia capiti meo firuunt, tam fixum immotumque eorum ammo fpdnt mei prrdendi cenfilmmy ut quxm mihi cadem mohuntury non- dum hcet re verx verattvm^ menle tam^^^ cogiiatictie pracipiunty tamdue tfu^.fi jam perp trxre fbi videantur. Simili fignra utitur Sntius, de etjuis e caiceribus ad curfum emitti ardentibus, lib. VI. $9*. I — ..— — Ftffff lumina furvimi, Ora fonant morfu^ fpumifque Qfi ftwuine ferrnm Tfritur, imvulfi necjueunt obfifieve pofies, Claufiraque^ compreJf& transfumat anhelitus ira : Sttre ade.i mfe^um efty pereur^. vefiigia wille Ante fu?amy abfentemque ferit gravh ungttla campum* i. e, J*m videhvninr currere in (tadio, in <guo nondum eraa?» Sic Val. JFlaccus lib. III. 587. l\\py velut refwri c/uem ce-ntipit improha Ma#?a "Lancei, fannuineus vafio leo murmure fertury Trrnnit Qf* abfentem vacuis fuh dentibus hofiem. Nec multum abludit illud Virg. JEneid. iv. f 5. -„-.. lllum ahfens abfentem nuditque videtqffes Et no'ter Mifcel. III. 22. Vnam inouieta follicitudtne T<? fpectat ahfevtem Ex hifce exemplis abunda liquere arbitror fatis venufte aC ^oetice dici v-ftrare facinus abfensy atque adeo praeter rationem «os facer^, qui, fincerum f quod dicitur "* vas incruftare cupi- entes, ?liam adje£Hvo abfens, praRter vocem ficinus, focant qui»runt : dum alii fnliret e ftmeriore ftrophe minus impiorum fiuic revoont, alii vero vocem ahrens e lua q nfi fede revulfam eu i {e^uenre proximo verfu vore rleo] copulandam volunt : utri^ue, me judire, Miterprer*tionem, & m fe meptam, atque ab ,'fimo nm auftorum ufu & Bucha^ni mente juxta alienam °f XVIII v. »9. Sicitcum jurw ] And. Hait. anno 16*15. £• eircum fulw% malt. IM Ibld. v. 97. Qjiam cecidere ^S§eM Wpre. (H Pf. XIX. v. 1. hiament^s gens f^Ki&, A*^&mw**m J Ita libris omnibus t rra-ter unum Nath. Chytraei , d ftinguitur foftfapienii.: : mal-*, me judice ; ordo enim eft, Gcns tddicta mentem erroribus impiis infamentis ftpienfu, i- e, mteipretant* Julic, hcmines dedii faljts praceptis PhhfifhU a pieioU then*t $ualia fciz*, Epicuri (etlam feruti poftea profitebantur, qui, uC Claudiam verbis utar, mundum fcrtuna ncn arte re.ri afnTn.a- b^nt. Buchanani oculis obverfabatur iliud Horatii, iik» 1« Parcus Deorum cultor &* infrequem9 Infanient.s dum f pieniiA Confultus erro — --- Pf. XXII. v. 47. Ad injlar ~\ Negar Servius re£te dici a&i#~ @ar, damnarque Serenum ira ioquenrem : verum ncniolu>Se<» renus, fed Juftinus etiam, Solinus & Apuleius fic loquunrur. Pf. XXVIII. v. penult, VitAcntinuo fruftibus affttat Ccn* tinuo hic pro eontinenter, ajjidue, ufiue, ttfurpare notier videtur : quod barbarum tamen contendit accuratiflimus Jo. Ker. beleCt, de LL. obferv. lib, II. Pf. XXXIII. v, 45. Defpicit mundi pater ^ Longe majot Cfi» ^icum pars Difpicit, male ; Virgilius enim «£n. I. %z%. -...= — ._ J-upiier athere fumme Defpiciens mare ve livelum, terrafque jacentes. Claud. de Conf. Mall. Theod. ver. $. de Virtute, .-. .... Immotaque cunclis Cafihus ex alta moriaha defpiat arce. Et alii paffim. Defpicere autem cft e fuperitre loco fpeBave. Ibid v. 59. At Deus juftes ecuh irretorto Sevtper refptcit. J ?. e. Deus juftos orulis immons & nufquam deflexis intuecur, fi ;© eorum faluti & mcolumitati oculis per^ecuo intenris inw^iUt. Caeterum Buchanano a quibufdam virio d*tur, quod hanc lo- ^uendi formulam, a folo, quod fciverim, Horatio ante ufurp** tam, haud paullo div<-rfa ab ea, qua ille ufus eft, iignificatirne sdhibuerit. Horatii locu* eft Iib. II. Od. s, jfn (3| f&nani Poemata (^Ri?^; Ouifquis ingentes oculo irretorU Spcclat acerves. tjbi per voces [ oculo inetorto ] intelligi volunt comrnentato- tes, eailonon invidoy aut avaro, non auri fulgore aciem quafi per~ flringente reterto aut defiexo. Immerito autem mea fententia hic JBuchananus arguitur : utrobique enim eadem fcrvatur vocis vis & fignificatio, quippe qua nihil laliuJ innuatur quam -oculus ' recluSy immotus & cOTjJians, non cbJiquust au* ab ea re in quam #cies Airigitur retortus fiVe refiexus. Quod autem Buchanani ab Horatio difcrepet fententia, id non ex nativa vocis indole, £ed ex reliqu* oratione diverfaque tum fpectancium tum rerum fpe£tatarum natura provenit : & quidem, ut rem paulio clarius exponam, varii funt animorum aifeclus, invidia puta, avaritia, libido, ira, odium, &Fc. quibus incitati res hominefve obliquis, torvis, limis, reflexis aut retortis oculis ipe&are dicimur : con- tra vero his affeftibus vacui, aut contrariis animi rrotibusad- «lu£ti, oculis re£hs, fixis, immotis, sequis, adeoque irretorcis, Tion reflexis aut detortis, intuen perhibemur. Proinde Peus, Ihumanos quafi afiewcus induens, juftos cculo irretcrto adfpicere, •1. e. perpetuo amore profequi, ac vigili femper cura tueri ac protegere, non minus Latine ac eleganter, quam vere & pie dici videtur. Videfis Mifcel. III. 21. Pf. XXXIX. v, 53. 1'urbidas iranfegimus Vit& hrevis moJefixs ] JMajor codicum pars, & ii fere antiquiores, 1'urhidas mcJefiias Vit& brevis tranfegimus. Sed quam nos fecuti fumus le&io ve- *rufiior videbatur magis tamen arrideret tranfigimus, fi fyllabae 'modulus pateretur. Pf XL. v. 45. Vefendant igitur~\ Hart. anno 1^1 5, Defendat : 'at obftat carminis lex. Pf. XLII. v. 33. "tu me fi placido lumine viderisj Ita Hart. anno 162,1 quod & numerofius nobis vifum : ita enim Pfal. LXXX. 5% ttes fi pJacid§ lumine videris: aliis autem omnibus, ~T u fi me placido I. v. legitur. Horat. hb. iv. Od. 3. unde haec deprompta funt, litem non dirimit. * Pf. XLIV. v. 49. Obrati tot cJadibus ] «Supplendum licetfi- "ffl&s . quod duriufculum videtor: * Pf. itiones. Annota Pf. XLV. v. 60. Nec tu carminibus Regitid tdeeleve mflris} Ita omnes libri, prster duos Lohdinenfes, Tho; Vautrollerii/ci^, anno 1580, & Alex. Julii 162©, «juibus Nec tu cavmimbusy Rex magne, tacelere noftrisy Scriptum efr, & forte re~£ius : ha»c enim ab omnibus fere inter- pretibus ad JESUM CHRISTUM referuntur. Ff. XLIX. v. 22. Necpretio Deum Editt. Julii 8? And. Har- ti anno 1621, Non pretio Deum. Ff. L. v. 2. Regum colla minacium ] Non minantium, qued adverfus meliorum membranarum fidem Horat. lib. 2. Od. 12. (unde n^c nofter mutuua defumfiO nuperis editionibus re- ceptum segre fert Criticorum Princeps Rich. Bentleius. Ibid. v. 5. 'Tumfacer ardua ] Quidam Deum haud recle fa- crum dici exiftimabunr, quod, juxta Popmam de DifTer. verb. inanima tsntum facra ; fantta autem tam animata «juam inani- ma proprie appellentur. Verum optinu etiam fcriptores hanc dulinftionem haud raro neglexerunt, Liv. lib. III. Quib&s ipfi Dii neqtte facri neque fanBi funi. Et Horat. lib. iv. Od. o. Ca- vent quia vatefacro. Pf. LI. v. 51. Spiritu moius animi rebeV.es Trincipe firma ] Se- «juujtushic praecipue videtur verfionem LXX, viralem, atifvul- gatam, fpiritu principati confrma me : ad quae verba fic Ifidor. Ciarius, Spiritu ills principe muni me, fpiritu digno principilus. '& ad eorum offlcia neceffario, quos oportet phtrimis fapere. atAlhs ta« men, rectius forte & Hebraico textui conveniertius, vertiiuf Spiritu hhevali, voluntario, ingennc, &c. pf. LIX. v. 23. Et inflar oblatrantium ] And. Hartus anne 1621, Et Infiar oberraniium : at metrum repognaf. Pf. LX, v. 13, Eripiafqtte tuos gelidi fermidine ktbi] Forte le- gendum e formidine: fecus enim eripio Dativnm fere poftulat. Tf. LXIV. v. o. Linguas ceu gladios exacuunt fuas ] Ita quin- ^ue e libris meis exhibent ; relitjnis omnibus/k>j editum eir. FL LXXI. v. 10. Fendentem ab uno fuhjidie tuo"] And. Hartus anno 1621, Trdfdio tuo. Pf. LXXII. v. 26. Bon£ paces vigeanf] Taces hic pluraliterad- fiibuit, adverfus Grammaticorum guidem piacita ; non tamsa 'abfjue exemploo Ita enim .locucus eil Pkutus Perf. V. 1. l '- Lu-= ri <MEkIn G^BBWhanam Poemata Lueret. V. 1229 &, 7uenr» pr*ci; ue rcfpexifle nofter videtur, Horat. 2. Epiit. I. 102. Hoc paces habuere bonK ventique fecundu Ib<d. v. 31. Sit idem terminus orbis Forte orbi legendum. Pf. LXXIV. v. 67. Ne trade v.tam turtuns tu& jens Contra lmgu«e lacinaj coniuetudinem, turtur hic tcemininum pofuit : nec ramen remere ld ab eo fa&um ; pnncipes enim Bibliorum interpretes Leo Juda?, Tremellius, Arias Montanus, X-aitell.io, Vatablus, Hcbraeum textum fecuti, vitam fwe animam turturis tuty hoc in ioco verterunt. Variant (juidem LXXy Interpp. eofque plerumqie fecuta verfio vulgata : quw hun^ locum fic reddit, Ne tradas bejliis animas c<mfitentes rtbi. Csterum notat fpagnus Voffius turpiter cascutiiife Servium, $ui ex lilo Virgilii Lci. I. Nec gemere aeria ceffahlt turtur ab ulmo, iuvtur fceminino pofitum exiftimavit : cum nihil fit apertius, sena cum ulrno, non vero turtur, rllic convenire. Pf. LXXVI. v. 25. TempU mundi] Terent. Eunuch. III. 5. 4». At quem Veum * qui templa cosli fumma fonitu eoncutH. Ennuis, uts erit quem tu tolles ad cxrula cali ^empU Lucret. I. leoS. fifeve ruant asli tonitraha templa fuperne. Sic Buchan. Pf. LXXVII. Qu\ templa pilh jldenbus poli Cor.dideris Pf. LXXX. v. 25. Jam tremulo frieore texerat mcntes ] Tre* thulo frigore pro urnbra : audix metonymia. Ver. 33. 0 Rex armipotens Ita Editio Alex. Julii J<20, alii omnes, 0 Rex ommpotens : at priu illnd re£rius viJetur, ut alibi hoc Pfalm*», & hoc loco textus Hebraicus, & «mnes <}u»e riderim verfiones. Vtr. 47. Uunc ] Heb. Virum dextera tut- proinde haud ici» an re&e a Julio ad rsmum pronomen [humA referaiur» *0K Annotationes» rll Ver. 51. ntfibi^ MeLusferre Ac nor. Pf. LXXXIV. v. 7. Artus atria vivi vifuripropiusVei"] Julius ( qui artus vtfure inrerpr jratur membra invijara^ ) vifur: re&o plurali poiiturn _httfHma_fe videtur ; ego vero genitvofingulari, fubaudito ' mei collooatum srbirror: neque enirw artus, fiv« tnembra\ quidq-^m v-fere feu confpicere poffunt ; nec id vel mi- ni um innuunt Regti vatis verba. Pf. LXXXVI. v. 4. Nf fewper ir& vindicis 1 Haec verba noa X>eum, fed Davidem ipfum ref-iciun; : Vatahlu« quem praeci- pue nofter fequitur, yuia mifericors fum : aiii auia fanBus fum7 .el honus, vel Pius. Pf. LXXXVII. v. 3. Imminet au& montium] Re&iu* forte emiriet, Pf. LXXXVIII. v. 23. Acerba morte peremio] Teremtum forte Buchananus frrtpfeiit. Pf. LXXXIX. v. 19. Et und£ Vejkis infana tumidos ad fidera fuclus | Male in Or» iibri fui prr» Jidera reponendum conjs&at littora quidam vir do&us, qui nimirnm abfurde dici exiftimabat, defuere tumidos fuBus ad ftdera : at illnm, q.iifqius fuir, ftfellit verborum ordo, qui hoc paito coiloCandus eft, Dejicis f'u8us infan& unda, iumidos, ( i. e. oui modo iniumuerdnt ufiftte) ad $~ dera. Virg. JEneid. III. v. 423. de Charybdi loqucns, ____ .._ Jmo barathri ter gurfite vaftos Sorhei in ahrttptmn fuctus, rurfufaue fub auras Ergif alterms, &* fidera verberat unda. Ver. 75. Efio mi Sol tefiis adhaec] And. Hartus 1^21, ai-hit* Pf. XCI. v. 6. Sortifque mertifcjue, Qp tetncas minas . Duas Stephanorum, utraque Plantiuiana, £_ Argemcr. iemficas mi- vas\ quod metrum non patstur. Pf. CIV. v. 16. Quicfue hilaret vulius] Editio hujus Pfalmi Lond. 1620, Quiaut loil ' <ret vultum Ver. 73 Siceit: • nullo i Eadem Edit. Sic eat, Qp nullo. - Ver. penult. Ac nos'\ Modo dicta & Al. Julii Editr. At nts. Pf. CV v 22. Hos tamen ] Edit. Al. Juiii Eam tamen. flob. Stephani anno 1 580, Hanc tamen. Ver. 41. Dttfovcnte] T-es Stephan. duas Planr. & Argenf: DfO favente. Pi. CVI. v. 29. Donte tyraim* Uk*r*U ] Aitera And. H«rt. editio, Dmm tj/ranvi* H vlii In Geo. Buchanani Poemata Pf. CVII. v. 51. Spumis canentihus'] And. Hartus anno l6i$t ffumls Candenilhis : at prius lliud magis arridef. Sic Ovid. Epift* ?• Ouam [tue me Vhthiis canefcant aequora remh. """ ) Ver. 85 Nulla hominum tritam monftrant vefigia callem\ Ita «uatuor Srephanorum libri, duo Plantini, tres Raphelengii, duo N. Chytraei, uterque And. Hdirrij Argentor. Tho. Vau- trollerii, Elzev. 1^28. Jae Stoefi 1591, Gid. Lithgou KStfo, Rob; Sanderi 16S4: reliquis vero omnibus \triturri\ legitur. Nos ideo priorem le£tionem praetulimus, quod ita ferant crones libri BuchananO adhuc vivenfe editi. Non me latet hoc vocabu- lum a Grammaticis vuigo mafculinum ftatui : at fcemimno in- terdum iegi oftendit Nonius e Livii lib. xxii. cap. 14. 1 Nos hic pecorum modoper &ftivos faltus deviaJque^caUcs exercitum ducimus ; quomodo etiam exhibent Jani Gruteri & utnufque Gronovii editiones- quanquam nonnullis libris devios cailes edatur, quod JJofius &Gothofredus, fuflragante etiam Rich. Jonfono Gramm. Comment. pag. 43. in Colles mutatum voluere; Sed potior fi- des veteriim librorum (quibus, teftante Sigonio, calles non col- Jes eft fcriptum ) in primis vero omnibus astate prioris Nonii, «ui porro addit Livium (ic frequenter loqui. Pf. CVIII. v. 1. Mens invicta malis.~\ Priores 12 hujus Pfalmi verfus habentur Pf. LVIf, Pofteriores 20 Pf. LX. Pf. CIX. v. 25. Infcribatque penates] i. e. tabula ex aedibus pendente, velforibus parietibufque affixa ( ut nunc fit) ejus do- mum vendendam locandamve effe indicet, Plaut. Trinum. I. a. 131» J&des venales hasce infcribit literis. Terenr. Heaut. I. 1. 92' InfcriPfi ittlc0 aedes, Hoc ideo, quod neque Julius ne- oue Chytracus rem explicent, hic notare libnit. Ver. 30. Mors falce totam demetat femel dcmum [ Ira omnes libri : mihi vero vix dubium eft quin. fimul non femel legf ^ebeat : quas voces alteram in alteram nonnunquam mu- tatas interoretes animadvertunt. Vide Cl. Bentleium ad Horat. I. Epift. 7- 96- Ver. 40* Maledicta in illum 8? exfcecratio cadent ] Ita conftan- ter omnes libri; at mihi fere perfuafum eft eadant legt oporte- tere, prt mox Sic nttUus UU cnpiat aut dicat bene, Tex- 'Annotationet; ¥% Textu autem Hebraico, omnibufque quos vUerim Jnterpretibu$s codem femper tempore hxc enunciantur. pjf. CXV. v.6$. Quoi mors tegii filentio ) Ita re£te Julius le- git, alii omnes tegeU Pf. CXVI. v. 65. Erutus tnorti] Melius forte Morte. Viae qus nos de metris Buchan. Pf. CXIX. Beth. v. 5. 'Tui oris erba fempet ore mediter at Yneo ] ^guondam mihi fufpicio fuborta eft iegendum efle cords mediter ; at mutare fententiam coegit textus Hebraicus, quem iic redd'it Arias Montanus, ln labus meis narravi omnia judicia eris tui. proinde mediiari eedern fere feniu accipiendum q*Q apud Virg. Ecl I. Silvefirem temii Jxiufam meditaris avena. u e. moduiaris, feu cantando e xerces. Et Ecl, fS. Omnia qu& Vhcebo quendam meditante heatm Audiit Eurotas — 1". e. canente. ut Servius interpretatur. Meditari ergo verha Dep ore, idem eft ac ea ajpdue recotere, ac iis in omni fermone memorAn~ dis femet exercere. Pf. CXXVI. v. 12. Angufiam populo urbem] Hart. anni 1621, Auguflam> pf. CXXVI. v. 15. lepamur ?audia ] Editio. Al. Julii tefie- wur, & in Ecphrafi laetitiam demonftremus : fed potior, mea. ifententia, aliorum codicum lectio utpote Hebraico rextui mage ccnfona, qui ab interpretibus fere redditur, , Fa&i fumus laetan- %es vel laeti, non vero erimns autjimus, Pf, CXXXI. v. 16. XJnum. Deum barentum] Omnes curn Chy- trasi Coilectanefs editi, XJnum Deum parentem. Maie. Pf. CXXXII. v. 37. Stirpi Vrofpiciam ferd, folium qui illufiret m itum] Ita omnes libri, prseter unum Al. Julii, in quo qu£ illuftret eft editum: fed altera lectio magis arridet, fupplendo iirum vel Regem, e pofie/is Daidis, i. e. CHRIS7XFM. Vid, Vatabli Annof, in loc. Ver. 42. Cingetque ficrum diademate crinem ] Edit . Tho- Vautrolierii Cin^antque facrum diademata crinem. Pf. CXXXVII. v. 1 2. Quale canebamus ] Supple carmen - vox enimquale^ non ad proxima verba, fed altero ante verfu carmi- na refertur, finguUri numero pro plurali, metro cogente, fubfti- tuto, quod, paullo licet infolentius, minus tamen durum mi\u3 videtur, g^uam quak hic pro qualiter pofitum exiftimare» F 1 n 1 a ERRATA. Paucula kajc admifla errata B. L. fic corrigltb. PSalm 41, Ver 6, coponsLege corporis. Pf. 60 v. I. abactus 1. abattos. Pf. 65, v. 6 iu poUntes 1. T"upotens. Pf. 65, V« 6. /r<c 1. ire. Pf. 69, v. 36» numem 1. numen. Pf. 75- v. 5, l.Jtcfurais? P£ 89. v. 58, *q*uvum 1. /Equ&uum. Pf. 90, v,8, *cc 1. «tfc. Pf. 91 v. 12. Objiicibus 1. Objicibus. Pf. 97. v. 3. fulminsl. fulmims. Pf. 102, v. 22, tempJol. tempja. Pf. 105. V. 5, relinquerit 1. reiiquerit. Pf. Jotf. v. 7, A/«tf* 1. Ntf/w. V. 34, par^uerunt }„ paruerunt. v. 45, iwri* 1. avertit. P(. 107 > v. $iymoderatur 1. moderetur. Pf. n$, v. 103 iswi 1. »?*«• P£ l*c> v. 7, exafperet 1. exafperat. Pf. 123. v. 2. wtf/cJ 1. <f«/«. Pfc 341, v. 4, ifs «wra 1. erroris. Pf. 143, v. 2, viam L vitaip* Pi. 148, v. 3, ///tfw illuminas 1. iJJuminas* GARMINUM GENERA, §luibus in hoc opere Poeta ufus eft. CArminum in Pfalmofum Paraphrafi occurrentium genera func undetriginta. I. Genus monocolon. Verfus funt Heroici hexametri, fex regionibus conftantes, cjuarum fextam SpOndseus, quintam Da&ylus, ^uatuor relicpas indifcriminatim Da£tylus aut Spoa- d«us obitnet, hoc modo ; i s § 4 j 6 ^vv - - - - -vv Eo utitur Pfal. i, 18, 45, 78, 85, 89, 104, 107, I$£, 135V II. Dicolon diftrophon, ad imitationem Horatii lib. 5. Od, 16. Vel potius, Prudentii, hymno 9. Verfus prior eft hexameter heroicus modo memoratus. Pofterior Iambicur HippOna&euj irimeter acatale£tus, conftans fex pedibus cjuorum ultimus lemper eft Iambus, [ five Pyrrhichius ] fecundus 8c cjiiar- tus Iambus, & ejus loco haud* raro Tribrachys: locis auteiri imparibus, i. e, primo, tertio & (juinto, praeter lambum, Spon- datum etiam, Anapieftum, Da&ylum aut Tnbrachyn recipitg juxta hoc fchema ; 113456 V- V- V- V- V- t>- tV- WV -VV tw vv- v& -vv vvv vif vvv vv- vvti Eo utitur Pfal. £, ±6, 24, 57, 60, 6:9, 83, 93, 95, 97, ioS, 109, 118, 126, i$6y 147. III. Dirolon diftrophon, ad exemplum Horatii lib. 5. Od. 1. Martial. lib. 1. Ep. 50. Prudeinii fecurnU praefat. Apotheof- cos, Aufofi. Bpig. 26. Primus cjuifijue verfus eft Iambicus fena- rius acatalecStus, cujus modo in II. genere meminimus Secundu» vcro eft lambieus dirnster, feu ^uatcraarius, acataie&us, con- — |l v-aiimuuni vjcugizi. ftam quatuor pedibus, quorum ultimum conftifuitlambus, [vel Pyrrhichius ; ] fccundum Iambns, ve) ejus compar Tribrachys ; y»rimum& tertium Iambus, Spondaeus, Anapacftus, Daciylut aut Tribrachys. Quanquam Buchananus nunquam, quod me- minerim, tcrtio loco Tnbrachyn aut Dactylum ufurpat. C»- erum dimetros quibus ille ufus eft, hoc modo metiri poflis ; I 1 5 4 V- </- v- V- vvv vv vv- vv- vvv -vv Eo utitur Pfal. 3, 6, 10, 21, 22, 17, 34, 38, 39, 4T, 44, 48, 53, 6*2, 74» 76% 7°>. 87, y-> u°> "*» i'5» «o'i 127» 133, 134, 139, 141- IV. Dicolon diftrophon, quale eft Horat lib. 1. Od. 7. Ver- fus prior eft Hexameter heroicus, uc fupra. Pofterior Alcma- nius Da£tylicus tctrameter acatalectus, quatuor ultimos habens pedes carminis heroici, hoc modo ; 12 3 4 -vv f.o utitur Pfal. 4, iii. V. Dicolon tetraftrophon, quale eft Catulli carmen II, Horat. lib. 1. Od. 2. Starii Silr. 4. carm. 7. Prudentii Catheme- rinwn Hymn. 8. Qfc. Verius primus, fecundus & tertius Sapphi- cus hendecafyllabus pentameter acatale£rns, conftans Trocharo Spondacp, Dactylo & duobus Trochseis^ vcl ultimo Spondao^ hoc modo ; 1 * ? 4 5 -V - - -VV -V -V Quartus autcm quifque eft Adonius pentaiyllabus dimeter aca- tale£tu<\ conftans Daftylo & Spondaco, feu duobug poftre^ mis carminis heroici pedibus, hoc modo ; I l Eo utirur Pfal. 5, 17, 51, 55, 65, 67, 71, 90, 101, 103, VI. Tiicolon tetraftrophon, ad exemplum Horaiti lib. r. Od. 9. quibufd^m carmen Horatianum apellatum ; Verfus primus & fecundns eft Da£tylicus Alcaicus acatale£tus, conftans cx pcuthcmimcri Iambica, i, e, Spondaso ycI Umboj ( fed faepius i z SfoRr f Carminum Genera. ii£ Spondseo, ) Iambo, & cxfura, feu fyllaba longa, deinJe duo- bus Daclylis [vel ultimo Amphimacro, flve CreCicoJ hoc modo; i __ 3 4 • - %}- - _<_,"_; -"yy <&- -<_>- Tertius eft Iambicus Archilochius dimeter hypercatale£tus_ pes primus & tertius Spondseus, & nonnunquam Iambui ; primus cjuidem rarius, tertius vero rariffimc, (ecundus & ' «juartus femper Iambus cum fyllaba in fine refidua, hoc modo j * i 2 ? - 4 «;- - - - <j; -. V- v- Q- Quartuseft Dactylicus Alcaicus, vel, ut alii nominant, Pinda- ricus, in quo duos Dactylos continuos fequuntur dao Trochsei [vel ultimus Spondseus, ] hoc modo : I ■%■ * ' % 4 -w -vv -V -v Eoutitur Pfal. 7, II, 15, 19, 30, 46, 50, 56, 58, 77, S2, pi, 145, 1x5, 140, 146. VII. Dicolon diftrophon. Verfus primus Sapphicus, de quo inV. genere ; fecundus ; Iambicus dimeter, de quo in III. genere fupra egimus. ' Eoutitur Pfal. 8. VIII. Tricolon telraftrophon, ad imitationem Horatii lib. 1. Od. 5. Verfus primus & fecundus eft Afclepiadeus Choriambicui tetrameter acatale&us qui quatuor habet regiones, quarum j>rimam Spondseus, fecundam & tertiam Choriambus, «juartani Iambus £feu Pyrrhichius] obtinet, hoc modo ; 1234 vv Alii autem metiuntur per Spondseum, Da&ylum & csefuram, feu fyilabam longam, ac deinde duos Da&ylos, vel ukimura Amphimacrum, hoc modo ; 12 34 -©- Tertius eft Pherecratius herricus, trimeter acatale&w*, ccnftsnf $pond«Oj Da&ylo Sc Spond*o, hoc medo ; i? Carminum Genera. t f. 3 Quartus denique eft GWconiusChorambicus trimeter acataleftus, conftans Spondaco, Choriambo 6c Iambo [ feu Pyrrhichio, hcc modo ; 1 "' 3 i -w- v- vel vv Eo utitur Pfal. 9, 64, 84, 150. IX. Dicolon diftrophon, quale eft Horatii Iib. 4. Od. 7. Jrior quifque verfus eft hexameter heroicus, de quo fupra. Al- ter vero Archilochius D*£r,ylicus dimeter hypercarale&us, vel, ut alii volunt, penthemimeris heroica, conftans duobus Ea&ylis & fyllaba, hoc modo ; 1 z • vv - vv Eo utitur Pfal. 12. X. Monocolon. Verfus Iambicus dimeter, cujus in tertio genere meminimus. In hoc imitatus eft Prudentium hymno 1. Cathemerinon, &c. Sedulium hymno ultimo, hymnofque compluresEcclefiafticos : &, quamadmodum illi, itaPfalmi hoc genere carminis compofiti per tetrafticha progrediuntur. Eo utitur Pfal. 13, 31, 37, 47, 521, 54, 50, 86t 96y 98, II7> 148, 149, 150. XI. Dicolon diftrophon, ad exemplum Horatii Iib. 1. Od. 5. Verfus prior eft Glyconius trimeter ; poftenor Afclepiadeus tetrameter: de uttoque ha&enusin VIII. genere di£tum eft. Eo uritur Pfal. 14, 35, 43. XII. Tricolon tfiftrophon, quali uritur Prudentius Pracfat. Cathemer. Pri ,us quifque verfus eft Glyconius trimeter, fecundus Afclcpiadeus tetrameter, de quibus modo, & in VIII. genere egimus. ' Tertius autem quifque eft Choriambicus Alcaicus pentameter acatale&us, qui conftat e Spondao, tribus Choiiambis & Iambo [five Pyrrhichio] hoc modo ; 12 9 4 5 ,^v_ -$<&- 'VV- V- VV Fo ut/turPfal. 16. XIII. Dicolon tetraftrophon, quale eft Horatii Iib. 1. carm 6. Verfus primus, fecundus & tertius Afclepiadeus tetrameter, quartusvero GlycOniui trimeter3 de quibus fuperius egimus in g«ner* VII h ■■ JEc Carminum Genera. $ fio utltur Pfal 23, 42, 75, 99, 102, 144. XIV. Monocolon, Verfus lambicus Hippona&eus trimeter acatale&us, ad exemplum Horatii lib. 5. Epod. 17. Catulli ear. 20. Prudentii Cathemennon hymn. 7, QPc. De eo fupra in genere II. Eo. utitur Pfal. 25, 94, 106. XV. Monocoion, quale eft Stat. 4. Sil. 5. Claudiani carmen Fefceninum in nuptias Honorii & Marise, Prudentii hymn. 14. Verfus Da£tylicus Alcaicus acatale£tus, «juern in VI. gene- re explicavimus. Hic quoque obfervandum ( quod de Iambi- cis dimetris fnpra monuimus) puroi hofce Alcaicos in tetra- jfticha femper divifos efTe. Eo utitur PfaL 26, 29, 32, 49, 6\, 71, 73, T43. XVI. Monocolon, quale eft Horatii lib. 1. Od. 1. Prudentii hymn, 5. Cathem, Verfus eft Afclepiadeus tetrameter Cde quo fupra genere VIII. ) Notandum verb Buchananum (ad exem^ plum Prudenrii ) Afclepiadeos hofce quaternos junxifle. Eo uritur Pfai. 28, 40, So. XVII. Dicolon diftrophon, quo Boet. lib. 2. metr. 3. imitatur Verfus primus eft Sapphicus pentameter, de quo fupra in ge- nere V. Alter eft Glyconius tnmeter, de quo in genere VIIIi dixiraus. Eo urirur Pfal 33, 70, 121, 142. XVIII. Dicolon diftrophon, ad exemplum Boetii lib. 3, met. 3. Verfus primus eft Iambicns trimeter, cujus in II. car- minis genere meminimus. Secundus vero eft pentameter Elegia- cus acarale£tu=, cujns prima & fecunda fedes indifterenrer Spon- dssum vel Da£tyium recipit, tertia femper poftulat Spoiidaeuirfc «|uarta & quinta Anapasftum, hcc modo ; 1 2 3 4 5 -vv - » - - vv- w- -w Vel, ut aliis placet, verfu -in dno quafi membra divifo, p<p DaCtylum ant Spondaeum prima & fecunda regione indifcf- minatim pofitum, fequitur caefura penthemimeris, qui pt- mam partem rerminat: alterum aurem membrum poft dus Da&yios altera itidem caefura clauditur, hoc modo ; 1 a 5:4 -W - - - -VV »Hjtf} £ -w £0 utitur Pfal. 35, 61* XV ri Ctfrminum Gcnert- XIX. Dicolon triftrophon. Verfns primus & fecundus eft Trochaicus Alcmanius dimeter, feu quaternarius, acatale&us, conftans quatuor pedibas, quorum primus & lertius, feu loci impares, Buchanano femper eft Trochacus, fecuudus prater Trochaeum Spondaeum etiam, ejufque compares Anapaeftum & Da&ylum recipit, quartus denique eft Trochaeu* [ vtl Spon- 4xus, ] Hoc modo ; 1 * 3 4 vv- -vv Verfat autem tertius eft Trochaicus Eunpidaeus dimeter cata- le&us, qui eofdem habet pedes quos duo priores, prasttr ultimum, qui poftrema fyllaba detruncatur, hoc modo , i t 3 -V -V -» V w- Alii metiuntur tanquam Iambicum dimetrum cujus initio defit fyllaba, hoc modo . a 3 4 v- — v VVV V- , Eo utitur Pfal 66. XX. Dicolon diftrophon. Verfus prior heroicus hexameter, de qno in I. genere. Pofterior Anapsefticus Partheniacus dime- rcr cafaleftus; qui conftat tribus pedibus, quorum primus & fecundui Anapaeftum vel Spondaeum indirlerenter recipic, terti? tius folum Anapatftum, ac dein^e fupereft fyllaba, hoc modo; i % 3 V9 . VV- W- Tel potius eft pofterior pars carminis hexametri heroici, cujus <rimtvs pes una fvllaba mutilus eft, femimecro tantum fuperftite, i e. fvllaba longav vel duabus. brevibus, cui deinde tres ulfi- li pedci carminis hexarnetri fubjunguntur, h?c modo ; 1 ■ * 3 4 ~vv -** v* k Carminum Genera. . i}8 Eo utitur Pfal. 68. XXI. Dicolon diftrophon, ut Horarii lib. 5. Epod. 14. Aufo- nii Epift. 10. Primus cjuifgue verfus eft heroicus hexamerer, fecundus autem lambicus dim6ter : quorum fujpra in I. & III. raetrorum generibus meminimus. Eo utitur Pfal. 81. XXII. Dicolon diftrophon. Carmen eft Elegiacum omnibus hotum, ex hexamerro &pentamefro junftis conflatum . de hoc in XVIII. de illo- in I. gehere fuperius egimus. £0 utitur Pfal. 88. 11S, 137. XXIII. Dicolon diftrpphon. Primus quifque verfus eft Tro- chaicus Euripideus dinWter, de quo in genere XIX. di£tum eft. In illo aurem verficuio , Agite fefiis laudibus, Trochasi vicem occupat Tribrachys, Secundus autem eft Iambicus dimeter, <juem in III. genere enarravimus. £0 utirur Pfal. 100. XXIV. Monocoion, quali ufi funt Plaur, Terent Seneca, &c. Prudentms Cathem. hymn. 9. Aufon. di£t. Solon. veteris iliius carminis, cui titulus eft Pervigilium Veneris, au£ror ; Venanr. Forrunat. Hymn, de cruce Domini, &*c. Verfus eft: Trochaicus o£tonarius cata!e£tus, conftans feptem TroGhacis 8c f yllaba, recepto tamen in locis imparibus Tribracby; in paribus vero, pracrer Tribrachyn, Spondaco eriam,Da£tylo 8c Anapaefto, hoc modo ; 1 2 5 4 5 6 7 8 -v -v 'V *v ^v -v -« VVV VVV VJV - - vvv vvv « -VJ vv vv- ~W -vv Eo utitur Pfal. 105, 119, 124, 129. XXV. Moncolon, quali utitur Boet. lib. r. met. 5. & Seneoa paffim in choris. Verfus eft Anapzfttcus Pindaricus dimeter acatale£tus, conftans rjuatuor pedibus, in quorum fingnlis recipit Anapacftum ; cujus tamen vices promifcue fupplene Spondaeus, & Da£tylus, & ultimo etiam loco interdum Tribra? enys, AmphiraRCf tj yel Trochscus ] hoc modo ; Viii Carminum Genera* S 2 3 4 fJV~- W- cy- w- — M&Q — * w -vv IV V — «y- >fal. II 5. -V XXVI. Dicolon tetraftrophon, ad exemplum fere Catulli, carmine 34. Primi tres verfus funt Choriambici Glyconii tri- metri acatale&i, Spondseo, Choriambo & Pyrrhichio | vel Iambo ] conftantes ; fed loco Spondaci interdum recipiunt Tro- chaeum, hoc modo ; 123 -w w -V v- Quartus autem quifque eft Pherecratius heroicus trimeter aca- tale&us, conftans Spondaco, Da&ylo 6c Spondaso, hoc modo ; I 2 3 -- -w -• Eo utitur Pfal. ll£, 122, I28. XXVII. Monocolon, ad exemplum Prudentii hymno 6\ Ca- them. Verfus cft Iambicus Anacreontius dimeter catale&r.s, qui conftat tribus Iambis & fyllaba, recepto tamen facpifTimt io prima fede etiam Spondseo, hoc modo ; I 2 3 v- </- ^- * - - i) Eo utitur Pfal. 231. XXVIILTricolon triftrophon, quale eft Horatii lib. 5. Od.iiV Primus quifque verfus eft heroicus hexameter, de quo in primo genere: fecundus autem eft Iambicus dimeter, de quo in genere III. egimus. Tertius verc eft penthernimens heroica, conftans duobus Da£tylis 6c fyllaba, cujus in genere IX. meminimus. Eo utitur Pfal. 138. XXIX. Tricolon triftrophon, idem fere quod praecedens, nifi quod ordo paullum (it inverfus ; nam qui illic fecundum locum tenebant, hic tertium, & c contrano, vcrfus occupavere : cse- *erum Horatii Epod. n. per omnia ft ile eft, prseterquam quod; llli primus verfus eft Iambicus fenarius, Buchanano auterrt; hexameter heroicus : fecundns vero utrique eft jpenthcmimeri hcroica . tertius denique Umbicus dimeter. £o utitur Pfal. 145. Georgi ( I ) GEORGII BUCHANANIi PARAPHRASIS In Primum Librum PSALMORUM. F P S A L. I. C A r m. G e n. i. Boniy cjui abjiinent a malo, &* fiudent hono} foJi felices funt^ mali vero infelides. Elix iile animi, quem non de tramite re&o Impia facrilegse flexic contagio turb^ : Non iter erroris tenuit, feflbrve cathedrsc Peftiferse facilem dedit irriforibus aurem : I. Feliyc animi ] eftanimo felici. J. i. Felix ] Ssspe apud Silium cum genitivo conftruitur ut felix uteriy . felix fam£y feJix leti, &c. FeJix interdum propitiura aut benignum fignificat, fcilicet eum qui alios felices reddit, Virgilius Eelog. 5. Sis honus 0 felixque leves qu&cunque laborem. Itaque FeJix animi fignificat indolem felicem, vel indolem <juss felicem reddit. 'Tramite ] Trames proprie eft femita tranfverfa e.t acclivis qua montes <juafi tranfmeando confcenduntur Ovid. 10 Metamorph. Carpitur acclivis per muta filentia trames. Quo circa hic, Buchananus epitheto additopropriam fignificationem quodam modo correxit, ficuti etiam fecit. p£ 18. Avertere meos reBo de tramite grejfusi d I. Tefiifera. ] Qui iniquitati operam dant peftiferi dicuntur, quod alii in alios morbum transfundentes fimul aegrorent et pe- reanr. A Sed 2 P S A L. I. 2 Sed vibe rimatur iter melioris, & alta Mente Dei legcs nocHefque diefque revolvir. 3 Ille, velut riguae quaemargine confita ripaeeil Arbor, erit : quam non violento Sirius asftii Exurrt, non torret hiems : fed prodiga lasco Proventu beat agricolam : nec flore caduco Arridcns, blanda dominum fpelattatinanem. 4 Nonita divini gens nefcia fcederis, exkx, Contemtrixque poli : fubito fed turbine rapti Pulveris inftar erunt, volucri quem concitagyro Aura levis torquet vacuoludibria ccelo 5 Ergo ubi veridicus judex m nube ferena Dicere jus veniet, fcelerifquecoarguetorbem : 2. Rimaiur~\ Rimari eft diligenteret valde folicite fcrutari et tanquara per rimas aliquid incjuirere, Grsece kpeuvitv Virg. j*En, II. Pariesrimatur apertasy et iEn. 7, Quod cuique reper- tttm Rimantiy tehtm ira facit. Dicitur etiam de animantibus et volucribus,roftro terram veleruentibus, vel requirentibus prata et ftagna alimenti caufa. Vire.i. Georg. de avibus paluftribus: Dulci- ius injiagnis rimanturprata Cay(iriy VideNonium in voceRimari. C. 2. Alta mcnie. ] Cic. pro Milone. tbmo Sapiens et aita mente fr&ditus. Sic aitior pavcr qui paulopenitiusinavfit,apud Tacitum, Annal. 16. Cap. 24. et aitior iracundia Lib. 2 Hift. Cap: pi. 3. Sirius. ] Stella eft primse, ut vocant, magnitudinis tota fere hreme in plaga meridionali fub Crione in ore Cams majoris con- fpicua quam alii Caniculam dixere, unde diesCanicularesi nomen acceperunt, tjuod hac ftella cum fole orienre aeftus vehementiflime fere augeantur, & canes nonnuncjuam rabie cOrripiantur. C. 2. Nontorret hyems. ] Hiemale frigus non exuccam et fterilem reddit.y.Voces Tiorreo, 'Torridus, UVo, Aduro, &c. tam frigori (juam calori attribuuntur. Varro. ante iucem fufcitaty frigore torret. Cic. pro Leg. Agrar. Peccra frigore torrida. Virg. Georg. Lib. 1. Bcre* penetrabiie frigus adurii. 3. Vrodiga l<ztoy 8>V. ] Quse admodum liberalis cultorem fuuni m?gna fru£tuum oopia ditat, et poflcfrorem ob florem nec m^r cefcentem nec deciduum gaudio perfundens, eum fpe fcec tatis tantum feu blanditiis captum, iiideque nihil praeterea »uspercipi«ntem, non unnuam fallit. J. juuni mar- nndi- fruc- I Non P S A L. I I. 3 Non coram irnpietas moeftos attoikre vultus, Nec-mifera audebit juftsfeadjungere turba?. 6 Nam pater scthereus jufiorum &fraude carentum Novititer, fenfumque tcnet : curvofque fecuta Impietas fraudumanfractus fcelerata peribit. 5, Impietas. ] Abftrachim pro soncreto, feu Impietas pro ho- minibusimpiis. Crationis autem granditati fery^it hasc figura cjua res pro perfonis accipiuntur, ita alibi Vanitas pro hominibus va- nis. C. 6. AnfraBus ] Sunt obliqui et finuofi flexus viarum in quibns circuitione opus eft, dicti ab ambitu et frangendo. Varro in- neutro quoque genere ufurpavit. Irrigavit cavata aurium anfracja, Utitur eadem voce. Pfal. 25. C. P s a l. II. Carm. Gek. iu Impicrum cenatus in regnum Davidis &P Chrifti irritus proponitur: exitium re!ucJantibusy obfequentibus falus depupfiaturj QUid trepids gentes vano fremucre tumuicu ? Minifque populi fasviunc inanibus f. 2 Et cum principibus magni coiere tyranni, Dominumque Chrillumq; Domini adverfum truces ? 3 Vincula qum horum fortes dirumpimus, ajunt, Ec lora noflris demimus cervicibus ? 4 At pater gthereus, rerum cui fumma poteftas, Ridebit impotentium irritas minas, 1. Trepidtgentes] Trepidus idem frequenter apud Poetas quod feftinus, ita Servius ad Virg ./Enid. 3. Hic rae, duni trepidi crude- lia limina linquunt. Idcirco Julius Ecphxaftes nofter hunc Bucba- anani locum explicat Gentes magna fefiinatione ufd. , 1 Fremuere tumultu ] Iremere, inquit Papias, eft furorem meniis ufque ad vocis tumultum excitare, et quod Yremcr eji murmur ho- minurn^ fremhus veyo ferarum. 3. Quin'] Quin i. e. cur non, ita Terentius Quin taces 1 3. Tcries dirumpimus~\ Quafi fortiter dirumpimus, Adje&ivum adverbialiterpofitnm more Grjscorum ita Virg. 3. Georg. Nec pregibus ncBurnus obambulat. i. e. Nctfu Kac de re plura vide ia Vechneri Helenolexia, A 2 5 Tum 4 P S A L. I I. 5 Tum juftaaccenfusmiferosaflfabitur ira, Ec per furorem cseca confllia fuum 6 Turbabit : Cingamque meum diademate Regem, Inquit, Sionis jura fanctis collibus Qui dabit, & late fundet mea juffa per orbem. 7 Deinde allocutus Dominus eft me : Filius 8 Tumeuses, genuite hodie : me pofce, daboque Omnes ut hacres gentium fines regas, Qua circumfufis tellus fe porrigit undis, 9 Regafque feeptro fempiternum ferreo ; Cumq; voles, tumidofq; premas, frangafq; rebelles, Ut fi(5ta fragili vafa franguntur luto. io At vos, inpopuJosquibus eft permiffa poteftas, Et jusab alta fede plebi dicitis, Errorum tenebras depellite, difcite verum : 1 1 Servite Domino cum tremore : gaudiis Et timor & Domini accedat reverentia vefiris, 12 Ut miffum ab illo filium amplectamini : In vos nejufta: vindidam exerceat ira?, 13 De calle recti devios. Namcumbrevi Sasviet injuflos contra jufta ira, fcietis Quam fint beati, fpes in illo qui locant. 6. Diademate ] Diadema vox Graeca a verbo ^iet^ieo id eft, circumligo aut corono. Olim fafcia fuit lintea purpura intertexta, et gemmis oblita, geftamen Regibus tantum proprium. Unde & pro corona fere accipitur. C. 6. Yundet mea jfujja, &c. ] Leges a me latas gentibus paflim toto orbe fparfispromulgabit. J. Metalla prcprie fufa, id eft, li- quefa£ta dicuntur, fed quoniam quse fufa, ac liquida funt, fpargi fua natura folent, fit ut fundere pro fpargere, et largiter vel abundanter praebere, loqui &c. accipiatur. Voletus. 10 J-us dicitis ] Jus dicere adminiftrare eft: Sueton. Cxs. cap: 7. Cumjure dicundo conventus circumiret. 12. Y>e calle refti. ] Callis proprie efl via bene trita, et quafi cal- i 0 pedum obdurata, C. PSAL. P S A L. I II. 5 C a r m. Gen. iii. Daviddegvavitaie affliclionum conquerens, Dei tiatura & experieniijt fdem fuam confirmat, Deumque orat profaJute fua et populi. HEu quanta numero viribufque factio Me vexat odiis impiis ! Quam perditorum firma confpiratio Conjurat in meum caputl 2 Et afleverantfpem falutis in Deo Supereffe jam nullam mihi : 3 Cum tu fub umbra prasliantem me tui Tamfepefcuti texeris: 4 Cum laudis auctor fis meae, cum gloria Meum corones verticem. 5 Cum no£te Dominus invocantem me fuo Demonte fancto exaudiat. Curis folutus &recumbo& dormio, Refurgo libera metu. 6 Domino excubante: Nec meum formidine Pectus movebunt agmina Numerofa, nec ii fseva feritas omnium Conjuret in me gentium. 7 Tu, Domine, in aciemducl:or3utmeliberes, Prodibis : hoftiurn omniura I. Perditorum. ] Terditi dicuntur qui vitiis ita contaminati funt ut de iis nulla fupenit fpes : in hoc fenfu hac voce utitur Cicero Lib. imo. Offtc et Oiat in Verrem. i. Conjurat in meum capui ] Adyerfus Vitammeam. J: Caput pro vita ponitur ut Capitis res efl, id eft, de vita periculum eft. Plaut in Trinum. Capitis caufam dicere et Capitis damnari. Cicero. 3. Cumtufubumbrd, Qpc. ] Ordo eft, Cum tu faspe texeris me praeliantem fub umbra fcuti tui. 3. Cnm laudis author fis me<e.] Cum caufa fis cur Jauder. J. 5. Meum corones Verticem. ] Vertex proprie ea pars eft capitis <jua capilli colliguntur, et in <jua csefaries vertitur, unde et dicitur. Malafque 6 P s a u I V. Malafque franges, impiorum & conteres Dentes potentidextcra. 9 At tu, falutis una fpes, populum tuum Bonkate folita ampleclere. P s a l. IV. Carm. Gbn. iv. D^i^ 0j>*m Dei implorat contra loof.es coniuratosy adhortans eos ut refpifcant, oranfque Deum fe ab eis liberatum verbo Qp fpiriiu dirigat. OPatcr, ohominum, diviimque seterna poteftas, Sincera? mihi confcie mentis, Qui mihi confiliique inopi, incertoque falutis, Imploranti rebus in arc~tis, Tucumpandis iter, latumque educis in sequor Nunc obfeifo fraude maligna Da mihi tc racilem, & juftis bonus annue votis, Nondura placabilis aurc. 2 O hominum cxzx mentes, quo me ufque relicto Intenti mendacibus umbris. Solicita in vanascorquetis pe<5tora curas ? 3 Tandem credite veramonenti . Quem Deus electum miro dignatur honore, Per difcrimina cuncta tuetur Me Dominus clamantem ad fe,auxiliumq; rogantem, Mitis & exorabilis audit. 4 Ergo Dci, miferi, nunc faltem agnofcite Numen, Et viciis abiiftite pravis : Vobifcum in tacito pernoctem expenditc ledto Longi dicTta ac fa&a diei. 5 Noili . Psa l; iv. 5 Non pecudum fibris Dommo, fed mente litatur Xnnocua: fi admoveris aris Hanc; poteris fperare animi fecurus abalto, Dextra muneralarga benigna. 6 Pofcit opes modd degeneres pars msxima vulgi, Haec animos vota una fatigant. 7 At tu me placido tantum bonusafpice vuitu ; Aura tui jucunda favoris Mefuperirradiet; fat,amicote mihi, felix. Alter frugibus horrea ftipet, Impieat & multas generofo nedare ceiias, Et congefto gaudeat auro : 8 Aft ego curarum vacuus de nocte recumbam, Et fine foiicitudine fomnos Accipiam : tu fecuram mihi robore mentem, Tu certa fpe peetora firmas. 5. Non pecudum fibris. ] Vihra in radicibus plantarum funt te- nuia quaedam et mmuta filamenta, ipfaeque adeo radiculse extre- mas ; quomedo utitur Pfa.1. bo. J-amradix teneras fuderat undique Vibras. In corporibus vero animantibus funt hepatis et Pulrno- nnm extremitates prominentiores. Neque enim mihi comea jibra ejl. Perfius. Hic pro ipfis vifceribus accipiuntur. C. 5. Xidente Utatur. ] Inter Sacrijicare et litare hoc intereft mcjuit Nonius, Sacrificare eft veniam petere,. Vitare eft propitiare et ve- niam impetrare. Virg. 4. Mn. 1'u modo pofce Deos veriiam, facrif- que IHatis, id efl, impetratis Plaut Pasnulo. Si hercule unquam fa&um ef,iumme Jupiter faciat ut femper fdcrijicem, neque un~ quam Iitem. Sic Suetonuis in Nerone Attendit et extifpicio, nec un- quamlitaviU Hinc verbiim perlitare quo utitar. Pfal. 20. cjuod eft perfe£te iitare, et facrificio fa£loDeum placafe, votique fui com- potem fieri, Geli. L. 1. C. 7. Si ha res divinA faBa, riteque perli- iataeffent ; arufpices dixerunt, omnla ex fentenfia proceffura. Grsscis efi x,cLkhizpio[A&i utor numine propitio, /acio feliciter, C: PSAL. 8 P S A L. V. C A R M. G E N. Vavid fretus teftimonio confcientU petit fe a Deo exaudiri, &> certus de iniuria hoftium, Dei beneftcentiam implorat, petitque fe ab eo regiy hoftes retundi, ecclefta laudis argumentum fubminiftrari. OPotens rerum Deus, aure leni Mitis exaudi mea verba, mentis Mente non dura tetricufque triftes Percipe queftus 2 Adfpice attentus, mihi quantatendat Voxlatus: quando mihi RexDeufquc Solus es, folum veneror precorque Rebusin ar&is. 3 Mane clamantem Deusaequus audi: Nam tuum cafta prece, non inanem Spemfovens,nomenjubarante Eoum Mane ciebo. 1. Tercipe queftus ] Queftus fincdipthongo querela eft feu <jue- rimonia, a cjueror queftus fum, unde conqueror. Quasftus cum dipthongo emolumentum & lucrum eft a qusero quasfivi, unde conquiro. C. 2. Quanta tendat vox latus ] Animadverte diligenter, quam ve- hemens oratio latera et pe&us, ex motu pulmonum, mihi quafi dilatet. J. 3. Jubar ante eoum ] ?&$ Grsecis aurora eft, unde Eous apud poetas fignificat aliquid quodeft matutinum aut verfus orientem. variatur autem primas fyllabse cjuantitas tjuando quidem va<; & «#£ pro eodem fere accipiuntur. Virg. 1 Georg. Ante tihi Eo& Atlantides abfcondantur. & n. j£n. Vota deum prinw vicior folve- hat Eoo. Ita Propert. Sive illam Hefperiis, ftve illam oftendit Eois. Quod nofter eft imitatus hic & Pfal. 20. Radiis Hermon tepefac- tusEois. C. 3. Nomen jubar ante eoum Tviane cieho. ] Ante luciferi 6c folis exortum te inclamabo. J. 3. Ciebo] acieo,civi, citum penult. brevi. ciere, id eft rno- vere, ut fontes &ftagna ciere dicuntur ranae apud Ciceronem de Divinat. Hinc excito, concito, item percitus, excitus, ccncitus penult, brevi. Alterum ejufdem fere ngnincationis eft, cio, civi citum penult. longa : cire, id eft, vocare unde accitus, excitus ; penult, itidem longa pro advocato aut evocato, 4 Tu Ps a t: v. 4 Tu Deus, tetus pietate vera, Impii ritus fcelus exfecraris : Nec frui pravi ftudiofa mens te Sperct amico. 5 Vis tuos vultus metuit, nefafque : 6 Hoftis es fraudum & cupidae cruoris Csedis : audacem fimulare iinguam Falfa recides. 7 At tua fretus bonitate facrum Limen accedam, tua templa inibo : Rite adorabo tua fanc~ta caftis Numina votis. 4; 1u Veus, Utiis, &c:J Tu autem Religione fincera gaudens, caeremonias impias et fceleratas deteftaris, nec «jui ftudio fuo in- dulgentes mala perpetrant, ullam ex amicitia tua fru£tum fe percepturos fperent. J-. 6. Hofiis esy Qpc. ] Inimicns es omnis crudelitatis cupientis cru- orem fundere, linguam <juog_ue mendacia fingere audentem ab- fcindes. f: 6. A udacem fimulare ) id eft, in fimulando. SicutHorat, dixit Audax omna perpeti, Sufficiat autem femel indicafle, hunc Grascif- mum, qui ut apud Horatium, ita in hoc «juoque poemate creber- rimus eft: Eodem enim modo Graeci dicunt, ^i^cly.tI^ 7T<l%etv <juod Flacco eft pati indocilis, ad cujus imitationem Pfal. 1 5-canit: fidemqueque indociJis temerare paBam. C. 7. Rite adorabo ] Venerabundus, ex praefcripto legis, precibus puris fan&itatis ergo colam. J. Rite idem quod legitime, re&e, ordine. Varro a ritu diftum putat, propterea quod qux fecun- dum ritum fiant, re£ta et rata fint. Beos rite colere Cicero Sacrh jtcium rite perpetrare. Livius: 5/ femel optandum efi : Augufii Numen adora ; Et yuem fenfifii, rite precare Deum. Ovidius Lib. 5 Elegia 8. 7. Numina ] Vox Numina pro Divinitate ponitur. Ita Virgi- lius multis in locis. Georg. lib. I; Ac tua nautz Numina faU colant et ^neid. lib. 2. Orandaqu& Tjiva Numina cenda- manti B S Tu IO P S A U V. 8 Tu mihi, ut catTesfugiam dolofos Hoftium, lumen, Deus, sequitatis Dux tuse pr«cfer, dubioquc caecos Dirige gieflus. 5? Hoftium verum fugit ora, pe&us Incolit frausfpurcitiefque : guttur Tetriusputri eft quod hiatrecludens Funera bufto. Linguaadulatrix tacito veneno Blandiens, cscos meditatur i&us * jo O Deus, rerum 6 Pater alme, gentem Perde nefandam. Reddeconatus, Pateralme, vanos,- Quique te linquunt, fcelerum fuorum Sentiant poenas meritas, ab ima Stirpe reciii : 1 1 Sed tua femper bonitate tuti Gaudeant qui fpem pofuere in uno Te fibi certam impavidi, tuumque Nomen adorant. iz Namquetu re£tos animique puros Larga opum dextra recreas benignus, Et tui ( tanquam clypeo) favoris Protegis umbra 9. Guttur Tetrius putri, &c. ) Ordo, Guttur eft tetrius putri bufto quod hiat recludens funera. o. Sermo verus ex hoftium ore nullus exit, dolus & impuritas i in eorum animis habitat, guttur foedius eft fepulchro putrido 6c I malc olenti, quod apertum eft cadavera oftendens ; lingua quo- que eorum palpans, blandeque rre compellans, cum intus dolus | abftrufus lateat, cogitat mihi occulta vulnera infligere. f. 9, Bujlum ] proprie locus eft ubi cadaver alicujus combuftum '. & fepultum eft, unde Statius dixit fumantia bufla. accipitur fere j jpro ipfo fepulcro. Cic: a. de leg. Bujlum aut tymbon violare. C; p s A L. P s a l; VI. *i C a r m. G e n. iii. Vavid agrotus, iram T>ei flagellumque depvecatur, mifericordiam im- ploraty QPfalutem petit, quibus fide impetratis de attentione et bene- fcentia Dei contra hojies gloriatur. DUm fervet ira, Domine, dum mens ^ftuat, Ne me merentem corripe : Pum fsvientis flagrat in curfu furor3 Exigere pcenasabftinc, 2 O parce, parce : languor segrurn conficit % Manum falutarem admove. Corpus5 folutis offium compagibus, Enerve vires deferunt. 3 Mentemque graviter moeror angit turbidam, Quo me ufque miferum negliges? 4 Quo me ufque linques ? jam reverte, ac libcra ~ iEgrum inferum de faucibus. 5 Ubif-eva duram mors manum injecfc fernel, Quis amplius meminittui ? Quis mortis alta fubrutus caligine Nomen celebrabit tuum ? 6 De nocte pectus anxium fufpiriis Pulfans, gemenfque, lacryrnis 1. Dum fervet ira, 6cc. ] Dirm ira tua, Jehova, feverior incan- defcit, durnque animus, ceu perturbatione illa a£lus exardefcit, ne me, qua?fo, fjui poenas merui, caftiges : dum inquam indigna- natio tua fuccenfentis deliftis meis ardet, & adhuc paulatim in- crefcit, noli de me fupplicium fumere. J. 2. Corpus - • enerve vires deferunt ] Corpus invalidum vires deltituunt J. Enervus Vel Enervif, debilis, mollis quafi fine nervis. 5. TJbi f&va duram mors manum in)ecit~\ Poftquam mors crude- lis, tanquam manu inexorabili injefta, me femel fibi aiTiimptum pro fuo vindicavit. J-i Ubi fepe pro poftquam ufurpatur Cic. pro Rab. Ubi femel quis pejeraverit, ei credi pofiea, etiamfi per plures Vqos juret, non oportet. B 2 Lavo 12 PSAL. VII. Lavo cubile : ftrata fletuum madent Rorata largis imbribus, 7 Caligatacies luminum doloribus, Hebetata longis : hoftium Interque rifus &dolos emarcuit Color vigorque corporis. 8 At tu fceleribus turba gaudens impiis, FaceiTe, fpempone irritam : Lamenta Dominus & meorum fletuum Placatus audiit fonum. o Dominus benignus fupplicem me exaudiit, Orationique annuit ; io Subitus ut hoftes obruat pudor meos, Vultufque confundat rubor ; Trifti repente ut palleant infamia, Fugamque turpem mcereant. 7. Pupilla oculorum dolore morbi diuturni obtufa velut inca- ligine parum videt ; interea dum hoftes exultantes me rident, 6c fraudibus ftruendis intenti funt, color 6c vegeta membrorum om- nium vis debilitata eft. 10. Ut repentina fcelerum infamia hoftibus inufta, eorum ar- rogantiam imminuat, ruborque, ex pudore ortus,ora eOrum tur- bata inficiat, ut pallidi fint hoftes mei ob ignominiam eos con- triftantem, & inhoneftum a me difceffHm doleant. PSAL, psal; vii. 13 C A RM. GEN. VI. J)avid confidens D*0, exoptat a perfida accufatione liherari : profejfus hons confcientiz tefiimoniumy malaqu& infe firuebantur, averti cupit : pronunciat improberum exitium^ & Dei laudem a piis pr&di- catum iri. IN te falutis fpem pofui mese, Servator orbis: faucibus hollium Me libera, qui mente fasva Intentum mihi moliuntur. 2 Si nemo vindex aflerat, ut leo Imbellecrudus dilaniat pecus ; Sic me ferus difcerpet hofiis, Innocui fitiens cruoris. 3 Si verusindex memerito arguit, Nec falfa mendax crimina texuit, Servatov Orhis ] Ita Dominum Deum, conditorem 8c confer- vatorem rerarn omnium nominat, alias nomen hoc proprie tribui- itur Salvatori noftro Jefu Chrifto. Apud Propert. lib. 4 Eleg. 6 eundem titulum Apollo tribuit Augufto hoc difticho. fiiox <*itj 0 longa mundi fevvator ah Alha Augufte, HeBoreis cognite major avis. Gentibus guoque celebris fuit £W$ o~&)Tnp quae Herculi quoque idem nomen tribuere. 2. Tueo crudus} Pro crudeli aut cruento, Crudus enim a cruore, ut quidam putant, derivatur. Alias, crudum dicitur quod incoc- tum eft, inde Medicorum Cruditas. C. 2, Sitiens cruoris ] Elegans Metaphora rei cujuscuncjue avidi- tatem exprimens. Unde Gc. dixit Sitiens Voluptatis, item Sitiens virtutis. Et apud Horat. eft,fitis argenti, apud Juvenal. fitis fam& apud Claudianum, fith pr&d<e: Cyrus cjuoque, apud Xenephontem, ardentiffimam fuam aiiisbenefaciendi cupiditatem volens indicare, dicit JWo %d.pt£*<&eu id eft fitio aliis gratificari. C. 3. Si verus ir.de x ] Index eft cjui aliciuid notum facit dicendo 4. Catilin H&c omnia indices detulerunt rei cconfeffi funt. Hinc Indicium <juod proprie eft delatio, dete£Hoque rei five criminis. 5. Crimina texuit ] id eft, calumnias & mendacia concinnavit, Ita Propert. Caufas texere kthi & Cicero texere opus> texere epifia- Um* C. 4 si 14 P s A 2 VIL 4 Si damnatranquillo creavi, Promerito male ni perperci : 5 Me perfequaturdum capiat fequens, Captumque flernat, ftratum & humi pede Conculcet, & fceptri fuperbum Proterat, abjiciatque faftum. 6 Exfurge, juftas te furor lmpius Meorum in iras excitet hoftium: Exfurge, promiflamque redde Perfldise, Deus, ultionem. 7 Exfurge, terris luceat omnibus Augufta majeftas tua,- te fuum Accurrat agnofcatque Regem Concilium populi, patremque. 8 O qui potenti fceptra tenens manu, Gentes per omnes crimina vindicas, Me vindica, fi rite poenas Ore pio innocuoque pofco. io O jufte judex, cordis in intimo Quem nil receffu praeterit abditum, Frange impios aufus malorum ; Fulci animos refoveque juiios- ii Securus hoftes nil metuo, Deo Cuftode : qucm fimplex animi juvat 6. Me perfequaiur ] Bellam hi verfus gradationem continent, qnae hoc modo foluta oratione exprefla fiet confpe&ior. Index perfecjuens me capiat, captum fternat, ftratum proterat, protri- tum conculcet, conculcatum fepulchro inferat: In Heroico dixif- {ht: Me capiat captumque wecet, tumuletque mcatum. 7. Exfurge, terris, &c. ] Expergifcere, ut tua amplitudo vene- rabilis omnibus terrarum incolis appareat, ut populi ccetus pro- pere conveniat*, te<jue gubeinatorem 65 creatorem fuum efle fate- atur. J. 2 Candor *5 p s a l; vil 12 Candor: pios fervat, malifque Exitium affidue minatur. 13 Si perftet hoftis, jam gladium tenet, Jam tendit arcum promtus, & arripit Ferale telum, & ignc fxvo Lethiferas acuit fagittas. 14 En, qui nefandum parturiit fcelus, Concepit «erumnam, parietvelut Qu# vana per fomnum inquietas Ludificant iimulacra mentes. 15 Fodit dolofam, ut me caperet, fcrobem ,- Incautus in foffam ipfe iuam ruit. 16 In verticem ipfius recurret Pernicies, recidentque fraudes. 17 Ergo expeditus fraudibus & metu, Rerum parentis juftitiam canam/ Nomenque fandum : gratiafque Lastus agam, repetamque laudes, 13. Weprimalonga, eft qmcnuid funeftum, dirum, etcum cxitio et abominatione conjunctum eft C- 13: Lethiferasfagittas] Id eft, mOrciferas et veneno illitas T, 1 5. &rofci» ] FofTam. Sb-ofc proprie fovea. in fp,,, «ff *r j bores conferendas aut depangend £ C *"* ^^ ad "" JL„HTSl Libera£«s> aP^ibusanimaIiumquicumftuna P S A L. P S A L VIII. 16 G ar m. Gen. vii. David extollit majepatem Dei ah operiius in ccelo & in terra, maxime vero in homine, tum creatoy tum i?jJfaurato per Chriftum. GEntis humanae pater atque cuftos, Quam fan&a Majeftas tui Nominis terras ftupefecit omnes, Sol quas recurrens adfpicitl Et fuper cceh radiantis orbes Tua magnitudo feextulit. 2 Quam pia mundum tueare cura Lattentis sevi infantia Prodit : ut linguas temere obftrepentum Tibi refutes hoftium : Hoftium, quorum vomit os furorem In te, fititque fanguinem. 3 Luce cnm ccelos vitrea ferenos, Pollentis opera dexterae, Cerno ; ciim lunam, nitidafque ftellas Per te creatas confpicor; 4 Oiiantulus (mecumtacitus revolvo) Homo eft, ut ejus fis memor ! Quantula humanae eft fobolis propago, Dignere ut illam vifere ! 5 Hunc Deo a-qualem prope reddidifti : Ornafti honore & gloria : l: Gentishuman<Zj &c. ] Verfus Horatii lib. i: Ode. 12. 1. Lachns~\ a la£teo, la£tes, la&ere pennltima longa, tjuod eft lac fugere, et proprium eft infantis aut catuli ab uberibus pen- dentis. Aliud eft lafro, laftas, laftare, tjuod eft lac praebere, et proprium eft Matris. C. 5. Tollentis ] validae, potentis. Aufter fuhninepollens9tX. pollens opibus eft apud Lucretium, JJoftis e^uopoflens apud Ovidium. C. 6 Et JJ P S A L. IX, Et tuae dextrae fuper univerfa Opera creafti principem : Cuncxa vitalis quibus hauftus aurae eft, Illi dediifii fub pedes. 7 Huic boves parent & oves, pecufque Quodcunque campis pafcitur £ 8 Quique pennarum celeri volatu Metitur ales aera *. Quique pinnarum ceieri natatu Pifcis pererrat sequora. 3 9 Gentis hurnana? pater atque cuftos Quam fan&a majeftas tui Nominis terras ftupefecit omnes, Sol quas recurrens adfpicitl 6. Hauftus aw& vitalis ] Poetice accipitur pro ipfa vita, cjuee tamdiu ineffecorpori creditur, quamdiu vitali vefcitur aura, feu quamdiu fpiritum ducit. C. 8. Ales ] In auguriis veterum alise volucres vocabantur Qfcines cjuse voce & cantu , alias AliteSy feu Trxpetes quse volatu ahquid prsnuntiare putabantur. Utrumque complexus eft Virgilius de Augure lo<juens. fhii uolucrum Jinguasy qui prapetis omina pem?<zt &c. Hic pro quavis ave ufurpatUr. C. S. Tinnarum ] Yinna Vocabulum eff homoriymum, funt enim etiam Pinnas aedi&ciorum Sc murorum partes ad modum faftigii actiminatas ; hic autem funt pennas pifcium Gexm.Fifchfedern. C, P s a l. IX. Carm. Gbn. viii. David graiias agit Deo de GoJiatho occifoy &P fufis Velifihtis : Qppios fecum hortatUYy ad Dei Majefiatemy ojficium, & opera ceJehranda : additur forma precationis y quam iunc fideles habuerunt pro faJute fua, Qp hoftium dejcBione. RErum certa falus, te eano, gratias Exiolvo meritas ex animo tibi : Et miranda futuris Pandam facta nepotibus; G % Tutus ■ 8 PSAL, IX. Tutus prarfidio nil metuam tuo : L«etus laeca canam fed tibi carmina^ Te laudabo fupremi ^Eternum aetheris arbitrum. 3 Spes hoftis temere elatus in improbas3 Converfus trepida terga dedit ftiga, Et virtute potentis Dextrse peflu.m abiit tuse. 4 Tu vindex cupidos exitii mei Perdis ; tu trepido praefidium es reo : Tu litem mihi judex Ex alto dirimis throno : 5 Tu gentis valido robore barbarse Compefcis furias : deftruis impios, Ut nec nomina feris Narret fama nepotibus. 6 En> hoftis tumidse quo recidunt minse ! En, qui fternit humi funditus oppida, Et proflrata perennis Condit nube (ilentii 1 7 At rerum Dominus perpetuus thronum Fixit perpetuum juftitiae fibi, 2. Mternum Atheris arbitrum ] Periphrafis^Dei, cujus arbitrio ccelum & terra condita fuut et confervahtur. C. 3. Vejfum abiit ] Vejfum Adverbium idem fignificans quod Grsecis netrcdy id eft deorfum 8c tanquam fub pedes depreifum. Lucret. Pejjum fubfedere fuis pariter cum civibus urbes. loquens de terrae motu. Columel lib. 12. c. 6. Eft aliud murU matur<e experi- mentum : nam uhi dulcem cafeum clemiferis in eamy jl pejfuru ibity fcieS ejfe adhuc crudam. Jl innatabity maturam. Hinc darepejfum 8c peffundarey item, irevenum feu venirey id eft, venalem efle. C. 6. Condit nule filentii ] Bella tranflatio. Sicut enim nubes fplen- dorem radiorum folarium adfpe£tu noftro aufert ; ita filentium, 6c hominis & rerum ab ipfo geftarum memoriam aboler, earum- «jue oblivionem inducit. Sicuti ex adverfo, rnultorum vox et ce- lebratio, nominis claritatem effici^ & confervat. C. Orbcm PSAL. IX. 19 Orbem ut legibus xquis, Ut jufte populos regat. S Curn vis incubuit foeta fuperbia Infreni, miferis praefidium pates, Tuti pandis afyli Arcem rebus in afperis- 9 In te uno merito fpem folidam locant, Qui novere tuum nomen, & ultimo Ut difcrimine amicos Nunquam deftituas tuos. 10 Ergo arcis merita laude Sionia? Cuftodem Dominum pangite ; confiii Decreta ardua gentes Late ferte per exteras. 1 1 Vindex innocui fanguinis expetit Pcenas ; vi tenues nec finit opprimi Impune : applicat aurem Clamantum querimoniis. S. Foeta fuperbia ] Fcetus, fubftantive, eft rerum tam anima- tarum qnam inanimatarum 4 Georg. Aut fcetus nixihus edunt. Ne- morum fcetus, Sc Largo puhefcit vinea fcetu. Hic, adjeCtive, idem fignificat cum gravido aut pleno. Fcetum enim dicitur animal praegnans, ante & paulo poft partum ; eleganti igitur tranflati- one, vim fuperbia fcetam dixit. Violentia enim pleruncpe cum fuperbiaconjun&a eft. Virg. Loca fceta furentibus Aufiris. Et Non infueia graves tentabunt pabuJa fcetus. Hor. Vulpes fceta. Et hic nofter, Pfalmo 105: Regia foeta ranisi C. 8. Afyli arcem pandis ] avXet, Graecis, prseda feu rapina inde (TvKetcd fpolio vel aufero hinc clavKOy arx, templum, ftatua principis,vel area facra diOra eft, in quam fontibus tutus erat recep- tus, unde nefas erat cjuempiam extrahere vel abripere. Virg- 8: JEneid. Hwc lucum ingentem quem RemuJus acer afylum Rettu- lit* ciWhidL pro eo jure libertatis venise. C. 10. Dominum pangite ] Proprie pangi dicuntur plantse quas in fcrobes defiguntur ; hinc verfus quoque pangi, id eft ftylo in ta- bellam ceream impreffo «juafi exarati videntur CicerO Tironi: An $>angis aliquid Sophocleum» Horat. Ego mira poemata p&ngo. C. C 2 12 Affii&as 2 0 P S A L. IX/ 12 Affli&as bonus ores propius meas Contemplare, odiis quem petit improbis Vis hoftilis : & azvx Mortis faucibus eripe. 13 Ut, qua mole Sion crefcit in scthera Late confpicua, laudibusefferam Te, lstufque falutem Acceptam referam tibi. 14 Pemerfit merito fraus fua perfidas Gentes exitio : queis alios plagis Irretire parabant, Hsefere impliciti pedes. 15 O miranda Dci judicis arquitas ! Fraud is fraude fua prenditur artifexo O res pectoris altis Condenda in penetralibus ! \6 Sic eit : interitu devorat impios Improvifa dies: immemoresDei Gentes mors inopina ^Eternis tenebris premit, 17 At confifa Deo nuda modeftia iEterniim Domini non animo excidet, Nec laeto miferorum Spes fruftrabitur exitu. 14. Tlagis irretire'}. Tlaga quocjue eff. verbum homonymcn, qucd prima. brevi, ut hic, fignificat retia rariora ad capiendas fe- ras, quod fcilicet, ut nonulli volunt, plagis, id eft, foraminibus plen^fint, unde Horat. ^vudere feras in obfiantes plagas. Et per Metaphoram Flagt amoris, apud Lucilium. Eadem vox prima brevi, fignificat fpatia vel tractus cceli amplijflimos. Hinc plaga crientalis aut eccidentalis. Eadem denique prima longa iignificat verbera. GrScis T\nya.r- Hinc plagas adhibere. JBhryx plagis fii melicr. Unde plagofus Orbilius, «jui plagis inferendis dele&are- cur. C. 15. 0 respetlms altis condenda in penetrabilus ] Expreflit Para- j»hra*#es his vcrbis vim vocis Ebraicx Selah* C» 18 Rerum P S A L. X. 21 18 Rerum furge parens, neu fine ut impotens Adverfus tenues crefcat homunculus : Et juris preme frenis Gentes arbiter impias. 19 Circumiiiie zux mole poientiae, Terroremque feris mentibus ingere : Agnofcat male flrmam Sortem gens homin.umfuani. P S A L. X. C A R M, G E N 111. Pueritur apud Deum KccJefla^ fe in mantts impiorum traditam, c-u&- I vum malum animum, maJediciay maJef.c'm1 & hJafphemias expJi- cans, hcnorum perpefpones ofiendit .■ denique orat ut fuorum mifertm improhos contundaty Qp pios iiheret. QUonam ufque cuftos gentis humanae tuos In rebus arctis negliges ? 2. v^wnam aberis ufquc, dum pios tyrannide Premit arroganter impius ? O ii fceleitum vergat in caput fcelus, Suifque pereat artibus. Dum mentis explet per nefas libidinem, Sic gloriatur lmpius, Sic gaudet m fe, fempiternum ceu decus Re&is pararit artibus. 4 iEqui atque iniqui negligit difcrimina Infrenis arrogantia, Su^que piaudit fuaviter prudentia?, Nullum eife quod putet Deum. 2. Vergat incapuf] id efl, recidat, iit qucd fecjuitur /#/.,' pereai artihus, juxta illud Salomonis : DoJus recidit in cor fabricanimm hiaJum : In confiJiarios autem pacis Jztiiia. ER autem vergereAeni- ter inclinare, demittere aut etiam fe extendere. Kinc vergere in meridiem aut Septentrionem. Dies vergens in noctem. Invergere vero idem <juod infundere ©ft, Virg. Frontique invergii vina facerdos. C. Felicitatis 22 P S A L. X. 5 Felicitatis fomnio indulget fuse, Oiiod cun&a cedant profpere : Nec te ruturum cogitat vel judicem, Vel perpetrati vindicem. 6 Hoftes minoris settimat nihilo fuos, Sic ipfe fecum computans, Incommodi expers ad fene&am ufque ukimam Securus £vum tranfigam. Non cura lsetis ulla fefe gaudiis, Non segritudo interferet. 7 Os exfecranda defpuit convicia, Spumatque probris & dolis : Bonis labores continenter peftilens Lingua & dolores parturit. 8 Circa viarum compita inlidias locat, Ut innocentem clam invoiet : Intentus oculis intuetur acribus In tranfeuntes pauperes. 9 Qualis cruentus fubter alta delitet Speisea conditus leo : Sic e latebris corde trepido palpitans, Infirmioribus imminet : Et occupatos multinodis nexibus Naifas involutos attrahit, 8. Compita ] Loca ubi plures viae feu itinera competunt; Ovid ln iernas compitafeftavias. C. 9. SpeUa ] <f7r\)KtiLiQV Latinis antrum, Spelunca vel caverna trade SpeUum ferarum, pro antro feris latibulum prasbente. Virg Jn fyhiSy inter fpelaca ferarum. C. 9. Multinodis ] Penultima longa, a nexu multorum nedorum I- Lucretius dixit Multangulus, Plin. Multicaulis Ovid. Multi <. Varro, Multinumus, ad quorum fimilitudinem elegante vc ~»bulum hoc conformavit. C: Vfajfa ] Naffa proprie textum vimineum in quod efca impo fi . ;fces alliciuntur, ita ut ingreflis non pateat exitus. Hic me t irice accipitur pro dolis & machlnationibus fraudulentis. C Malifqu P S A U X.' 23 10 Malifque fubigit : & tenebris occulit Crudelitatem callidus. Ah, ftrags quanta tranfeuntes perculit, Graifatus iilis artibus I 11 Sic deinde fecum colligitmale creHulus, Hasc prorfus ignorat Deus : Avertit ora rebus humanis fua, Fandi 8c nefandi negligens. 12 Exfurge, Domine, tolie in altum dexteram, Librata fige vulnera. Ope deftitutos ne pios fllentio Obliviofo defere. 13 Tene impiorum pervicax vefania Sic audeat contemnere $ Secreta fecum corde tacito ut murmuret, Humana non curat Deus. 14 Cernis profec~td cun&a, cernisj & tuam Sceleftus in manum cadet, Ut te labores & dolores pauperum Non prasterire intelligat. Tibi reli&us eft inops atque innocens : Tu tutor orbos protegis. 15 Tu frange vires impii, violentiam Tu mentis improbse doma : 11. Vandi & nefandi negligens ] Licitum & illicitum nifeil cu- rans. J. Fandum & nefandmn idem quod fas & nefas, utrum- que enim a.f ando dicitur, quia quod as^uum eft digne fari poffu- mus, quod iniquum fari non poffumus. Virg. Atfperate Beos me~ moves fandi atque nefandi. 13. Tervicax] quafi per vim perfeverans nulli cedens.' C 13. Vefania ] Vecordia erudelis & furiofa; Ita Catullus vocat ventum vefamentem. C. 24 P S A L. XI. A ftirpe cxh donec impietas fimul. Eliminetur & impius. ic5 Tum firma Dominus fasculorum ia faecula Sceptra obtinebis imperi, Gentefque terrae finibus procul tuse Exterminabis impias. 17 Hsc vota duris obruti laboribus, Has fupplices fundunt preces : Animofque flimulis incitati talibus, Te lacrymantes poflulant ; 18 Pupillum & inopem ut vindices potentium, Ab impotenti audacia : Homo ut feroces fpiritus ponat, fuas Infirmitads confcius. 1 5. Eliminetur ] Quafi extra limen ejiciatur efl: enim eViminare extra limen efferre. Horat^, Ne fidos inter amicos: Sit qui dicta foras eliminet. C. 16. Imperi ] Pro imperii, Apocope pOetis ufitata. Virg. 'Tuguri congeftum cefpite culmen, Ita Pfal 13 dixit Auxili pro. auxilii. Pf- 55. Confili pro ccnfilii, 8t alibi Ingeni pro ingenii. C. P s a l. XI. Carm. Gen, vi. Vavid ah hofiihus contumeliis &* perfecuticnibus affeftus, graviter eos reprehendit, irrita fore eorum co?ifilia pr&dicit : deumque Judicem cognofcere, probare, & judicaturum effe fmgulos ex aquo & hon* oftendit. Q Uum fpe falutis tion dubia fruar, Deoque fidam, vos mihi dicitis,. Faceffe rupes in remotas, Antevolanspavidas volncrcs„< 2 Intcndii PSAL XI, 2$ 2 Intendit arcum (en afpicis) impitisy Nervo fagittas admovet, ut petat Incogkantes e latebris Innocuos animique rectos. 3 At tu potenti, Rex bone, dextera Domas rebelles, & facis irrita Decreta vefani furoris Contra humiles male nil merentes. 4 ^Eterna coeli templa colens Deus, Et lucido aftrorum in folio fedens, Humana per terras acutis Fa&a oculis fpeculatur omnes. 5 Non juftus illum, non latet impius Cuncla intuentem, fed ftudio ad nefas 2. Nervo fagittas admovet ] Quafi de afcu Scythico loquatur, cujus nervo crena feu incifura fagittss immittitur a fagittario, poftquam arcum tetendit. C. 3. At tupofenti Rex bone, &c. ] At tu, Rex benigne, manuforti inimicos fubigis, vanaque reddis confiliahominum infane & vehe- menter furentium, quae contra fimplices nihil commeritos cepe- runt. J. 4. SpecuJatur ] Quafi e fpecula cceli intuetur: Eodera pene verbo utitur Prudentius, in verfibus omnium piorum obferva:- tione dignifiimis, Sc cum hoc quoque Pfalmi loco plane con- gruentibus. Specuiator adflat defupev, Qufi nos diebus omnihus, AHufque nojlros profpicit, A Juce prima in Vefperum. Hic tejiis, hic eji arbiter, "Hic intueiur quidquid eji, Humana quod mens ccncipit. tinnc nemo faJJit Judicem. C* 5. Nenjujlus iJIum, &c. ] Vir bonus non eft illi ignotus, vit malus non praeterit illum in omnia intuentem, fed aequus mundi re&or, & judex, odium ingens habet in homines pravo animo ad (celus proclives. J. D Pronos 16 P S A L. XII. Pronos maiigno juftus orbis Ex animo moderator odit. 6 Super fceleftos retia depluet : Ignes remifto fulphurc flammeos Ad impios eliminandos Fulmineae rapient procellsc. 7 Juftoique juftus juftitix parens Amore fancto amplectitur unice, Et fraudis ignaram ante vultus Affidue videt squitatem. 6. Bemiflo] Pro, mifto. Compofitum pro fimplicf. Horat.de arte Pcet. Sic veris faJfa remifcet pro mifcet. C P S A L. X I I. C A R M. G E N. IX. David anliccrum calumniis preffus, opem Dei impbrat, addu&apro* mijfione Jidem fuam conjirmaty QrfaJutem petit, AFferopem, fervatoropemfer°. pulfareceffit Intemerata fides : 2 Nuda fides hominum fugit commercia : vana Cum focio loquitur Quifqus fuo, blanda exercensmendacialingua, Corde (cclus meditans. 3 Ora Deus fraudum dulci medicata veneno Conterat, & penitus Grandiloquam ex ima linguam radice revellat, 4' Qtuque pudore carent, Dicere nec metuunt ; Falfa ad perjuria linguas Fortiterintrepi ii Affuefcamus, & os age confirmemus ad omne Flagitium : neque enim Oris P-S A L« ■ XIL 2? Oris frena rnei, linguseve repaguia quenquarn Me nifi habere puto. 5 At Bominusplan&usmiierorum, &duraferentum Aure trahens gemitus, Surgam, ait, atque inopem, tuta ut refpiret in arce, lnfidiifque procul, 6 Securum ftatuam. Hxc Dominus : quod ab ore fideli Cunque fluit Domtni Auro purius eft, auro quod fufile fecit Septima flamma coquens : Dum fxx m fumos exploratore camino Crafia abit & cineres. 7 Polliciti memor ergo malas mala toxica lingua*, Sancie parens, inhibe : Peftifera de gente hominum nos, optime cuftos^ Afiere perpetuo. 8 Nam Jate impietas graiTaturiibera, paflim Omnia plena malis, Quum penes injuftos jtiseft, & jufla malorom Sunt metuenda bonis. 4. Repagula ] Rep/igulum j^roprie in circo illud quafi obftacu- lum erat, quo demifio equi curfores ab excurrendi libertate co- hibebantur, eodemcjiie fublato ad curfum emittebantur. Accipitur etiam pro obice ;feu pefTulo quo fores muniuntur.* Utrumcjue Plautus in Ciftel. cOnjunxit. Gcdudite ddes pejfulis^ repagulis. Nonnullis etiam idem lignificat quod operculum. C. 5. VlanBus ] proprie ejulatus cum pecioris percuiiione. C* 5. Aure ivahens^ Poctice pro exaudiens. C. 7. 1'oxica'] ttxicum pro veneno accipitur, tefte Plinio, dictum a taxo arbore venenata, vel quod roU to^qi^. id eft fagittis illineretur. Alit a Tofgy», id eft, jaculor, deducunt, quod vene- num in intimas corpons partes penetret. utuntur eo Plautus, Hora- tius, Propertius, & aiii. vide Plin. lib. 16 cap. 10. C. D a PSAL s8 P s a u XIII. C A R M. G E N. X. Vavid de opis divint dilatione, infrmitate fua^ & inimicorum impor- tunitate expojtulans, Veum orat pro falute fua} Ql9 hoftium confu- fone> ad gloriam fui nominis, QUoufque, re&or unice, Me deftitutum negliges ? A iempiterna me obrutum Oblivione deferes ? Quoufque vultum amabilem Iratus abfcondes mihi ? 2 Quoufque-curs turbidse Mentis quietem diftrahent ? Quoufque cor cruciabitur Moeroris seftu fluctuans ? Quoufque, me proftrato, aget Hoftis triumphos infolens ? 3 Regnator orbis adfpice ; Opem fer, & lucem tuam Infunde, ne mors lumina Somno perenni fopiat ; 4 ISie jactet hoftis arrogans Me viribus fra&um fuis, Ne me perofi perfidi Meo dolore gaudeant. 5 Tu me falutis recreas Spe, largus auxili: tuum, Salute parta, laudibus, Rex magne, nomen efteram. 4. Meo dolore gaudeant ] Vitium proprium diabolo homini- \ buiqne prorfus malis. C. 5. T« me falutis recreas, &c: ] Tu me benigne juvans, inco- lumitatis expe&atione munifice reficis, incokmitate potitus,tuas, Rex potens, laudes in aftra tollam. J, PSAL. P S A L. XIV. t9 Carm. G e n. XI. pavld Ifraelis impieiatem a Dei Qp confcientU ipfcrum ieftimcnio, &=> vanitate ftudii illorum oftendit, & futuram hberationem & Utitiam pr&dicat a fcla Dei mifericordia» SEcum infania callide Indulgens vitiis fic loquitur, Deum Formido fibi credula Commenta eft hominum, quum temerario Cafu fors ferac omnia. Ergo flagitiis fe penitus dedit Secura impietas Pei : Nec quifquam ex animo rec~ta fequi ftudet. 2 De templo asthereo Deus Ad curas hominum lumina verterat, Si quis non ftolide improbtis Ad cuitum revocet pe&ora numinis • 3 Omnes in fcelera omnia Conjurafleputes: foeda, nefaria, Deteftandaque perpetrant : Nec cuiquam eft ftudium recta capeflere. 4 Nam qui refta capeflerent ? Quem fanis aditum confiliis darent, Quorum nequitia 8c fcelus Infecere animos? qui populum meum, l. SecuminfaniacaUide^c.j Stulti flagitiis fuis faventes, fce- leraque fua foventes, fic intra fe tacite & aftute co-itant ho mines timidi nimium facile nbi credentes finxerunt Deum d£ fortunaa&onesomnesfine ulla ratione furfum ac deorfum v IZ tat : ergo impn Deum non timentes, fefe ex toto animofcctoo terMu^iMywer,a,t' nem°^ue laborat tota ~ "SS. Ceu jo Psa Ll XIV: Ceu pra^dam fera, devorant ; Nec rerum Dominum mente colunt Deum. 5 Aft illos gelido metu Horror concutiet, juflitiae Deus Cum patronus opem feret Infonti : increpicans talibus impios, 6 Vobis ludibrio fuit Infontum pietas : vos inopum pium Rififtis ftudium, preces, Spes lentas, trepidas follicitudines : At, cui lidit inops, Deus Spes & vota bonos ducet ad exitus. 7 O fi mittat opem fuis ISperatam Deus e rupe Sionia. Nam cum vincula ruperit, Exfolvetque fuos, pe&ore libero 5. Afi lllos gelido metu, &c. ] Atqui aliquando erit, cum tremoi hoftes, timore frigus inducente, commovebit, cum fcilicet fum- me juihis, juftorumque defenfor, innocentes juvabit, talibus ver- bis homines Dei negligentes redarguens. J. 5. Tatronus opem feret ] Vatronus eft, qui clientem habet cui fe ut patrem prxftat. Nomen a Romulo inventum fuifle dicitur, qui cum potentiores fecreviflet a plebe & plebeios illis tuendos regendofjue commendaflet, illos Vatronos bos Clientes appellavit. \ Liberti etiam Dominos fuos a quibus manumifli erant Tatronos vocabant. Eft etiam in genere Patronus, defenfor, idcirco om-i nes qui accufatorum caufas agebant Patroni dicebantur, cum difM crimine tamen ab Advocatis. Afconius in Divinat: Ciceron. Quj. defendit alterum in judicio, aut PatiOnus dicitur, fi Oratcr ejl \ aut: Advocatus, fi aut jus fuggerit, aut pr&fentiam fuarn commodat ami- co ; aut Procurator, fi abfentis negotium fufcipit ; aut Cognitor, fi prtfentis caufam novit & fic tuetur ut fuam. Gaudebui PSAL. XV. 31 Gaudebunt Abrahamidse, Et jufta Ifacidse tetitia frement. 7. Gaudebunt Abrahamidat &c. ] Pofleri Abrahami animo qui~ eto lsetabuntur filiique Ifaaci merito gaudio geftient. J. 7. \*&titia frement ] Verbum Fremo frequenter ufurpatur in ar- gumento indignationis. Vide Annotata ad Pfalm. 2. Virgilius frequenter hac voce utitur, pro confenfus aut l^etitiae fono. Ita jEneid. 1« CunBi fimul ore fremebant Dardanid*. id eft, Trojani omnes murmure approbabant. 6c JEneid. 9. L&titia Judifqus via plaufuque fremebant. P s a l. XV. Carm.Gen.vi*. David ofiendit vera ecclefit prdfentis & fempitern& membra ex inie- gritate vit£, jufiitia, & veritate innotefcere. SAn&ae Sionis templa quis incolet, Rex magne3 tecum? quem (latues tuum Sanctum fuper montem, ut malorum Liber agat placidam quietem ? 2 Quem fraudis expers fimplicitas juvat, Urgetque recfcum propofiti tenax : Nec mente fsevus grata blandam Edocuit fimulare linguam. 3 Nec ore mendax exitiabiles Concinnat artes : nec mala proximis Excogitat : nec dulcem amicum Opprobriis maculat pudendis. 4 Qui faftuofum defpicit impium, Dei timentem fufpicit & pium : Tenaxque promiffi, fidemque Indocilis temerare pa&anu 2. Nec menie f<evus grata, &c. ] Nec animo crudelis, linguam adulatricem jucunda auditu fingere afluefecit. j. 4. Dei timentem fufpicit ] Qui religiofum Dei cultorem reve- retur. J. Sufpicere eft admirari & venerari, afpicere cjuafi fupra nos coilocatum Cic. lib. 2; Qffic: Ita%ue m viros fufpidunt maxi- tnifque effermt laudibus* 5 Q"» 32 P S A L. XVI. 5 Qui non egenos fcenore perdidit, Kon innocentes munere prodidit. In monte fanc~to, hxc qui peregit, Perpetua requie fruetur. P s a l. XVI. Carm. Gen. xii. DavidDeum orafyut fe ah omnl idoJoJatria purum confervet\ idoJoJatra rum miferia, bonapiorum in Deo pradicantur : pr&fentia funty jufii- tia C? fan&ificalwper Spiritum ; futura funty refurreftio Cbrijiiy Qp per eum omniumpiorumy ac vita &terna. ORerum fator, & falus Humani generis certa, periculis, Qui te refpicit unum, famulum inftantibus eripe. 2 Te fervus Dominum libens Agnofco, & populis praedico: fed tibi Omni ex parte beato officiis nil opus eft meis. 3 Ergo illuc animum appuli, Ut gentem ftudio profequerer pio, Quam tu ex omnibus unam populis forte receperas. 4 Aft illi immemores tui Defecere : novos quifque fibi deos Effinxere, colentes animi ludicra fomnia. Horum fanguineas dapes Non libabo, epulas refpuo, nomina Teftis nunquam adhibebo, aut fidei fcedera fanciens. 5 At fortis populum mese Defendet Domini perpetuus favor, 4. Llbahp] Sunt qui libare quafi labiare di&um putant, id eft, primis labrisdeguftare ; alii melius a Grseca voce A«i|3<y, fundo in facrifidis ; immo & Graeci aliquando \ifico fcribunt. Livius lib. 9~dixitLibare Diis dapes: Et Ovid. 4 de Pont. h\. 8. 'Tura Dih Jibare. Libare etiam fimpliciter fundere fignificat. Ovid. de Ponto. Jure igitnr Jacrymas CeJfo Jibamus ademto. Frequentiores tamen funt alias hujus vocis fignificationes. Mercedemque P s a L. XVI. 33 Mercedemque laborum cumulatam dabit affatim. 6 O pulchra agricolatio ! O prseclara mei fors patrimoniil Ut florum undique ridens animum pafcit amcenitas l 7 Immortalis honor Deo JEtemo, monitu cujus ago dies, Arcanifque per umbram fiimulor pe&ora motibusJ 8 Quicquid molior, aut gero, Prsefentem Dominum confpicor : is mihi Semper dexter adhaeret, ftabili ne movear gradu.1 9 Pulfat pe&ora gaudio Cor lseto trepidum : lingua tuas avet Laudes promere : corpus tacite fpes bona recreat, io Nam nec degere tartari Permittes animam fub tenebris meam, Aut ut putre cadaver refolutum in cineres fluat. 1 1 Tu vitse referas viam : De vultu fluvii \xtkix tuo Manant : tu tribuis munifica gaudia dextera. 5. Affatim ] Abundanter, Cic. Tuto me Dic&archo affatim fatis* fecijfe. C. 6. AgricoJatio ] Pro agricultura, vox Collumellae. C; 7. Stimulor peBora ] Graecifmus, pro, pe&us mihi flimulatur. Ita Horatius dixit : JPurgor bilem, id eft, bilis mihi expurgatur, 10. 'Tartavi ] pro inferno, Virgil: 'tum tartarus ipfe Bis patet in pr&ceps tantum> tenditque fub umbras, guantus ad &thereum cceJi fufpetJus oJympum, E PSAL; 34 Psal XVII. Carm. G e n. V. David ab mmiicii preffusj jufiitiam cauf<e, vita innocentiam, &*Jim~ plicitatem fuam pvofAeiur ; itaque a Deo fervari, iwimicos contur- Bdripetit, nt bonorum, quihus confdebant, infiabilitatem experi- ventur, & ipfe ventatem Dei. TjT^Quus exaudi, bone rector orbis, /l*j iEqua pofcentem : tibi quas profundit Lingua non mendax, cape non iniqua Aure querelas. 2 Ad tuum ladus fugio tribunal, Et fidem appello i mihi cognitorem Te peto : oppreffos oculis benignis Adfpice juftos. 3 Sxpe per folas tacitse tenebras Noctis, arcanos mihi cogitatus Cautus infpexti, trepidoque corda Turbida motu. S#pe, ceu flammis, animum probafti Cafibus duris3 neque comperifti Confcium fraudis fcelerumque, fonti Sseva minantem. 4 Os fuit concors animo, fonufque Senfui : legum monitis.tuarum Pedtus innixnm fcelera impiofque Horruit aufus. 5 Kac via greiTus rege per tuarum Orbitam legum, dubio vacillent 2. Cognitorem Quis proprie dicatur Cognitor patet ex Comme» iatione AfcOnii Vide annotata ad Pfal. 14 ver. 5. 3. Cogitatus arcanos ] Pro arcanis cogitationibus dixit. C. 5. Orbitam legum ] hlegans Metapliora. Orbita proprie eft vef tigmm rotae in via decurrentis. Virg. 3 Georg. Juvat ire jugM,: qua nulla priorum Cajialiam molti dcvertitur Orbita clivo, Und verbumexoibitare. Utitur eadem voce Pfal, 21 C. N P s a L. XVIL 35 Ne pedes lapfu, inflabilefquc turbent Lubrica piantas. 6 Te voco, duris ad opem periciis Scepe tentatam fugio, precantis Admove attenxam miferis benignus Queftibus aurem. 7 Tu bonus fuici tibi qui falutem Spemque committunt: tibi contumacis Spiritus cordis tetricus refrena Vindice dextra. 8 Me veiut pupillam oculi teneiiam Providus muni : procul impiorum Impetu, aiarum trepidum tuarum Conde fub umbra. 9 Nam mex vitx manus impiorum io Imminet : vailant opibus, fuperbis Intonant Iinguis, maia dira faeva Voce minantur. ii Obftdent cunctos aditus viarum : Commoda obfervant loca, deftinantque Ad meam casdem, facinufque patrant Mentibus abfens. 1 2 Quaiis in prasdam leo fertur ira Fervidus, qualis catulus leonis Lacte depulfus fpeculatur aito Abditus antro. 1.3 Surge, conatus pater anteverte Impios, ftratcque in humum tyranno, Me tuo, quo nunc furit ilie faevus, Eripe ferro. 5. Inftahilefaue iurhent, &c. ] Ne loca ad confiftendum diffici- lia pedes inconftantes labare cogant. J. -}: 1'etricus refrena ] Idemque feverus impetUS animi hoftilis ti- bi repugnantis manu ultrice cohibe. J, E 2 14 Neu r56 P S A L. XVIII. 14 Neu fine ut me vi premat impotentum Divitum faftus ; quibus una cura eft, Dum licet, blandse illecebras caducas Carpere vitas. His opes terris penitus refoflis. De penu fundis locuplete, ventri Sufficis fruges, hiJarafque muka Prole penates. 25 Puritas vitae mihi te tueri Corporis vinclis tribuet foluto. Illa lux vere faciet me ab omni Parte beatum : Lux voluptatum cumulata cun&is Gaudiis, quum fe iine nube menti Pura majeftas dabit intuendam Lumine puro. 14. Impotentum ] Impotens hic non fignificat invalidum, fed eum qui irae aut aliis fuis cupiditatibus moderari non poteft, quales fere funt divites faftuoli: C. 14. Ventri Jufficis ] id eft, fuppeditas. C. 14. Hilaras ] Ab hilaro, quod eft exhilaro feu jucunditatem affero. Ovid. Hos ubi facundo tua vox hilaraverit ore. Verbum a Cicerone quoque ufurpatnm. C. 1 5. Turitas viU mihi te tueriy &c. ] At innocentia mea dabir mihi libero impedimentis omnibus, quse a corpore ad animum maiiant, te, mi Deus, coram videre. J. 'Tueri pro Intueri ficut Ovidius. Os homini Jiiblime dedity coslumque tueri Jujftt. C. P S A l. XVIII. Carm. Gen. i. J)avid fub finem vitx Deurn Iaudaty recordatione beneficiorum jam ac- ceptorumy & in pojterttm fe Veum laudaturum profitetur. TE, Deus alrae, colam, te toto pectore amabo, Sanfte parens:meavis,mea fola potentia,turris, Prselidium, fpes, & rebus folamen in ar&is; Tuclypeus, tu tela mihi, tu certa falutis Anchora, tu ftatio tuti placidiffima portus. 3 Nam P s A t. XVIII. 37 3 Nam fimulatque tuas fn laudes ora refolvo2 Te venerans, pacemque petens, inimica faceffunt Arma.- falus, placidifque comes pax advolatalis. 4 Jam me lethiferis mors circumvolverat atra CafTibus, obfeflum jam me torrentibus orcus 5 Impediebat aquis, ftygia jam eompede vin&us Hsrebam, laqueoque pedem retinente trahebar : 5 Hic ego deprenfus, fupplexque humilifque vocavi Voce Deum, &dubiisclamaviad fidera rebus. Ille fuper folio refidens flammantis olympi Audiit orantem : poliquam pervenit in altum Clamor, & attentas advertit queflibusaures; 7 Protinus e vultu Domini conterrita teilus Intremuit, montefque cava compage foluta Nutarunt, penitufque imis fremuere cavernis. 3. Nam Jlmulatque tuas in laudes, &c. ] Nam ftatim ubi os neum ad te laudandum aperio, te precibus profequens, roganf- jue ut mihi fis favens & propitius, vis inimicorum recedit, in- :olumitas animicjue trancjuillitas falutem comitans, leniterque idvolans advenit. J: 4. 'Torrentibus aquis ] ^orrens alias fubftantive fluvium fignifi- :at, non viva aqua, fed pluviis crefcentem. Hic tanquatn par- icipio ufus eft ad imitationem Virgilii, cujus Eclog. 7. hi funt erfus. Hk tantum Bcreg curamus frigora ; quantum Aut numerum lupus, aut torrentia fiumina ripas Et Georg. 2 Nec non & torrentem undam levis innatat almis. C. 6. Olympi ] Olympus di£his eft, Theone, interprete Arati, ;fte, quafi "oKoKcifjLirb?, quol totns luceat, quamvis Cssfar Scali- er putet dictum quafi qKvOvtcl votPcts. Ut effet montis nomen, uem cum afcenderent, interrogati qub irent, dicebant, in cce- im. Unde ceelo comrhunicata vox. C. 8 Fumeus '3$ P s A Q XVIII. 2 Fumeus afflatu de naribus seftus anhelo Undabat : rapidae contorto vertice flamrnx Ore fluunt, vivaque animant attacta favilla. 2 Ucque fuum Dominum terras demittat in orbem, Leniter inclinat juflum faftigia ccelum : Succedunt pedibus fufca? caliginis umbrsc. io Iile vehens curru volucri, cui flammeusales Lora tenens levibus venterum adremigat alis. ii Se circum furvo nebularum involvit amictu, Praetenditque cavis piceas in nubibus undas. 12 Acribus ex oculis vibratas fpicula flammas Difcutiunt triftes claro fulgore tenebras. ■ 8. Vumeus afflatu, &c. ] Spifitus velut fumus calidus, inftar- que anhelitus, e narium Spiraculis prorumpebat, ignefque vehe- mentes, fe velut aquje vortices circum agentes ex ore ejus ema- nant, & quascunque tangunt motu animato tanquam carbon* ignito agunt. J, S, JD<? narihus ] eLv&puToffcL&uf. Cum enim Scriptura Dec afcribit os, oculos, aures, manus pedes, & fimilia, non proptere Deum corporeum debemus imaginari quodolim fecerunt Anthr pomorphitae ; tales enim loquendi formae non tam exprimunt qualis fit Deus, <]uam ejus notitiam incomprehenfibilem tenuitat noftra? accommodant^ C 8. Favilla ] Cinis eft calidus fub quo ignis abftrufus latitat l fovetur, de quo Horatius, Incedis per ignes fuppoftos cineri dolof Saxones vocant Amer. C. 9. Fufc<c] Color fufcus fubniger eft ex rubro in nigrum deg< nerans. C. 10. Adremigaf] Quid fit Remex & Remigium in re nautica n< tum eft. Quia autem vnlantibus eundem ufum in aere praebei al^, quem naviculariis in aqua remi : eleganti ikfetaphora id qut de navigio proprie dicitur transfertur ad volatum. Ita Virgili jRemigium alarum dixit. C. 11. Turvo~\ Color furvus eft idem cum atro, feu anthracin|; id eft, carbonis inftar nigrO. C. 12. Ex cculis vibraUfpicula famm<c ] Talis enim eft vultji! iratorum. Ita Virgilius de Turno irato - Totoque ardentis ab ore ScintilU abfiflunt : ecuYis micat acribus ignis, C* In<| P S A L. XVIII. 19 Inde ruit crepitans lapidofse grandinis irnber, Difcurfantque vagse iinuofa volumina flammae [3 At vero ut fancto fermone filent-ia rupit, Protinus horrifico tonitru coelum omne remugit, Grandinis & crebra tellus crepitante procella Pulfa fo.nat, ruptifque micant e nubibus ignes : 14 Flammiferasque voiant magnum per inane fagittae, 15 Fulguraque ingeminant; laticum concuffalacunas Pandit hians tellus, & fontibus ora relaxat ; Succutiturque pavens, Sc fundamenta revelat, Et referat chaos. iEterni fic vox tonat oris, Sic formidandas grave fpiritus infremit irae. 16 Ille falutiferam porrexit ab arthere dextram, Et mede rapidis pereuntem fuftulit undis: 17 Hoflibus eripuit validis, & acerba potentum 11. Sinuofa"] Sinus in corpore humano, ea pars dicitur quse jeft intra peftoris brachiorumqne complexum, ad ipfa prascordia iTerent. Hiccine non gefiandus in fiinu efi 1 Hinc Sinus veftium ap- ipellarunt plicas, feu, plicaturas valgo di&as Virg. Nuda genu, \nodoque finus collefta fiuentes: Tzem finus maris, feu partes littor- um, propter excurfus maris inCurovs qui fi majores fint, a nof- ris nautis nominantur ein tvick, Grnecis ;c6;vto?. Hinc quicquid in- curvum eft & multos finus habet, dicitur finuofum, ut mare, ve- la, cauda ferpentis, veftes & alia. C. 14. Inane ] More Lucretii, pro vacuo, vel ipfo aere, <juod Horatio eftyro furum : flerunque per purum tenantes Egit equos, vo~ Zucremcfiie currum. per purum, ,id eft aera. C. 15. Laticum] Latex Lucretio eft omnis humor aut liquor qui an re aliqua ktet, ut kcex abfinthii, pro fucco de abfinthio ex- preffo, Item Liquoris vitigeni laticem nominavit vinum, Gvid. \>allad'tos latices, pro oleo. Hic fimpliciter accipitur pro aqua. C: 15; Hians tellus ] His & fequentibus terrss motus indicatur, ^uo terra aut egeritur, aut compknatur, aut in voragines de- lifcit. C. 1 5. Chaos ] vox Graecis & Latinis poetis ufurpata, fignificat ru- dem indigeftamque molem, feu confufionem & congeriem re- lum omnium informem : ex quo mundum & reli<jua in mundo ^reata. effe poetse fabulantur, C. 18 In 4o P s a l. XVIIL 18 In me odia elufit. Ouum me ftudiofa nocendi. Temporibus duris cseca fraus arte petebat, ip Auxilium tulit, & rebus patefecit inarctis Latum iter, ele&umque a morte reduxitamicum: 20 Scilicet immunem fceleris mentemque manumque Adfpexit Deus, & merito dignatus iionore efl. 21 Quippe nec impietas, necpravicreduluserror Avertere, meos recto de tramite greffus. 22 Ante oculos mihi lex Domini, mihi jufla verenda 23 Semper erant animo prscfentia : fimplice vero Gaudebam, fraudifque illo fub tefte voluntas Libera, flagitium, & fcelerum vitaverat artes. 24 Ergo mihi integrse fructum hunc decerpere vitse Munificus dedit, & qui confpicit omniajuflus Arbiterinnocuam curnulavit munere vitam. 25 Quifque fuis fibi te conformat moribus : erga Innocuum innocuus: tefentitamicusamicum: 16 Inque bonosbonuses : malecautascautior artes 27 Artibuseludis : duroindikriminefervas Res humilis populi aiHictas, oculique fuperbos 28 Dejicis eiati faftus. Tu plebisab imx Coetibus ereptum celebri mein lucereponis : Illuflrafque meas claro fplendore tenebras. 18. C&ca fraus arte~] Cascum eft occultum, clandefiinum, fire ctopctTov, quod fub afpe&um non cadit, ita Pfal. 27 Fraus c&ca fit formidini C. 2.8. Celebri me in luce ] Ita Cicero ad Q. Frat. inquit, E)us virtutem non Jatere} fed in luce Afu^ in oculis clarifftmjt provimU effe pofitam. C. **T< jps'a l. xviii: ,^ ^ Te duce perrumpo florentes sere phalanges^ Altaque turrigeri fuperofafligiamuri. 30 Scilicet., ut iaiictus Deuseft, fuafignafecutis Sancta falutifer*e pandit compendia vitar. Ulius seterno quicunqueefHuxitab ore : Sermo repurgato flammis fincerior auro efh llle fuo clypeo fida fpc pedora fulta Protegit, adverfifque vetatiuccumbererebus. 31 DicitCy qui coliiis pidi ludibria trunci, Aut ebur in varias aut faxa excifa figuras : Ecquis in asthereo rerum moderatur olympo Frena alius Dominus ? quis terra? temperat orbem» Alter, & invi&a quse vultfacit omnia dextra ? 2.9. Flomites dre phalanges ] Id eft, fplendentes. Arrna enim exercitus, prasfertim, fole lucente, late micant, & e longinquo confpicua funt. Respexit autem hic Paraphraftes ad vetus illud, forentes dre caiervas. Poe'ts vero epici, Servio etiam tefte, verbo fiorendi variis omnino in rebus paffim ufi fuht, ut apud Lucretium funt fiorent alumina fiammis, id en\ fplen- dentia & late 2ucentia. Kidem. Mave navihus, urhespueris florent» ;jM. Manilius quoque npmen^om elegantifiime ad ftellas tranf- tulif. Sicuti Columeila non minus eleganter nomen ftellaruni & fiderum ad ftores tranftulit terreftres. Quod enim in ccelo funt ftellar, id rn terra funt flores, & e contrario. Verfws Ma- nilii lib. Aftronom. hi funt psene m extremo. *Tunc covferta Iicet cceli fulgeniia templa Cernere feminihus denfls, iotifque mkare TlorihuSj ui ficcA currunt per liiius arenz. Sicdvdztv quoque ufurpant poetse Greci. Sic JEfchylus ti'/&ez Homerus avripiJictTa. Trvpot dixit. Et Yirg^ Semina fiammg, alii fiorem ignis dixere,' ut ad locum illum Manilii monet incompa- rabili patri fimilis filius jofephus Scaliger. C„ Thalanges ] Thalanx proprie acies- Macedontim quadrata octo peditum millibus conftans in qua pes pedi, clypeus clypeo, vir viro confertus erat, qua nihil apud Macedones validius erat, ut lib. 9* Q^ Curtius fcribit. C. 50. Suafignafecuiis, &c. ] Suam railitiam profeftis vitam rec- tam & breviter ad iaUitem ferentem oftenit. J-. ■ F 32 Iile 43 P S A L. XVIII. 32 Ille Deus viva mihi vi corroborat artus Oltenditque viam maculofa labe carentem; 23 Me pedibns fecit celeri contendere cervo> Et procul a fasvis fubduxit in alta periclis : 24 Et tra&are manu duro in difciimine belli Arma dedit facili ; folidoque ex aere rigentem Fle&ere, & inflexum confringere viribus arcurrK 35 Ille falutiferi totummunimihefcuti Me tegit, & dextra nutantem fulcit & auget 26 Lar^us opis: perque infidiis obfeila viarum Pandlt iter tutum, prohibetque per invia plantas 37 Orfenfo titubare gradu. Te/psrfequor hoftes Aufpice, disje&os comprendo; nec ante revertoi; Qr;am cecide.re animi fracla virtuteminaces, 38 Arfuiique ca.dant pedibus, ne furgere poffint Rurfus, & antiquasarmisreparareruinas. 3P Tu mihidiffuiidisvivumpermembra vigorern, Et validos crudo diftendis robore nervos : Tu bellare doces: tu mequicunquelacefiit 40 Sternis huroi, trepidofque fnga mihi disjicis hoiles : 41 Clamantesnemoexaudit. Domini prece pofcunt Auxilium : averfam negac implorantibus aurem,- 36". Gbfeffa viarum ] Pro viis infidiose ob&ilis. Forma lcquendi poetis & hiftoricis non infrequens, ut Ardua viarum, opaca J»corumt *ingujia viarumy abdita locorum, cava faxcrum, devia fylvarum, fumma-y vel itwia mcntiumy lata camporum, &c. Ita Pfal. 96 dixic prefpera bellorum Cicuti Horatius, peracuta belli dixit. C 58. Affufique cadant pedibus ] Humique proftrati ad pedes meos concidant. J, 3S. Armis reparare ruinas ] Hoc Grgecis eft dvoiueLyjjQdit quod in extremis periculis propter defperationem faepe faluti fuit, cum aut vincere aut mori pugnantibus eft propofitum. Ita autem affefti maxime funt formidabiles. Huc referendum illud Virgi- lianum. Una falus viftis nullam fperare falutem: C. 42 Hos P S.A L. XVIII. /3 42 Hos egOj ceu verfat boreas violentianubem Piuveream, lmpello, &curbatisfervidus infto: fc Et pedibus premo, ceucoenum deforme lutofis 43 Conteriturtriviis. Tu me fine nomine plebis Contemtu ereptum populos frenare fuperbos Imperiofacis, &famulas mihi tendere dextras Per longinqua jubes ignotas oppida gentes, 44 Attonitasfama: novitate, & nomine tantum Audito : & biandis verba aflentantia linguis 45 Fmgunt, nec tutis fatis audent credere muris. 45 Laus,honorjimperium Domino, qui robore cincxum Me tegit, incolumemque rapit de morte propinqua: 47 Qui mihi perfidiamfceleratam ultricibusarmis Frangere dat, populofque facit parere volentes : Securumque vetat belli trepidare tumultus. 48 Qui mihi prsefldio eft, populi quum fscva rebellis Ira furit, mentifque raak fcelerata retundit $9 Confilia. Ergo feram late tua factaper urbes Finitimas ; femperque meocelebrabere cantu, 42. Bore& viokntla ] Pro ipfo Bovea violetitd. ItaHorat. Virtus Scipiada Qp mitis fapientia 'L&li. Pro ipfo Scipiqne . 6c Laslio. Vide Pfal. 1, Impietas. C. 43 Sine nomine ] Apud Hebrasos viri celebres dicuntur viri no~ fflims, Virg. JEn. 2. Nos aliquod mmenque decufque Geffmus. i. e. aliquid iamse & honork ; itaque Jine ncmine eft obfcuro loco natus & nullius famae. 43. FamuJas mihi tendere dextrasy &c. ] Nationes incognitas per nrbes procul diffitas mihi fnpplicare cogis. J. Famulus adjeQi- vum idem <juod famularis Ovid. 1. Fafr. Iradiderat famuJas jam tthl Rbenus aquas. Apud Lucanum lib. 4. X)e xtr* famuh i. e, famulantes. 47« farere ■ vctentes ] Obedientia voluntaria Regibus maxime optanda. Ut enim apud Saluftium loquitur Sylla. Tutius efi wlentilus cpiam coaBis imperifare. Ita Virgilius de fuo Auguito Jitra voJenti datpopujo. Invitis enim imperare> admodum grave ft periculofnrrt $"ft. C, fj 50 Sanclc 44 P s a l. XIX. 50 San&e parens, Regem qui dura per omnia tutum Eflejubes, cumulaTqueopibus : pleneque favore Ipfum, & perpecuum fobolem ample&eris in scvum. P S A L. X LX. Carm. G e n. vi. David expofitis ducumentis, qiu Deus in rebus creatis, QP verbo fuo exhibet, Deum ovat, ut peccata ipfi condonet, deducat in fanffift- cationem fpiritusy & ipfum acceptum habeat in Chrifto, JNfanientis gens fapientiV Addic~ta mencem erroribus impiis, Tot luce flammarum corufcum Cerne oculis animoque ccelum.1 Hinc diice, prudens quam fuit artifex Qui templa olympi fornice flammeo Sufpendit, & terr# capacem Et pelagi finuavit arcum. 3 Dies tenebras, & tenebrae diem Semper prementes perpetua vice, Non fortuito res caducas Ire monent per inane lapfu i Sed tota concors fabrica perfonac ~Dd tuentis cunfta potentiam, 1. Injanientis fapientu ] Ita Horat. Qde 34 Lib." I: Vocat Philofophiam Epicuri, fpeciem quidem Sapientias habentem, fed quac penitus introfpe£fca mera eflet infania. Figura quam Rhe- tores v©cant Acuti fatuum. Eft enim, ut Quintilianus ait, fen- tentia ex periculo petita, feu itx affe&ate cP acute enuntiata, ut primo intuitu fatua ijideatur ; fed tamen poflea pecuJiari cum acumine conjunBa deprehendatur. Ita tCic. Si tacent fatis dicunt, Item Concordia difcors. Fides perjura, Ebrietas fobria. C. I. Fornice fiammeo ] Quid fornix in sedificiis fxt notum eft. Kic accipitur pro concavitate cceli ftellis exornati & diflin£h". C. 1. Felagi arcum ] Indicat maris «juafi globum, mare enim cum terra integrum giobum conftituit. C. 2 Ycrtuitd ] Penultima longa, ad imitationem illiusHoratiani. Nec fortuitam fpemere cefpitcm lcgcs fincbant Ode 15. lib 2. Sic etiam to Gvatuitttm 8c fimilia pronuntianda efle confirmat genere & doclrina clariiTimus iile Janys Doufa lib. 11 Praecidan ad Pe- Croniurn Arbitriun, C, * ' 3 Non P s 1 t. XIX. || Non voce quse paucorum ad aures Perveniat ftrepitu maligno. Nam nec remotis barbara finibus Gens ulla terras incolit ultimas, Qux nefciat certa meantis Lege poli ftabilem tenorem,? Quis nocte clara lumine flammeo Semper micantes non ftupeat globos r Aut mane caftris prodeuntem Oiium rutilo videt axe Solem ? Sivc ille £ois flu&ibus exferit .Vultus decoros, fponfus uti novus Aurorefulgens, gemmeaque Tempora confpicuus corona : Seu quum fugacem prxcipitans diem Curru citato tempora dividit, Artufque virefque impetumque Centimano fimiiis giganti. Abufque Eoo Cardine ad ultimam Metam occidentis fidera permeans Obliqua, vitali calore Cun&a creatque fovetque alitque^ Sed ordo rcrum & confpicuus decor Non fic tuentum lumina detinent, Divina ut arcanis habenis Lex animos ad honefta fle&it, Promiffa fraudis nefcia lubricse Splendore veri peciora roborant. Hac ple££itur culpa acquitate, ut Pcena juvet recreetque damnunw 6. Sidera obJfyiia ] Intelligit duodecim figna Zodiaci qusc Sol iotu proprio cjuotannis peragrat. C. 8. Jlac pJeBitur culpa aquitate, Peccatum non jufe fummo, fed j.juris moderatione punitur, ut fupplicium dele&et & reficiat imnum eis, guibus culpa damnum dedit : mandata Dei cogni- 3ne certa oculos aperiunt. J; Puro 4<S Psai, XIX. Puro recludunt lumine lumina e Prsecepta : puro religio nitet Verenda cultu, quam nec annis Cun&a domans minuit vetuftas. 10 Decreta fas & confcia veritas Aftans tabellis fervat aheneis, Jucnndiora melle, & auro Et nitidis potiora gemmis. ii Signata clauflnspe&oris intimi Servus tuetur jugiterbsec tuus : Non infcius cuftodientem Quam maneat numerofa merces. 12 Errata mentis quis meminit vagse ? Qii# deprehendet vis fapientix ? Ergo repurga quas refudit Ckm maculas linuofus error : 13 Fac regna cordis ne /ibi vindicet Yis impotentis dira fuperbiss : Sic me malorum e maximorum Compedibus facile explicabis. 14 Qii# lingua fundit verba, quod in finu Secum voiutat mens tacito, accipe Placatus, 6 noflras falutis Arx, Dominus, Deus&Redemtor. Ti. J-ugiter'] Juge eft quod perpetuum aut oontinuum e( Horatius Fluvius perennis jugis aqu& et Serm. 2. Sat. 6. Te&o vicim jugis aqu&fws. id eft, perenni fcaturigine fiuens. Hinc jugiter. I 12. Sinuofus error ] Simplex eft veritatis oratio, fed mendaci perplexa 6c intricata cum fint multis involucris iiidigent. Ratic nem Metaphorae vide Pf. 18. C. £SAI p s a l; XX. %f Carm. Gen. ii. clefta Davidi ctntra Ammonitas profcifcentiy hene preeafpir fuo & regis fui wmine, Jiduciam fuam in Deum pr<zdicat} faufkocpiG eventu prtnunciato, res fuas Chrijlo De» commendat. f^lUncta licet ferro late populetut & igni \^ Infana gentis barbarse crudelitas, Tu ne cede malis3 fed contra audentior ito : Moderator orbis audiet preces tuas.- Utque bonus dubiis Jacobum ad fidera rebus Cum voce palmas proferentem exaudiit ; Annuet oranti, & te majeftate verendi Nominis ab hofte fofpitem tuebitur. Ex adyto facro arcanis tibi viribus artus Firmabit, animum de Sione iulciet : Vota fecundabit, memori tua munera mente Scrvabit : omnis perlitabit vi&ima. Protinus in cineres depafta holocaufta refolvet In aftra volvens flamma lucem fplendidam. . Ille aderit coeptis, cafufque m profpera vertet, Eventa finget omnia ex fententia. i. Adyto ] Intelligie partem templi intimam & fancHffimam uam phrafi Hebrsa SanBum fanBorum apellabant, unde refponlk. : oracula olim reddshantur. 2 iEneid. ifyue adytis h&c trifiia dic- I reportat. A ^va/id eft, ingredior, hinc d^vrov locas inacceffns, at, fi de templo Hierofolymitano loqnamur, nemini patens, TXtenjuam fummo facerdoti. Hinc Lucretius per Metaphorarra eganter dixit Adytum cordis. Et ipfe paraphraftes Pfal. 57 hanc s5cem ad coelum, <juod adytotempli fignificabatur, tranftulit. C» 5. Omnis perJitabit vlclima ] Gmne facrificium tuum Deum pla- .bit. J. Vide annotata ad Pfal. 4. 5. Trotinus in cineres, &c. ] Ignis lucem claram in cselum cir- imflecStens, vi£Hmaf<ju© totas flamma corifumptas comburensa ) cinerem vertet, J. 5 Jam 48 P s a u xx: 5 Jam tibi plaudemus reduci, auctoremque falutis Patrium canemus patrio ritu Deum. Cunc"ta Deo grates fora, compita, templa fonabunt Nomenque fandum profequentur laudibus. Annuet ille pio qu^cunque rogabitur ore, Lastumque precibus exitum juftis dabit. 5 Quin (fcio, necfallaxanimummihi decipitomen,} Regem reducet fofpitem Dominus fuum. Mittet opem, fanc~ti referans facraria cceli, Et prarpotenti proteget te dextera. 7 Gloria fic Syrix, tnrmas numerare curules, Axefque curvis afperare falcibus: Fidat equis, lateque vagis dicurfet habenis^ Sonante Perfes awa findens ungnla : Hi currus & cquos jactent: nosrebusinardtis Dci potentis nomen invocabimus. 7. Ghriafa SyrW] Glorientur Syri fe magno numero equitun b curru bellum gerentium ordines habere, lignaque inter rota traje&a ferro inftar falcis incurvo teribilia efficere ; populus Per| jficus fpem in equis ponat, rumpenfjue terrse folum equorun tmgulis fonum edentibus, & nunc huc, nunc illuc fle&ens ha benas, campos ipatiofos vagis difcurfibus impleat. jf. 7. Axes afperare falcibus ] Indicat currus falcates, cjuorum i bellis veterum ufus erat. E curribus enim veteres pugnaife, ve ex Homero notum eft. Iidem in libro joiugs nominantur c/or* ferrei. *Lucretius voca.tfalciferosy Livius quadrigas fakatas : qi etiam Decad. 4. lib. 7. in defcriptione pugnse qua Romani Ar tiochum fuperarunt, qttadrigas i\\as ilc defcribit. Armatt, inqui in hunc maxime modum erant, cufpides circa temonem ab jugo decei cuhita extantes, velut cornua habebant, quibus quicquid obvium dan tury transfigerent ; &> in extremis jugis bin& circa eminebant falce. altera Aquata jugof altera inferior in terram- devexayillaf ut quicqu ab latere objiceretury abfinderety h&cy ut prolapfos fubeuntefque coj tingeret : item ab axibus rttantm utrinque bina eodem modo diverj deligabantur fakes. Eorundem meminit Quintus Curtius in pugr Alexa»dri et Darii. C. 3 Itti 4 P S A L. XXI. qg 8 Illis nec currus, nec vis praeftabit equorum Ne fcindat uncis vulcur arcus unguibus : Nos humilesfavor sechereus penicufque jacences Tollec, fuoque fuftinebit numine. p Tu fervacor opem fer : tu fi refpicis, arma Nec iocia cupimus, nec cimemus hoftica.' Refpiciet, populique fui Rex optimus omni Vocatus hora facilis audiet preces. 8. Ne fcindat uncis, &c. ] Ne aves voraces unguibus curvis torum membra difcerpant. J. 9. Hofiica ] Pro hoftilia, more Horatiano^ Illum ex moenibus hofiicis. Item, Ctdes & rabiem tolkre civicam, pro civilem. C. ExempJum precationis piorum fubjeHorum pro fui Magijlratus faJute in fummis pr&fenim pericuJis, quaJe ifiud fuit, quod occafionem huic TfaJmo tnbuijfe exifiimatur, defcriptum-. z Sara. 10. Ss 1 Chron. 19. Beza. P S A L. XXI. Carm. Gen. iii. VopuJus gratias agit Veo, enarrans viBoriam de hofiibus TDavidi da~ tamy quxque ipfe acceperat ad vitam, falutem, gJoriam prdfentem, & fempiternam pertinenti* ; hofiium exitium pradicat, Deumqus orat ut procuret porro gJoriam fuam. QUod hofte vi&o Rex triumphat gaudioa Curis folutusanxiis, Tibi id facetur, Rex beate ccelitum, Debere : cu laboribus Vires ferendis, cu dedifti e pradio Redire duro fofpitem. I. Curis anxiis] Curis homlnes anxios reddentibus.." ^%« I. Epr&Jio redire duro ] Quicquid affligit & premit atque per- seHu afperum & calamitofum eft Durum vocatur* Ut imperium iurumy mors} pcsna, fervitus dura. G 2 Nullam yo P S A U XXI. 2 Nuiiam repulfam, voce quum te fupplicc Rogaret, unquam adhuc tulit. Nil in iatebris pe&oris reconditis Spe concupivit irrita. 3 Et vota fupra, & ante vota, hunc omnibus Vkx beafti commodis. Gemrnis coronam ferre & auro fplendidam Sacro dediiii vertici. 4 Vitam popofcit : mortis ilii eft addita Immunis immortalitas. 5 Tu ciaritatis au&or illi es, inclyta Per te refulget gioria. 6 Feliciratis ei favor dedit tuus Excmpiar ut fit pofteris : Menfura voti ut matribus fit, quum benc Blandis precantur liberis. 7 Tu nempe fpes & anchora es fiducise ; Tu portus in rebus maiis. Te fretus uno firmus omnem perferct Sortis procellam turbidae. 8 Tu perduelles comprehendes, tu manu Pcenas repofces vindice. 3. Et vota fupr/t & ante vota ] Et ultra petitionem & anteguam peterer. J. 3. Sacro vertici] Capiti facro oleo confecrato. jf. 4. Vitampopofcit, &c. ] Petivit abs te ut vivus & incolumis ex beilo evaderet vitaque mortis expers data eft petenti, J. 5. 'Tu claritatisy &c. ] Tu in lucem hominum illum protulifti, te authore fama fingulari celebratur. % 6. Menfura voti ] Accipitur pro quadam impletione & fatieta- tfe rei alicujus perfe£fca, qua majus aut melius optari nihii poflit. C. 8. l!u perduelles ] Quos nos hoftes vocamus, eos veteres per- duelles vocabant, cujus exempla plurima funt in Plauti Comoe- diis, poftea autem perduelles di£H funt <jui crimen ali<juod ad- verfus Majeftatem Principis aut Reipubl. commimTent. 9 Cel? p s a l; xxi. ji 9 Ceu flamma claufis asfiiiansfornacibiis Antiqua filvse brachia Vorat : furoris lic tui nefarios AfRatus hoites hauriet. io A ftirpe totam demetes propaginem Semenque gentis impise. ii Te namque contra moliuntur abditarri Fraudem fcelufque perfidi : Et mente prava vota verfant irrita, £t fpes inanes concoquunt. 12 Te perfequente, pallidi in fugam ruent, Inhoneita tergo vulnera Ferent : in ora, fata dum vitant fuga Rurfus fagittas diriges. 13 O qui potenti frena rerum dextera Verfas perennis arbicer, Exfurge,. vires fac tuas ut hoftium Agnofcat infoientia : Tum te piorum turba fefiis cantibus Orbis parentem concinet, yotis tuorum fupplicum, placabilem^ Malifquc formidabilem. y. Syly* Brachia ] Ita vocat arfeomm ramos poeticc. C 10. Demetes ] a demeto demeiTui. C. 12. Inhenejla tergo, &c. ] Plagas turpes retro accipient. Tu tela infaciem eorum refta conjicies, dum fugiendo mortem de- clinant .* J. Inhonejka vulnera ] Inhonertatis enim feu turpitu- dirris & fugs infamis fignum eft vulnus tergo aut poplitibus ac- ceptum corpore fcilicet non adverfo fed averfo. Kinc apud Catul- lum fic laudatur Achilles. Uofiihm fowd Urgo fed fronte 6? $e$ore wttt$% C* G % PSAL - -- P P S A L. XXII. C a r m. G e n. iii. yfaJtes prlmum angujiias & perpojpones infinitas Chrifti explicat : in quibus patrem invocansy ex fide exauditus ejl : deinde Prophe- tiarn, Sacerdotium et Regnum illius fempiternum atque univerfaJef ad EccJeJiam totam perventurum docet. CUr me relinquis, 6 Deus ? Deus meus, Cur me relinquis ? irrita & Heu verba fundo : luce feu terras dies Retegit, vocantem me dies Fruflra intuetur ; five nox filentibus Terram tenebris obruit, Nox me vocantem nulla non audit, meo Nox nulla queftu non fonat. 3 Tu fandus ille civitatis incola es San&ae : lfaci nepotibus 4 Tu carmen es: tu fida fpes majoribus Noftris : falutem qui fuam Tibi credidere, a te falutis compotes 5 Abiere : falvi gratias Egere, duris qui tuam m malis opem Petiere : qui tuam in fidem Se dedidere, non tulere dedecus, Non hoftium ludibria. 6 At vermis ego fum, non homo : fum fabula Vulgi, infimorum opprobrium. 7 Nam turba noftris obvia illudit malis : Nutatque, ni&atque, & caput 3. Tu fanblus ille, &c. ] Tu ille es auguftus habitator Hiero- folymae tibi dicatae. J, 7 Nic~iatc[ue~\ NiBare eft oculis fignum dare aut conniverePlaut. Afmaria Nec illa ulli homini nutety nittet, amuat% NtHantia quoque ftdtra dixit Maro, videntur enim connivere. C. Motat: J3 P s a u XXII. Motat,* labella exporrigit : ludibria Verbis acerbac afpens. 1 En ilc Domino carus, en fiducia Securus ille numinis : Nunc iervet illum, nunc periclis eruat, Quem tanto amore ampkditur. O Domine, tu me procinus fufceperas Alvo parentis editum. De te pependi fpe, parentis pendulus Infans adhuc ad ubera. o Abufque partu tu Deus meus : tuus Ex matris alvo me favor i Eft profecutus : ultimo in difcrimine * t Jam ne recede longms. Difcrimen inftat ulcimum : mortis metu Ceffere amici territi. 2 Tauri efferati, tauri obefi me undique 3 Circumdedere : faucibus Hiant, leonum more rugientium, *■ p PvU0S incitat 'pes & fames. Rivi cruoris corpus omne perluunt Exfangue : laxat artuum Compago nexus: pe&us intra liquitur, ut fole cera, cor metu. lui^LXr^ ?SP#W? feetimentestre: 14. Laxatart^m, &c.] Junaura folvit ligamenta membro- ^■LiVuH,r ] Id eft, li^uefcit, ad .mitationem Virgilii. Vere ,iom canm gelidus cam montihss humor, Lvmtm- & Ztihpoimns fe ghharefilv.t, C. ij Exaruere <j4 P s a t. XXII; 15 Exaruere teflae ad inftar coctilis Defe&a membra viribus : Rigens adhxfit lingua ficcis faucibus : Jam fto fepulchri ad aggerem. 16 Me rabidi ab omni parte latratu canes Urgenr, petuntque dentibus. Mihi pemmorum iseva confpiratio Manufque fodit & pedes : 17 Et offa numerant, oila tralucentia Per corporis tenfi cutem. Tormenta poftquam cun&a confumfit furor, Animus adhuc ira tumens Se pafcit, oculos fatiat, & fruitur meis L#to in malis fpeftaculo. 18 Partiti amictus funt meos, tunic* mea? Fecere fortes arbitras. ip Tu Domine, faltem ne recede, ne mahs In ultimis me dcfere. Tu robur unus, tu mea es potentia : Accurre, feftinus meae Succurre vitae : deftitutum ab omnibus 20 Defende : fxvorum hoftium Ferrum cruentum pelle : vim rabidam canum 21 Inhibe : leonum fpumeos Compefce ri&us : cornua unicormum Confringe : ferva fupplicem. I< Vefettavirihus] Virbius deftituta Martialis. DuJcia defeBa modulatur carmina Ungua Cantatcr Cycnus funeris ipfe fut, Hinc defeBusfacultaihus in jure ciyili ab Ulpunc > diatur ad egc tatem redaaus, ut creditoribus fatisfacere non poffit. C. 17. Tralucentia ] Pellucida, a tranfluceo. U *. Stvcrumhojwm, &c. ] Inimicorum crudelium arma cr de«.PL«^^w, &c, ] Ora leonum iratorum co^b^u; p s a l: xxii. 12 Tum morte vi&a fofpes auxilio tuo, Narrabo fracribus tuum Nomen, piorum prasdicabo ccetibus Robur, fidem, conftantiam. 3 O mente pura qui Deum colitis, Deum Laudate puris cantibus. Semen Jacobi, magnitudinem Dei Celebrate feftis laudibus : Erga fideles numinis clementiam Agnofce, proles Ifaci. \ Non fprevit inopis ille folitudincm; Non pauperum faftidio Avertit ora : me vocantem exaudiit, Vitseque dulci reddidit. S Ergo per oras ultimas mundi tuas Sonabo laudes : gentibus Te prsdicabo : vota te timentium Przfentefolvam Ecclefia. Edet modefia turba fraudis nefcia Vocata facras ad dapes ; Epulifque fun&a, ac fatura dulci nefiarc: Laudabit auctorem Deum : Deum fonabit, qui vigore flammeo In corda fe quzrentium Se tantus infert, mortis ut procul metu Percnne viva gaudeant. ogjnti le fcr„ta„ti„m> „'t %rp etuum ,i~lcJTtZ 37 Ergo 55 5<5 Psa L. XXII; 27 Ergo excitata tam novo fpe&aculo Tellus ab oris ultimis, Quacunque colitur, colla fub Domini jugum Submittet : illi fervient, Pronxque Dominofupplicabunt omnium Omnes familise gentium. 28 Nam fempiterno jure Domino competit Regnum triformis machinae. Ille univerfis imperabit gentibus. 2$ Rerum potentes illius, Menfe accubabunt, & facri convivii Dapibus referti fub jugum Cedent volentes : fle&et illi poplitem Pauper fepulchri in limine, Qui membra feffis artubus languentia Fugiente vita vix trahit. 30 Illumque longa pofteri propagine Colent, fuifque pofteris Per longa deinceps nunciabunt fxcula In me favorem numinis. Hoc femen illi ferviet, gens illius In pofterum hxc cenfebitur. 27. Quacunque colitur ] Ubicunque homines habitant. J. 28. Nam fempternoy &c. ] Nam imperium mundani opifici «juod ccelum, terram, 8c mare continet lege perpetua Domin competit. jf. P S A L. XXIII. Carm. Gen. xiii. J^ropketa, Deum pajtorem fuum agnofcens, & fe viciffim illius cver. docet quam magna & certa jit I>ei providentia erga fuos\ & def, tttro animum fuum confirmat. Q Uid fruftra rabidi me petitis eanes ? Livor propofkum cur premis improbum ? Sic P s a l. XXIII. 57 Sicut paftor ovem, me Dominus regit : Nil deerit penitus mihi. 2 Per campi viridis mitia pabula, Quse vensteneri pingit amcenitas, Nuncpafcor placide, nunc faturum latus FefTus molliter explico. Purac rivus aqu* leniter aftrepens 3 Membris refhtuit robora languidis, Et blando recreat fomite fpiritus Solis fub face torrida. Saltus quum peteret mens vaga devios, Errorum tenerasillecebras fequens, Retraxit miferans denuo me bonusj Paftor juftitia? in viam. 4 Nec fi per trepidas ludifica manu , Intentet tenebras mors mihi vulnera, Formidem duce te pergere : me pedo Securum tacics tuo. 5 Tu menfas epulis accumulas, merum Tu plenis patens fufficis, & caput Unguento exhilaras : conficit xmu\oss Dum fpectant, dolor anxius. 5 Me nunquam bonitas deftituet tua, Profufufque bonis perpetuo favor, Et non follicitar longa domi tux Vitas tempora tranfigam. $. Et blandoy &c. ] Vitalemque respirationem acre feu fotu ju- :undo fub vehementi folis calore reficit. Jm 4. 'Trepidas tenebras [ Quac horrorem & trepidationem conci- ane, Metalepfis. C. 4. Pedo ] Pedum propric eft baculus paftoritius incurvus. Virg. it tujume pedum. C, H PSAL. 5$ P s a v. XXIV. C A R M. G E N. M} fropheta regM "Dei univerfali in res creatas expoftoy fngulare ytg- num in ecclefa {cuius noias apponit) explicat, & eam adhonorifi- ce convenievterque excipendttm tegcrh Chrifum adhortatur. TOta quidem Domini terraefl,& quicquid ubi- Vel parca celat, vel benigna fufficit ( que Quiquecolunt montefquc fcros, campofque feraces, Urbcfque fanctis temperatas legibuS. 2 Ille fuper pelagus folidumconnexuit orbem, Stabilis ut undas inter inftabiles foret, Et toties rapidis pulfatus fluttibus, omnes Compage -firma fuilineret impetus. 3 Cuncta igicur Domini mentofunc: fed tamen unam Sedem fibi ille dedicavit propriam. Ecquis eofcandet ? cufve hxc permitfapoteftas, Loco ut beatum fiflat in fancto gradum l 4 Cui manus & mens eft infons, nec vana volutat Animo, nec ulli xiamna perjurus dedit. 5 Huic Dominusdonabitopes ; hunc numine dextro A vi procacique eruet calumnia. 6 Hxc vera eft pietas, hac itur ad aethera, veri Sic intueri numinis vultum licct. 7 Eia aditus referate, fores age pandite, portae, Porcas perennes fempiternas regiae ; Clauftra revellite, liminapandite, magnus utintret Rex ille, multa clarus ille gloria. 1. 'Totd qttidtmy &c. ] TJniverfus terrac orbis ad Dominum fpe&at & quascunque res tellus vel avara. quovis loco abfcon- dit, vel liberalis hominibus fuppeditat. j. 2. Ille fuper pelagus, &c. ] Deus firmum tefrae globuijri firmc vinxit & pontum ipfum fupereminentem. J\ 8 Quis P S A t. A^v* 59 8 Quis novus Jiic fan&is fu.ccedic fedibus hofpes ? Quis ifte muka eft inciytus Rex glona? Ille pocens late Dominus dextraque^opibufque, Bellaquenriu.lta nobilis vittqria. o Eia aditus referate, fores age pandite, portse, Portas perennes fempiterns regisj Clauftra revellite, limina pabdite, magnns ut intret 'Rex ille, muka clarus ille. gl.oria? fio Quis novus hic fanctis fuccedit fedibus hofpes .? Quis ifte multa eft inclytus Rex gloria ? Ille potens armis numerofoque agmine ductor, Hic ille multa eft, inclytus Rex gioria. ' PS A L. XXV. Carm. Gbn. xiv. T>avid ab adverfariis opprejfusy petit a Deo doceri ; peccata fua con- donari.-. inhorum expectatione fe confirmat, fretus Dei bomtate &> teflimonio fidei fu& : poftremo, Jlbi totique Ecclejia poflulzf Ubeyaii- wem a metu. • , Hlcfidat armis, plebe fe clientium Defendat alter, militumquecopiis : A te, creator orbis, uno fpes mca Pendet, raalifque in rebus unum refpicit. 2 Tu, fan&e genitor, effice infolentibus Ne fpes inanes rifuifint hoftibus. 3 Sic me pudore liberabis : nec rubor Confundet ora casteris, in te fua?. Q_ui coilocaruut anclioram fiduci^. . Fruftretur illosfpes, & irrit&fpei Pudor dolorque torqueat, qui iordium Amor.e fefe.fordihus contaminani:, . Bonofque nulla provccati injuria 4 Vexare gaudent. Mihi per anfr;c~tus vagos ynxy falebras inter & tenebras, iter H 7 ?* • • Gftende &> p s a l: xxv: Oftende re&um, & crutum fcquacibus 5 Erroris undis praevio lucis tua: Splendorc deduc veritatis in viam. Te nempe ab uno pendco fpe ; te Deum Unum&falutis columen agnofco mcx. 6,7 Si torta vitiis forte morum regula Deflexit, crror (i fefellit lubricus, Fracta illecebris (1 voluptatis malis Incauta vitiis fe juventa polluit ; Benignitatis tu tuse raemor tamen, Et lenitatis, (qui parentes mollibus Frenans habenis, ufque ab incunabulis Orbis paterna es ufus indulgentia, ) Miferere : noitris quod negares moribus, Tuae negare non potes clementix. 8 Nec denegabis : nec precantcs bona bonus Vacuos repelles : nec viam pofcentibus Re&am aberis unquam rctti 6f a?qui rcgula» 9 Tu mitis animi ample&eris modeitiam, Docefque rec~ti & improbi difcrimina. Tu dux comefque tuta per compendia Ducis carentem fraude maniuetudinem : io Peccata bonus & facilis oblivifceris : Promifla folvis liberali dextera : Minuitque pos.:as mitis indulgentia : 5. Sequacihus^Scc. ] Quu velur fla&us erroris me fequuntur. J-. 6. 7. Si torta vitiis, ikc. ] Si lex vit«E re&rix cafu aiiquo cur- vata deli&is, a re£to aberravit : fi lapfus per ignorantiam facile inducens ad cadendum me deceperat, (i ftulta juventus a re&o deflexa malis vitae mollioris avocamentis {eCe peccatis contamina- vit ) tu tamen liberalitatis & clementiae tuae memor, (qui majo- res noftros leniter & moderate cohibens, a mundi creatione, eo crga illos, quo patres erga liberos favore ufus es ) tu, inquam, Jehova, parce nobis, quodque, nobis vitiofis non dares, non po- les lenitati iemper fibi affuetx non concedere. 7. ' ( Fidef- P s % l. XXV. 6i Fidefque dictis ftabilis erga omnes adeft Oui pacta iacn foedcris non negligunt. ii Hanc ut nepotum fecla manfuetudinem Nofcant, tuique nominis fe gloria Late per omnes fundat orbis angulos; Ignofce noftris mitis erratis parens, Qtiae multa inuflit aegritudo, & impotens Amor, regique contumax ira & dolor, Errorque veri non acutus arbiter. 12 O ter beatum, mente qui pura Deum Veneratur : illi, qualecunque ampk&itur Vit* inititutum, dux adeft femper Deus, Rectorque, & omnes actiones profperat, ij Securus animus anxio procul metu Cundtis fruetur affluenter copiis : Stirpifque feries longa firmabit domum, Genufque multa floridum propagine Gpes paternas ad nepotes transferet. [4 Quin & piorum mentibus myfteria, Contemta pravis, impie fapientibus Occulta, Dominus luce proferet fua ,* Et facrofancti fcederis fcientiam ( Qu# fola vkx dux beatse & regula eft ) [5 Docebit. Ergo, Rex beate ccelitum, Te mente folum quamo, nufquam iumina II. Ham ut nepotum, &c. ] Ut pofterorum a;tas clementiam if- am intelligat, fecundaque nominis tui fama fefe per omnes nundi partes difpergat, da veniam, pater lenis, peccatis, quae nulta animi anxietas, amor infrenis, indignatio rectu difricilis, iceftitia lapfufque ex ignorantia malus veritatis judex, in animis oftris impreffit. f. 14. MyJIeria ] Mvia id eft in facris inftituo & inftruo. Item iua unde pyt ty eft in latibula fe abdere. Significat guoque os omprimere feu mufiifare. Hinc myftcrium accipitur prore fa fa & arcana & occultam fignificalionem habente. C. Abs 6t P S A L. XXVI. Abs te reflec~co: tu pedes folus meos Hoftis dolofis erues e rctibus. i5 O fancte cuftos hominum, amico lumine In me intuere, & deftitutum ab omnibus Inopemque fan&a me tuere dextera : 17 Curifque, mentem qu# perurunt plurimac, Novifquc femper ditferunt dolonbus, 18 Exfolve : pce)is ufqne & ufque lmmanibus Exercitato, & obrnto labonbus, Ignofce : culpas mids oblivifcere. 19 Heu quanta \>is me factioms impi^ Perfequitur. armis ! quanta me crudelitas Inexpiaco quscrit cuio pcrdere i 20 Tu me penclis ljbera : tu protege Ejus filutcra ab ho/tj.uj# j^i.bno, Omneni iaiutis qui ]o% avu fpem fuac 21 Inte, nec aliis iidit pp.ibus quam fuas Integritatique & uix .cjenvntia:. 22 Gens qux.tuarum jufla legum amplectitur, Fac undequaque tusta ilt fie vindice. Ejccmflar quotijianarum pncum 'Efdefd i$P Jtttgitlis ftwcVs frthet l Pfalmus : in qu» triapetunlur, & vuidem exfide inpatefaclas n bis pyomijficties refpipiente, ac fcfe fuperieribus experienttis conf mante. \fnumA peccaievum rem.ffio gratuit.r. Alter.um, ut a, Spji tu fantlo, regamur cn relijuo vtU curfu. Tertium, defenfto adve fushofliurn injurias.' t^UA irig refpondent precaticvis Dominic* vi bis, qulbtts petimus remitti nobis peccata, ne inducamur in tentat nem, & ut Uberemur a malo. Beza. PSAL XXVI. Carm. Ge-n. xv. David ab hofiibus preffus nd Dettm judtcem ccnfugit, fidem fuam vitA ivnocentiam probat, ideoque Qp liberan ab anguftiis, & gra fam confeaw expctit, ad gbrificendum Leum. "& v| E vi tyrannus perfequitur palam, Meclam malignafraudecalumnia P s a u XXVI. 6i Te, qui Iatebras psctoris infpicis, Appello, rerum conditor optime. Mens fraudis expers, <& marvus innocens3 A vique pura.& flagitio : in Deo Spes rixa, iortis qui violentia Me foEvientis non iinet opprimi. Renefque flammis & penetralia Scrutare cordis, cascaque fenfuum Arcana, fufum ceu calidfs focis Explorat aurura callidus artifex : Mentem videbis munificentise X^ux dona nunquam non meminit tuse; A&seque leges puriter ad tuas Vitae carentem flexibus orbitam. Procui faceilat, nec focium fibf Me vana fperet lingua : procul domo Noflra recedat qui didicit ftios Fucare fenfus pe&ore fubdolo. Odi fceleftum concilia ■ impios I Ccetus veneno pejus abominor: Quorum refultant pe&ora gaudio, | Quum perpetrarunt facta nefaria. Sed mente pravi non Ghi confcia, Lotufque puris fontibus, ad tuas Aras adibo, laetus & ofireram , Lastas chorea? dux tibi vi&imas. , i. TenetraUa ] Penetrale proprie interior pars domus & apud ftum Tenetrale facrifcium dicitur quod interiore parte facratil nficitur. 4. FucarefenfuSy &c. ] Longe a familia mea abeat, , qui frau- ilenta mente novit cogitationes fuas falfis coloribus velare. J* 7. ^Cympana ] Tympanum eft fuftis, quo aliquid percutitur0 >c etiam tvtt&vov a tuttw. 2. Inftrumentum teres, quod pla- utrioque, fuperficie eft, & pulfari folet foni ciendi caufa. C, Tc (54 P s a l. XXVI. 7 Te noftra pangenc tympana, te lyra, Te vox canoro confona tympano, Lyra:que; coetuque in celebri tua Miranda pandet fa&a neporibus. 8 Tectumque, nomen quo canitur tuum, ^Edemque, numen qua colitur tuum, Mens ardet: abfentem retrahunt tuae Qusc templa celant pignora gloriae. 5? Haec offa tellus ne line ut obruat Inter cruentos barbara barbaros, io Qui fraudulenta mente coquunt fcelus, Captant avara munera dextera. ii Ego inftitutum carpere tramitem Pergam innocenter : tu propius meis Aurem benignus queftibus admove, Ac me periclis tnftibus aflere. 12 Per plana firmo quod gradior pede, Quod reda fe&or, muneris eit tui : Ergo falutis te columen mese Ccetu in cekbri laudibus efferam. 6. Chore* ] %opitet eft faltatio cum cantu et yopztw locns ub cum cantu faltatur. 8. <Tetfumque,lk;c.'] Animus ardentiamcre profequitur domum illam, in qua laus tua cantatur, templumque, in quo tua raa jeftas divina colitur ; facrarium autem illud, quod majeftatis tu; monumentum continet, domum me revocat procul ab Hierofoly ma degentem. J. P S A L. XXVII. Carm. Gen. iii. Vavid ab ecclefia afpeclabiji exuJ, fiduciam in Deum adverfus omni pericuJa prmdicat ; fe eadem fide confolatur, Dei gratiam, opem dc cumenta, duBum & Jiberationem petit, feque &> eccjejiam ad con firmandos in Deo animos hortatur. DEus in tenebris quum mihi prsduceat, Vitamque muniat meam, Qu P S A L. XXVU. tfj Qux vis aperta terreac me ? qu# mihi Fraus caxa fit formidini ? 2 Adverfus unum quum fcelefta fa<5h'o Cunctas parafTet copias, Dolofa letho qu# tetenderant meo Ipfi incidere in retia. 3 Si comminentur caftra, fi minacibus Infefta telis agmina, Securus animi fpe&o caftra, prselia Timore liber intuor. 4 Unum expetivi, & ufque & ufque id cxpetam* Curis ut exemtus malis, Sim facrofanctse femper aedis incola, Augufta mirer atria, Deoque laudes perfonem, artus dum regit Vitalis aurasfpiritus. 5 Tum me fub umbra conditum tentorii Celabit, & periculis Procul remotum, rupis abrupta? velut In arce pofitum, muniet : 6" Ac ne relictum nunc quidem impise flnet Vi fa&ionis opprimi. Victorque folvam vota, nec vidorias Auctor mihi tacebere. 3. Sicomminentur, &c. ] Si exercitus mihi periculum fntentef, .1 acies adverfum me prooliens armis mortem mihi comminanti- 3Qs minas intonet, exeicitus ab%i3 metu fpefto acies quoque ntrepide video. J. J \ 3. Intuor ] Antique prolntueor. Plaut. Moftellaria Nullam cor- Jucem intuor. In praeterito intutos vel intuitus fum, Infinitivo jntui. C. ; 4. Augufia mirer, &c. ] Exterioremque partem ejus veneran- lam, cum admiratione cernam, Deumque canam dum refpiratio £use auras adinftar eft corpus hoc animans gubernat. J. J 7 Audi 66 P s a l. XXVII. 7 Audi invocantem fupplicem, & fra&urn malis Bonus favenfque lubleva. 8 Te mens anhelat, vultus ad vultum tuura Intentus ufque refpicit : o Ne conde vultiis lumen a me amabilis, Neu me in tenebris defere. Servum per iram ne fine opprimi tuum : Vitamque, quam debec tibi, Tucre ab hoile & e periclis eripe, O fpes falutis unica. io Me cari amici, me propinqui, me pater, Me blanda mater liquerat : At non reliquit, qui pios in afperis Non deferit rebus, Deus. ii Parens benigne, me vias doce tuas, Re&aque deduc femita : Ne vis metufque ab hofte me deterritum De calle recti detrahat. 12 Ne me impiorum obnoxium libidini Relinque. Teftes impii Fingunt maligne falia de me crimina, Armantque fe mendaciis. 13 Mens vicxa tantisjam fatifceret malis, Ni fpes foveret me tuae Benignitatis, poft labores anxios 9. Vitamque quam debet tibi ] Bella phrafis, qua uti poffumus, cum alicujus erga nos benificentiam volumus agnofcere & cele- brare, & omnia noftra illi accepta referre. Ita dicimus Salutenij incojumitatom, dignitatem & felicitatem fuam alicui debere. C. 13. Fatifceret ] Fatifco quafi fatim vel aflfatim hifcO, id eft, at perior, "Xttivcd Virg. JEn. 1. Accipiunt inimicum imbremy rimifqm fatifcunt. id eft, valde aperiuntur. Alias idem quod deficere aut laffefcere fignificat ut apud Lucretium Anima natura fatifcit Fejfa 4vp, Item Pfal. 104. Te mltam condente fatifcunt, C. Mo? P S A L. XXVIII. 6T Mox affuturum gaudium. Vivufque vivos inrer ipfe commoda Vitx beata? prseflolor. 14 Irr rebus ergo turbidis ne concide, Sed fortis ufque fufiine : Te roborabit Dominus, & cor fulciet; Tu fortis ufque fufhne. 13 Trxjlolor ] Prxftolor eft tjuafi praefto efle 8c apparere. A praefto praeftolus, unde prajftolari. Hic fimpliciter pro exfpe&are accipitur. C. 14. In rebus ergo turbidisy &c. ] Dum igitur res funt turbulentae noli animum defpondere. J. P S A L. XXVIII. Carm. Gen.xvi. T)avid ab hoftibus prejjus, Deum oratpro falute fuay Qp illorum exifi9\ falute accepta, Deum celebrat} fm &> Ecclefia nomine^ totique Ec~ clefi£ bene precatur.. PRinceps ftelliferis altior orbibus, Vitx prafidium & certa falus mea?, Aurem fuppliciis da facilem meis, Ne fiam iimiiis bufta petentibus. 2 Audi vota, parens, quse tibi profero Supplex cumgemitu, brachia porrigens 1. Suppliciis ] Hac voce proprie utitur in fine verfus 4 hujus Pfalmi. In hoc autem verfu, more Salluftiano, pro fupplicationi- bus eam ufurpavit, fic enim Sallnftius cum fgspe alibi tum in Ca- tilina. Non votis neque fuppliciis mulieribus deorum auxtiia paraniur , fed vigilandoy agendo, bene confulendo profpere omnia cedunt. Ubifo- cordUte atque ignavia tradideris, nequidquam deos imphres, irati in~ feftique funt. Idem in Jugurtha Senaius oh ea feliciter gejla diis immortalibus fupplicia decemere ,Ita, dixitPf. 102. Aures fupphciis nuhc adhibemeis. Eodem modo, Qbftdium, pro obfidione% dixit, Cor. Tacitus. G h Ad r6S P s a l. XXVIII. Ad ccelum tremulis pervigil ignibus, Coelum templa tuse confcia gloriae. 3 Ne me connumera ccetibus impiis, Neu tanquam focium plecte nocentibus ; Quorum blanditiis iilita mollibus Lingua eft, mens gelido livida toxico» 4 Illis nequitix prania fint fuae, Et merces itudiis sequa nefariis : Pro femente legant femina, peflimis Dignum coniiliis fupplicium luant. 5 Non his confilii provida vis tui ( Qui me confpicuis tollis honoribus ) Infe&afve manus a fcelere avoeat, Aut infefta odiis pectora mitigat. Ergo nec feries longa propaginis Florebit, patrias nec foboles opes Longaeva accipiet : fed celeri genus Clades exitio proruet ac domum. 6 Laus rerum Domino, qui precibus meis 7 Se non difEcilem przbuit : hinc mese Vires, hicclypeus rebus in afperis : Hinc fpes, auxilium hinc non dubium in malis. Hinc cor geftit ovans : carminibus tuas 8 Laudes ora fonant : qui populum tuum In rebus trepidis protegis, & tuum Regem ex iniidiis omnibus eripis. i. Ccelumpervigi!] to pervigil in genere neutro pofuit. Et'de ftellis, tanquam de cceli oculis, tota nofte excubias agentibus eleganter Sc poetice fic locutus eft. C. 4. Vro femente legant femina ] Refpexiffe videtur Poeta hsec fcribens ad Apothegma quoddam. M. Pinarii, recitatum a Cice- rone in fecundo de Oratore his verbis : Ut olim Rufca cumferret legem annalem, diffuafor M« Servilius, Vic mihi, inquit, M. Tinnare, vum, fi contra tedixero, mihi malediHurus es, ut CAteris fecifli 1 Ut fementem feceris, ita metes, inquit* C. ...... p Cuftodi P s a u XXIX. 69 l Cuflodi populnm, Rex hominum, tuum : Hebri fac foboles largiter omnibus Vitas continuo fructibus afRuat, Donec perpctuum fol referet diem. 9. Behri ] Heber pronepcs Semi fuit a quo pofteros omnes ictos volunt Hebrxos, GeneC 1 1. Luc. 5 . vixit annos 464. Aliis on ab Hebero certo aliquo viro di£U videntur Hebrasi, fed poti- s ab Habrami nomine non proprio, fed cognomine, quod apud ^hananseos habebat, cum tranator vel tranfvectus eft di£tus, eo uod, vocante Domino, e Babylone & Mefopotamia effet egre.ifus, t fiuvium Euphratem tranfnffet, & perpetuo, ex uno loco in lium commigraret. Ita Genef. 39. de Jofepho dicitur, Venit ad te fervus Hehr&us ut 'dluderet mihi. Non quod jam tum eflet .opulus aut natio tali nOmine infignis, (ed quod Jofephus inter Egyptios & fervus & peregrinus eifet, quorum utrumque major nodeftia deceret. Hebrxi, vero ipfo hoc nomine & conditionis use in his terris & de meliori Sc certiori patria in ccelis ejusrenda lonebantur. C. P S A L. XXIX. Carm. Gen. xv. 'ropheta hortatur Trincipes ac potentes huius mundi ad pr&dkandas T)ei laudeSy proptev documenta natur<e, ac nominatim tcnitruum)&* propter documenta gratia9 quam cum ecclejia fua communicat vejr- bo. OEu dives auro es, Gve opibus potens, i^| Seu marte parta clarus adorea ; T, Adcre.a ] Vox ufurpata ab Horatio Ode 4. lib. 4. Qui pri- nus aJma rijit adorea, quam vetus interpres laudem beillcam fig- aficare ait, quss vi£tores faciat adorandcs. Feftus aurem Pom- •eius de eadem voce hsc habet : Ador farris ger.us, hinc adoream zudcm five gloriam dicebant ; quia gJorlofum eum putahaht ejfe, qui arris oopia ahuyidayeU Adorea autem pro Jaude accipi ccepta eji, pofk- li.vra pv&mium militihus frumenturn erat partct viBorU. Hinc Plin. ib. 18. cap. 3. Qlonam inquit, ipfam a farris hohore adcream ap- vJlahant. Et Plaut. Qui multa pr&da aique adcrea affecit p:puJares •40s. Unde adoreofus idem «juod iPao^o;, Joieph Scaliger in efium. C, Agnofce yo P S A L. XXIX. Agnofce numen gratus, & huc refer Quaecunque ktum ducis ad exicum. 2 *" Huic pange laudes, & prece fupplice Rerum parentem concilia : & Dei Nutu regentis ftelliferam domum Dignare juftisnomen honoribus. 2 Gujus liquentes vox gravida pluit De nube rores, terrificos ciet Coelo tumultus cum tonitru, maris Turbata ventis concitat sequora : 4 Vox dignitatis plena, nec irritse Unquam ad patrandum jufla potentiae; 5 Nudare cedris feu Libanum juvat, Celfafque ventis flcrnere fraxinos : 6 Seu vincta faxis faxa revellere, Notifque montes fedibus erutos Verfare, taurum ut verna per avia Vexat juventae Iseta protervitas. 7 Ad vocis ictum nubibus exfilit 8 Elifus ignis : tefqua Arabum tremunt : p Ferx pavefcunt : ante diem fluunc Partus acerbi : robora concidunt. Qviascunque tempio ccelum habet aureo, 4. Ad patrandum~\ Patrare idem eft, quod perficere, aut 1 finem perducere, Graece JN/««rp*TTS/i'. Cic. z. de legib. Ope\ patrare. Epift. ad Artic. Tromiffa patrare. Saluft. Jugurtha, S patrandi helli omnes afperitates vincere. C. 8. 'Tefaua ] Vox anticjua Sabinorum, fignificans loca defei inculta & aditu difficilia Hor, Epift 14. Deferta & inhofpita tefof: His cor.traria iunt Tempe. C. 9. Ante diemfiuunt, &c. ] Immaturi hominum 6c animaliu fjetus abortum patiuntur, J: 9. Robora concidunt ] Robur fpecies qnercus duriflimsee Hor. llh rohur & &s triplex, &c. C. Quaeeunqi: fP s a tl XXX. 7? Quascunque tellus dxdala fuftinet, Quas celat undis sequor in abdicis Dei fatentur cuncta potentiam. o A voce vindex pontus inhorruit^ Undifque montes obruit, arbiter ^Eterne rerum, quum libuit tibi Delere gentes flu&ibus impias. i Te dante vires, non opibus feros Horremus hoftes, non numero graves : Te dante pacem, progeniem Ifaci Cornu beabit divite copia. 9. 'Tellus Dxdala ] Quicquid varium & artificiofum eft, id oetas vocant Daedalum, Lucret. 1 Itibi fuaves Dtdala telhts fub- ittit fioreSy Qpc. De hac voce Feftus : D<x.dalam a varietate rerum rtificicrumque diBam ejfe apud Lucretium terramy apud Ennium iinervamy apud Virgilium Circeny facile efi intelllgerey cum Gr&ce Ai^itKKnv fignificat variare. Ita Vfal. 102. dicit : Mundi D&dala achina. Hinc ^cttJ^ctK(/.ctTet opera funt artificiofa, Pindaro. C. 10. A voce vindexy &c. ] Mare hominum fcelera puniens, a )ce tua, judex omnium, commotum eft, aquifjue altiffima quas- xe terras occuluit, cum vifum eft tibi homines fceleratos aquis :tinguere; f. P S A L. XXX. Carm. Gen. vi. avid laudat Domrnum cjuod fe a morte per hofies intentata libera- rit ; pios ad eius laudes-celebrandas hortatur : calamitates &> in~ fiaurationem fui a Deo factam parrat, eique votum laudis exhibeU TE noftra femper carmina, te lyra Sonabit, orbis conditor optime : De faucibus lethi imminentis Incolumis tibi vota reddam, Per t€ fuperbus nec lacrymis meis Infultat hoftis, nec fruitur malis : i Tc 72 P S A L. XXX. 2 Te rebus, incertus falutis, Auxilium in dubiis popofci. Per te receptis viribus haurio Vitalis aurae lumen amabile : 3 Nec inferum fub nocte longa Et tenebris jaceo fepulchri. 4 C turba puris dedita ritibus Sacrifque caftis, tollite laudibus Placabilem votis parentem, Et memori cekbrate ple&ro* 5 Vanefcit ixx vindicis impetus Bullac fugacis more : Dei favor Bonis manu vitam benigna Triftitisc vacuam rependit. . Si forte fero vefpere fletibus Vultus rigamur, mox redit aurea Cum luce rifufque, & jacentes Exhilarans animos voluptas. 6 Pacis beatae cum fruerer bonis, Mecum loquebar : De ftabili gradu Felicitatis nulla fortis Me dubix quatiet procella. 7 Te dante vires, divitias, decus, Te montis inftar moenibus sneis Firmante regnum, vanum alebat Credulitas mihi blanda faftum : Tu, me relido, ftultitise meae, 4. Tlecir»] Vox origine Gr?eca, fignificat enim wXMKTpov acu leum vel calcar. Signiftcat etiam vox eadem radiolum, calamum aut paxillum, quo fides feu chordae citharx pulfantur. Poftea e tiam nomen plettrum datum eft arculo illi fetis equinis tenfo, qi refina illitus, & chordis fufque deque afFricatur, eas fonoras facit Accipitur & pro ipfa lingua, (\ux i.n formanda voce articulata cjuafi ple£iri ofricio fungitur. C. Dextrar P s a l; XXX; 73 Dextram retraxti : retro abiit, domum Repente turbatam relinquens> Sors levibus malefida pennis. O praefes orbis, pe&ore fupplice Mox te vocavi, te lacrymis madens Opem popofci : Quid profufus Profuerit tibi fangufs? inquam.1 Qurs mortis ufus noftrae erit ? An tuas Laudes fonabunt, fa&aque pofleris Miranda muti praedieabunt Sub gelido cineres fepulchro ? Placatus aurem da facilem meis Votis, ieveros neu querimoniis Averte vultus : pelle membris Peftiferi mala dura morbi. Tu fupplicanti protinus admoves Aurem benignus : pro lacrymis mihi Rifum reducis, pro dolore Lastitiamque alacremque plaufumr Te femper ergo carmina, te lyrs Noftras fonabunt : vox tibi ferviet Dicata, prasbebitque noftris Materiam tua laus camcenrs. rohahile efi Davldem hunc Ffalmum edidijfe, quum Abfahmo &* Sdba interfeBis, in urbem regrejfus ( ut narratur 2. 5am. 20. ) domum fuam incefiu filii Qp aliis fcelerihus pcllutam vellet repur- gare, et Deo quafi de integro confecrare, uii nofatuv in infcripiio- ne Hebr. qua in re fuijfe ritum aliquem ufurpatum apparet ex mce- nium urbis confecr atione in Nehemix hifioriay qucd etiam mdetur colligi utcunque pojfe exDenZ. 20. 5. Agit igitur Deo ingentes gra- tias, cuius unius celementia hanc rejiitutionem ufque adeo fubitam ac pene momentaneam acveptam referty fimulque fua unius fiulta fecuritate faBum confitetur, ut Deus pacis publicd ac c&Urorum be~ neficiorum tenorem abrumperet. Beza. K PSA£ 74 P s a l. XXXt. Carm. Gen. X. David gravifjlma calamitate pvejfusy Deum ovat profalute fuay fde%\ habet mifericordia Dei j miferiam fuam explicans hojiibus exitiun imprecatur, liberatione quafi parta Deum laudat ob publica & pri\ vata benefciay pios hortans ad diligendttm & coltndnm Detrni, IN te lccavi fpem meam, Rerum creator optime ; At tu benignus profpice, Ne fpei pudefcat irrita?. O jufte vindex, fraudibus Ab hoftium me vindica : 2 Audi benignus fupplicem : Da promtus abje&o manum.' Me rupe ferva ut invia Claufum, vel arce ahenea : 3 Tu rupis es mihi inviae Munimen, arx ahenea. Ergo ut timori mentibus Nomen tuum fit impiis, 4 Prsei viam mihi; abditis Me libera de cafHbus. j Tu robur es meum, tuae Commendo vitam dexteras : Me libera pacti Deus Tenax, memorque fcederum; 6 Qui vana ftulti fomnia Se&antur, odi peffime. Tu certa fpes mihi es, mea? vTu portus es fiduciae. $. Ahenea ] Pro aenea, ficut Horatius. ffic mtifUS aheneus e\i TXil confcin fibi nulla pallefcere culpa. C. 7 Intc P s I t. XXXL 7f Inter Iabores afperos Lumen tuse Clementise Fulgens3 repente turbidum Perfudit animum gaudio. Quum me tyrannis impotens Urgeret hoitis impii, Jamjam imminentis pallidis Lethi explicafti faucibus. Miferere fracu tot malis, Tot obruti doloribus. Caligat oculus, mens ftupet : Moerore corpus tabuit : o Caduca vita elabitur Moerore fra&a & lu&ibus : Interque clades aridis Fluxere vires oflibus. i Me ridet hoftis, & meis Infultat infolens malis : Horrent propinqui, cseteri Vitant metu periculi. 2 E proximorum mentibus Oblitcror, ceu mortuus.- Concemtior fum civibus Quam lamna tefta; fic~tilis. 3 Ale multitudo opprobriis Coram laceffit afperis : io. Caduca vita elabitur &c. ] Vita incerta 6c fragllis aegrimo- ia & mceftitia debilitata, paulatim perit, dumque in magnis ma- is verfor, coftis humore defe&is robur evanuit. J-. 12. Ohliteror ] Obliterare eft literas tabulae cereas infcriptas in~ iucere, vel chattse Infcriptas eradere & quafi e monimentis de- ere, item obfcuras facere & in oblivionern dueere Catullus, H&c vigeant mandata nec ulla ebliferet &ias. ' C. 12.. Lamna ] Lamna contrafte pro lamifia KetyLva in ^uibus- p GbiTar. Grgsc. Lat, eft Larnella tenuis «t fquama. K 2 Vim 76 p s a t. xxxi; Vim machinatur in meam Jurata mortem fa&io. 14 Ego interim fiducia Opis tuse, dolos, minas, Injurias, Sc hoftium Contemno contumelias. 15 Tu fila vitac temperas Meae, regifque tempora : Tu me impiorum libera Ab hoftium tyrannide. 16 Oftende vultum amabilem Servo bonus tuo & favens : Et me tuere, qua foles Semper tuos, clementia. \j Ne fit pudori quod tuam Imploro opem : pudor malos Confundat, & filentium Longum fepulchris fopiat. iS Aifueta vox mendacio Sit muta, vox procaciter Solita bonos laceffere, Et arroganter fpernere. J9 O quanta te colentibus Et quot redundant commoda J Quot tefle mundo profperis Auges tuos fuccefTibus ! 20 Hos protegis reconditos Procul a minis potentium, 1 3. V'im machinatur ] coetus ad me interimendum conjuratui violentiam alicjuam comminifcitur. y. 1 5. ^ufila vit£ ] Tu meum vivendi curfum moderaris, vitae- que meae ipatia, qu<c tefolumpenes funt, gubernas. jf. Fila vit& \ Thrafls ad colum Parcarum accommodata, fignificat autem totum fuae vitsg curfum five- tenorem divina providentia guber- naru C. Juaquc P s a l. xxxn; 77 Tuaque munis m domo Linguas veneno ab impist 21 Tibi perennis gratia Sit, re&or orbis, qui veiut Munita in arce me procul Periculis fubmoveras. 22 Exfpes, inops, vitam fuga Quum vix tuerer anxiam, Mecum ipfe dixi ; Jam truci Reliquit hofti me Deus. At tu nec in periculis Oblitus extremis mei, Aurem benignam fupplici Ac invocanti admoveras. 23 Ergo patrem rerum optimum Amate candidi & pii, Qui faftuofos deprimit, Et obfequcntes erigit. 24 Qui fpem locatis in Deoa Conitanter illi fidite, Nec robur animi concidat Sortis procella turbidse. 22. Exfpes ] Qui eft fine fpe. Hor. de Art. Poet. Si fraftis natas exfpes Navibus. P S A L. XXXII. Carm. Gen. xv. ^faltes fellcltatem picrum in peccatcrum remiffione ponit, & experien* tiafua confirmat : fideles informat infide, invocatione &> obedien- tia, propoftaque admimjhatione Dei in bonos Qp mdl&s, illos horta- tur ad gaudium in fpiritu. OTer beatum cui patris optimi Noxas remifit lethiferas favor, Cui fceda morum flagitia obruit Oblivibfa 7S P s a l. XXXII:1 Obliviof* te£ta fllentio ! 2 O terl>eatum cui bonus arbiter Non imputavit lubrica deviae Errata vitx, nec reperit dolum Cxco in receffu pectoris abditum I 3 Donec fovebam fub tacito finu Morbum, folutis languidus ombus Artus trahebam, luctifkus dolor Queftum ciebat non patiens tegi. 4 Tu me premebas prsevalida manu Infeftus, atris feu tenebris diem Nox condidiffet, feu rofea dies Orbem recurrens lucc retexerat. Sic decolorem tabificus cutem Mceror coqucbat : fic macie dolor Siccabat artus, meflis ut Africae Cancri per seftum mitius areat j Tum mente verfa vulnera protuli, Tibi renudavi vitium meum, Fraudem retexi : ac tu mihi protinus Noxa foluto conciliatus es. 6 Qui mentis ergo pura facraria Servare quaerit, te prece fupplice Placet : nec, orbem pontus ut obruat, Formidet sefius lethiferi minas. c. Fevelam morlum fub taclto pnu ] Congruunt cum his verfu. Sedulii, Magna ejl medicina, fateri O J 7 J -•" Quod nocet ahfcondi, quoniam fua vulnera nutrit Qui tegit, & plagam trepidat nudare medenti; C. 4. Cancri per &pum ] Sole ingrediente Cancrum dies eft lon- giflimus, atque adeo folftitium aeftivum quO maximi fere caloreJ fentiuntur. C. Meffis ut Ajrict ] Ut frumentum Africapmenfe Jr fiio, dominante Cancro, minus ficcetur. y, 7 Tu p s a r. xxxin. 7^ 7 Tu me periclis eripis afperis Tutela praefens : tu mihi gaudia Toto refundis corpore, vt hoftium Qui vincla fracto carcere depulit. 8 rJec fat : Tenebras pe&oris auferam^ Inquis : beatas qua ferat orbita Monftrabo vitse, nec procul a tuis Unquam reflectam lumina grefiibus» p Mulis equifque ne fimilis modo Sis, bruta quorum pe&ora gratiam - - Non mutuam novere, fed afperis Fra&i lupatis fervitium ferunt. 10 Multa obftinatam nequitiam manent Tormenta : pur£ qui Dominum fide Orabitj huic pacem & veniam dabita Non durus unquam parcere fupplici. ti Re&i tenaces fimplicis, & quibus Eft grata fraudum nefcia veritas, Favcnte Ixti numine geftibus Et vocc veftrum pandite gaudfum. 9. Lupatis ] Lupatum eft frenum afperrimum, a dentibus lu- )inis qui insquales funt, di£tum Virg. z Georg. FreJJique nega- ant Verhera durapati & duris parere lupatis. Ovidius de e<juo do- nito dixit. Et placido duros accipit ore lupos. C. P S A L. XXXIII. Carm. Gen. xvn. faltes Uudat Veum a mirifcis operihus ehis ex ordine, vel extra or- dinem natur<e fa&isy contra infidelesy & erga fidelesy erga quos pr&dicaiur fwguUris Dei providentia : pojiremo ecclejia £duciam fuam in Deum profeJfay fihi henignitatem illius exoptaU VOs quibus puras eft amor sequitatis, Lasti pangite carmine Orbis auctorem Dominum : asqukatis Hoc S6 P s a l. XXXIII. Hoc carmen decet annulos. 2 Tinniat biando chelys hunc fufurro, Hunc vocalia nablia : Docta bis quinis refonare nervis Hic arcem manus approbet. 2 Huic novos cancus meditemur : uni Laeti clangite buccina : 4 Nam fides di&is rata veritafque eft, Et facxis comes sequitas : 5 Quippi <\ul Ju^i e& & amator xquiy & Veri fallere nefcii. Perque terrarum fola vafta notae Cundis munificentiae. 6 Is fuo verbo finuavit orbem Lucentcm nitidi setheris : Quicquid & puris radiis rcnidet Campis astheris igneis. 2. Chelys ] Pro cithara feu teftudine. Primam enim citharam e teftudine fa&am volunt. Alii fic dici volunt alTerem perfo- ratum, qui in teftudine ponticulum fuftinet, 6c fonos reperculTu reddit, vulgo Rofa. C. 2. Nablia] Nablium & Naulium, ab Ebraeo Nebel deducunr. <jua voce inftrumentum muficum feu Pfalterium fignificatur, ad quod Propheta regius hymnos fuos decantabat, Meminit ejuf dem Ovid. Difce etiam duplici genialia vertere palma. Nablia ; cenveniunt dulctbus illa modis, Pfal. 71. dicit, *Te cithara canam Nabloque Vide Nomenelat. Had Junii. C. 2. Bisejuinis nervis ] Tndicat. fsx.aXopfov. Inftrumentum mu ficum a decem chordis feu nervis fic di£tum. C. 6. Sinuavit crbem ] In formam videlicet circular^m. C. 6. Renidet ] Id eft, fulget. Horatius, Non ebur neque aureuni rnea renidet in domo lacunar. Apud Catullum eft ore aperto, & dentibus oftentis fubridere. C. 6. Campis *tberis i?neis~\ Id eft, in ipfo coelo, ftellis, & fide ribuslucenti, Poetice. Ita Lucretius campos natantes ; & Virgiliu campos liquentes dixerunt pro mari: Sic etiam tquor campi^ dici tuf de planitie terr» fpatiofa. C, 7 LittUi Psai; xxxim Sfi Littus ar&avit maris inquieti, r*t> *& 1 Compreflitque lkentiam : Et penu claufas finuavit undas; Unde in tempore promeret. Hunc & occafus metuant & ortus i Hunc unum Dominum colat Quifquis extremos ubicunque fines ^Terrse aut ^quoris accolit : Cujus a nutu viget interitque Quodcunque interit aut vige; l Cujus immotis tremefacta parenc Cuncta obnoxia legibus. > Qui malas artes populi profani Ludit callidior fuis : Et fuo injuflae fcelerata turba? Fraudat confilia exitu. : At quod arcana fibi mente reruni Au&or propofuit femel, Dum dks & nox referent fe in orbem^ Ufquc immobile permanet. . O quater, plufquam quater 6 beatosji Patronus quibus cft Deus ! : Quos fibi excepit, propriamque fortens Quos dici voluit fuam I 5 Defpicit mundi pater e beata Cceli ftelliferi domo, 4 Eque tranquillis adytis labores Et curas hominum videt : .J > Quippe qui csecos animi receffus , Humani fabricaverit : 9. Cujus a mtu viget interitque Quodcunque infent aM viget ] xemplum Anadiplofeos quale illud Ciceronis., Audes in horum 'ffpeBum venire proditor patru, proditor% inquam^ P*tri* venire au- s in borum confpeftum ? C. " ~ h Nec g* P s a E XXXIIL Nec quod arcano latet in receffu Claufum pe&oris hunc latet; \6 Sperat incaflum numero tyrannus Se tutum fore militum : Sperat incafium validis lacertis Se miles fore fofpitem : 17 Sarpe fpem fallit praeeuntis Euros Bellatoris equi fuga : 18 At Deus juflos oculo irretorto Semper refpicit & pios : 19 Mortis ut vertat jacula imminentiS^ Diram & famtiam famis. 20 Una fpes nobis opis hinc, ab uno Certum praefidium in malis. 2,1 Ille perfundet fibi dedicata Dulci pe&ora gaudio : 22 Ille fidentum fibi fpes precefque Laetum ducet ad exitum. 16, Incaffum ] Di&um vult Servius, quafi fine caffibus fim quibus venatio inanis eft. Turne tot incaffum fufos patiere Jabores Item de igne, Incaffum furit. Alias caffum dicitur inane & vacu um & quafi re aliqua carens aut vacans. Lucret. Anima caffun corpus pro cadavere. Virg. NuJlum cum viBis certamen ; & dther ?*Jfis. C. 18. Irretorto ] Qui nun<juam fcilicet alio convertitur aut rd Sorcjuetur. Ita Horat. Ode. 2 Lib. 2. Quisquis ingentes otuJo iryetorto fpeBat acervos. C. P S A L. XXXIV. Carm. Gen. iii. T>avid ah Acbis rege Geth Jiberatus, fe &> eccJeflam ad Deum cele> hrandum excitat, doBrinam de officio nojho attexensy Dei providen- tiamy veritatem & conftaniiam in nobis fervandis a maJot redime» difcjuc expJkat. SEu lzta fors me foverit^ feu triflior Vexarit, omni tempore Lauda u P S A l. XXXIV. r S3 Laudabo Dominum, femper illius meum Os perionabic laudibus. IMihi hxc voluptas, hoc erit fclatium, Mihi hoc levamen in malis : I Meoque turba triitis exemplo fuas Solabitur moleftias. Una, agite, cundi profequamur laudibus Nomenque numenque illius. Ule in peridis me vocantem exaudiit, Statimque reppulit metum. Qui cuncta ad illum coniilia referunt fua, Lxio his nitentes gaudio Vultus renident, nec repulfe infamia Rubore confundet genas. En, pauper ifle quum vocaret, omnibus Hunc eruit periculis. Dominum timentum caflra munit Angelus Demiffus ad cuftodiam : Et imminejites arcct hoftes, & pios A vi tuecur impia. Facite periclum, jam fcietis quarn Dci Immenfa fit benignitas : ^ Quam fint beati, fpes in illo qui fuas Omnes opefque collocant. Gens fan&a Dominum eolite : nil deerit Deuin Fideliter colentibus. > Violenta feritas fentiet famem : bonis Cunfta afRuenter fuppetent. i Adefle filii, audite, vobis numinis Verum timorem ut indicem. i Quicunque curis liberam & longam cupis Vitam beatus ducerej j Linguas refrena viras, os nefaria A fraude purum contine : Ls £4 Capefic 84 P s a l; xxxiv: 14 Capeffe rccta, curva vita, diligc Tranquilla pacis ocia. i 5 Deus mnocentes adfpicitque, & commodat Accencus aures ad preces : 16 Torvo fceleftos incuecur lumine, Ec nomen eciam oblicerac. 17 Juftum invocancem Dominus audir, omnibus Eum expedit periculis. 18 Quum fpes labores deferic mortalium, Affli&a quum molefliis Succumbit oneri mcns, Deus prxfens adeft, Malafque curas diluir. ig Juftis labores fuggerit femper piis Iniqua fors conatibus : Sed, qui bonorum femper eft cuftos, Deus Sortis retundit fpicula ; 20, 21 Et ofla fervat ne terantur. Impios Uicifckur fcelus fuum : Et quifquis hollis eft piorum, cum domo A ftirpe csefus interit. 22 Animas tuecur fe colentium Deus^ Nec rem domumqiic deferit. f>falmus ifle a Davide confcriptus ut ofiendit infcript'19 Jieb. de infgt liberatione qua ex Achis Regis mambust ftmulata infania% evJfa ut fcribitur 1 Sam. 21. Bcza. P S A L. XXXV. Carm. Gen. xi. "pavid imphrat Dei opem adhojiium eyitium & faiutem fuamy inju rias ab eis acceptai&> iftorUm hypocrijin explicat, fervari a Deo pe tit, centra eorum conatus, tefem & Judicem appellavs Deum im probitatis illorum & innocentU fua% ad gleriam ipfius^ & publhu) Ecclefi*, bonum; . RErum fan&c opifex ades, Et pattQcinio protege rne tug • v. * J " - i - "r ' : F Psal xxxv: |f Et retro refer in meos Hcftes perniciem quam mihi comparant, Scutum cum jaculis cape : Enfem ftringe : meis hoftibus obviam Prodi: dic anims mear, Secura auxilio nil metuas meo. Iti vultus pudor hoftium Et turpis fubeat dedecoris rubor i Fcedam corripiant fugam, Cascas infidias qui mihi prasparant.' Ut fasvus Boreas levem s-3 Raptat prafcipiti turbine pulverem i j Sic illos trepida fuga Vindex praecipites urgeat Angelus. Sit cceno via lubrica, Et ccelum tcnebris lurida nox tegat \ Et formidine pallida Vindex prarcipites comprimat Angelus^ Nam me fraude mala fuis Conati immeritum prendere caflibus2 Et carcam innocuo fcrobem 8 Effodere : fuis caflibus hsereant, Et fadam exitium in meum Cxci & prarcipites in foveam ruant» f Perfufa interea mihi Dulci lastitia pe&ora geftient : . - Mens fecura periculi -^ Au&orem Dominum Ixthix colet s io Et fenfus animi indices Qamabunt, Domino quis fimilis DeQ i * Qui faftus gravis improba Defendit tenues a violentia/ Vexantemque opis indigos frangit fevitiam vyidice dexterl "~~~ 11 Conjuipta U P s a r. xxxv; ii Conjurata calumnia In me cnmimbus fsevit atrocibus : Ignoturn fcelus in meam 12 Fingunt perniciem: quse bene feceram, Compenfant odiis malis, Et vitas invigilant exitio me#. 13 Illos tabificac luis iEgris vifcenbus quum dolor ureret, Squalens vefte ego lugubri, Jejunaque fame pallidus & iiti, Et proftratus humi, Deum Lenibam lacrymis & prece fuppiice^ 14 Sic fincerus amici amor Sub cari interitum luget amiculi : Sic fratrem gemit unicum Frater : fic pietas anxu filii Matcrnum ad tumulum dolet. 15 Me fortuna gravi fl tetigit manu, Concurfant, mala gaudia Inter fe celebrant : faex populi coit ] Incauto invidiam creant : \6 Profcinduntque avida me petulantia Scurrse cum balatronibus : Dentem dente acuunt, & rabiem vomunt. £7 Quem finem patientia: Tam lentas ftatues, 6 pater optime ? Arce hoc ludibrium, neque 14. AmicuVi\ Diminutivum ah amico. Horat. Difce docendus adhtit quod cenfet amiculus. Amiculum alias, genus veftis eft. C. 1 5. F&x fopuli coit ] Metaph. pro infima plebe «juarn Cic. Senti- tiam urbis nominar. C 16. Balatronibus ] Balatro vaniloquum & futilem fignificat. C. 16, Lcntem denteacuunt] Id eft, dentibus frendent, <juod iig" num eft iratorum & vindictam expetentium. C. Defcercuir p s a u xxxv: S7 Defertum rabidis trade leonibus : Acceptum ut referam tibi Quod vivo, & video lumen amabile; Et ccetu in celebri canam Te, pronum auxilium ferre vocantibus» Fac ne fpes alat improbas Serriper turba meis teta molefliis : Neu nutu ac oculis notet, Exfultetque meis hoftis acrox malis : Qui fermonibus afperis Infultat, trucibufque infidiis petit Pacatum male callidus, Incautum ut tacitis illaqueet dolisJ Non diducere definunt Rictum rifu : Oculis (euge) oeulis dicfat Lastum vidimus, inquiunt. O qui luminibus cuncta tuentibus Terras refpicis, hasc vidcs ? Ergo fepofita protege me mora : Jam tandeih evigila, & manu Ultrice indomitam frange fuperbiam j Jufto & fupplicio preme Vindex jufle malos : neu fine de meo Lu&u lcEtitiam ferant : 5 Neu fecum tacito pectore murmurent; Evax, recre habet : cmnia Supra vota cadunt : vicimus, en jacet, 6 Fceda ignominia luant Stultam tetitiam : dedecoris comes 21. Non diducere Sefinunt, &c. ] Non ceffant ©s ad ridendura jlvere^ bene res habet, aiunt, diem jucundum afpeximus. J. 25. avax ] Euge, Interjeftio exfuitantis, a Plauto ^uogue ufiuS H.ta» C'# Infarnis »8 p s a t. xxxvi: Infamis pudor eluat Importuna mcis gaudia dc malis. 27 At cordi quibus aequitas Eft noftra, ac animus nil fibi confcius, Vitam triftitia procul Lsetam femper agant : ac Dominum ferant Caeli ad fidcra laudibus, Qui curis famulos liberat anxiis. 28 Semper juititiam mea, Cuftos fancte hominum, lingua canet tuam, Et prxconia, dum mihi Impellet calidus pcdora fpiritus. 26*. Infamis pudor eluat ] Gatidium hoc fine ratione acceptum turpi dedecore folvant ; & verecundia ignominiofa dedecori ad- Iiaerens laetitiam ex malis meis alieno tempore perceptam abfter- gat. C. P S A L. XXXVI. C a * m. G e n. xviii: Qavid regnum aditurust Deum celebrat, a diuturna patientia & le- nefcentia eius erga impios Qp contumaces, erga res omnes creatast & erga Ecclefiam fuam, erans Deum pro falute & porfperitate po~ puliDei&fua. UT exta flammis raille facrificis cremes, Ofcula des faxis, ingeminefque preces, Arafque donis largus accumules tuis, Non facies tamen ut te rear efle pium : Scelera reclamant, & negant te credere, Confilio mundum qui regat, effe Deum, a Utcunque coram blandiare, non tamen Impieras tacito pectore claufa latet : Erumpit ignis inftar, ac tui trahit Sccum odium, atque odii perniciem comiteml g Quodcwnquc loqueris fraude tin&um eft : refpuis Murcef; P s a t. XXX VL1 8§ .Auribus ingratis qui potidra rrionen£ Scelus nefandum no&e tota cogitas : Re&a fugis : femper deteriora foves,1 O magne re&or orbis, indulgentias Munera, terra, fretum fentit, & aflra, iuxl Quascunque ccelum ample&itur, parentia Legibus orta vigent, lapfa caduntque tuisJ Modus asquitacis & tuat fapientise, Cun&aque quar fecit, eun&aque facta regitj Longe nivofis montiura faftigiis Altior efl, vafti gurgitibufque freti i Humana gens hinc haurit auram & fpiritum ? Nec pecudes curam prasteriere tuam. Hinc cunfta vicas fuppetunt nobis bona^ Dum mens corporeo carcere vincta latet^ Fcetus fub alis volucris ut tegit {ms,i Pradidii fugimus fpe mala cun&a tui. At exul animus morte liber patrium Quum repetet limen fidereamque domuroj Illine egeftas & dolores exulant : Nemo feret votis non potiofa fuis* Paffim voluptas, pura paffim gaudia s Delicias largo flumine rivus agit, Illic perenni vita fonte profluit, Vita, gravis fati rion refecanda manw- Ulinc fatifcent mentium caligines^ 6. Nhojis montiiim fafiigiis ] Vertices enim altorwm moxitium tiam media seftate nivibus albent. C. 9. Vit* fonte ] Deus enim fons vltae vocatnr ; quafi dicas Pleni- udinem inexhauftam, & pereimem fcaturiginem vitse & omniura lonorum, «juibus totum genus humanum perfunditur. Sic Je- em. 2. Duo mala feat populus meus ; me dereliquerunt fcaturigine&s qusrum viventium, ut effcderent fibi cijisrnas jraftas %u« yw cafe mt aqttaj* C» 56 P s a e XXXVII. Qu# modo fub tenebris peSora noftra picmunt Vukuque radius purus cffuftis tuo, Lurame nos puras cognitionis alet. xo Benignitatis inrerim tnse bonis, Qiii te cognofcunt & tua facta, fove : Qui mente pura veritatem diligunt, "" Juftitiac facias commoda ferre tux. rn Me nec feroci calcet arrogans pede, Exigat aut tectis impia turba meis. 12 Qui fcelere gaudent, fcelere fic ruant fuo,' Perpetuo ut lapfos jufta ruina premat. II. 'Exigat te&is~\ Id eft expellat, ejiciat. Ita dicimus, exige re aliquem foras. Aliud eft, exigere ttatem} pecuniamy mercedem pxnam, opus> &c. C. PSAL. XXXVII. Carm.Gen.x: J)avid hortatur pios ne urantur impiorum rehus profperis, fed "Deo f dant ; borum infaujiam vitam & mortemt illorum vero felicem ejj cfien^ens etiam in mediis calamitatibus : Itaque pios hortatur a fugiendum malum, colendum honum^ & ampU^endas fde promij fiones de ipforum honof Qp improborum exitio. i T^TE livorurat aemulus JL^I Te, fi beatos videris Pravos, nec Euris iis opes Fugaciores invide. £ Nam fic faceffit illico Vmbratilis felicitas, Marcent comis arentibnS Vt falce fe&a gramina, 3 At tu Dei fiducia Incumbe re&is artibus i Diiique terram utincolas DQiiabit, ac te rmtrict. »1 Psal: xxxvft; §1 I In hoc fit oblectatio, lln hoc voluptas unica : Is te fovebic iugiter, j Vonque reddet compotem. I Committe vitam, rem, decug llllius uni arbitrio : 'Animitibi ex fententia. jConfe&a reddet omnia. Uiuitrisaurorse ut jubar Tua hcitt ut iit gqukas : i'Ut luce virtus fit tua fiMeridiana clarior. Perfer modefte quod tulit |Fortunaianra neu tumens llra impioriim profperas |Rescerne torvo lumine. Compefce biiem, noxia I FaceiTat indignatio : l Ne fors nefanum ad fcelus llmpellat asmulatio. Eiiminantur impij I Fumo levi velocius : i Terras modeftus incolet, : Serifque linquet pofteris. ) Morare pauium, & impium Nufquam videbis: adfpice jEdes, fuperbi vix heri | Agnoveris veftigium : Modefta bonitas otio Laetam fenedam tranfiget, | Et incolenda hzredibus j 1 1. Moiefia lonitas otio\ 8cc. ] Viri modefli 6c boni fenium ]u- mdum in vitse tranquiilitate traducent, agrof^ue. a parentibus ,:ceptos pofteris habitandos relinquent. J± M 2 Patcrn* > P s a t. xxxvn; 9 Paterna linquet prsdia. •12 Clam rete ne&it impius3 Bonifque concinnat dolos : Ec dente frendens livido, Dolore & ira ringitur. 13 Hxc cernit ex alto Deus^ Minafque ridet irritas: Quippe imminentem vertici Cladem fceleilo profpicit. 14 Enfemque iiringet improbuss Arcumque tendet, pauperes Vt perdat, ac innoxios Figat fagittis impiis: •*j Diftn&us enfis in fui Domini redibit vifcera: Frangetur arcus lethifec Et fruftra acutafpicula. jl6 Prxitat fupellex fobria^ • Rec~teque parta recula, Quam rapta per vim divit Faftidiofa copia. 17 Male parra juftus arbkes Difperget, & potentiam Franget fcelcfli : dexter^ Juflum fua tuebitur. 18 Innoxios fovetDeu$V Ac rem tuetur : providet Longaeva ut ufque in f«ecula Sitlempiterna hasreditas, 15:. b-a ringitur ] Id eft, ftomachatur & indignatur. Q. 12. Ringi ] proprium cft canum, cum funt latraturi. C. 16. Recula ] Diminutivum a re. C. itf. Faftidiofa copia] Qu* parit faftidium. Ex copia enim nbundantia nafcitur fatietas : cx fatietate naufca 6c faftidium. 19 Se j Seu peftis atra, ieu furor Turbabit orbem belhcus, Nil deerit ufque innoxio. Famem nec aegrana fentiet* > Sic hoftis impius Dei Perit repente funditus? Adeps opimx ut vi&imas Vanefcit in fumos leves. ' Nil donat, ufque 8t fceaerat Injuftusj atjufto fua De forte fuperat paupere Quod donet indigeneibus^ i Juftorum amici prasdia Linquentfuas propaginij At hoftium radicitus Semen peribit erutum. ] Amatquejuftum, &dirigit EjusDeus veftigia- \ Dextra ruentem fufHner, Lapfumque dextrafublevat^ $ Fuerfui, nuncfumfenex, Ope deftituturo nec pium Videre memini, necftipem Ejuspetentes liberos; 5 Jultus mifertus pauperum Dat ufque &ufque mutuumj; Serctamen propagini Non larga deeft opulentia, j Vitafcelusnefarium, Se&are recl;a • dum diem Solfundet aureum, tui Terrasnepotes incolent, 21. Icenerat ] Ufuris fuis alios deglubit & exfugit, qtiod divi* tnm epulonum proprium e£h C, s8 Deus P4 psa r. xxxvii; 28 Deus sequitatem diligit, Bonos nec unquam deferit s At interibit funditus A ftirpe femen impii. ty Juftus beata jugera Agri tenebit, & colet Cum prole, donec ultimus Inftabit orbi terminus. 30 Sermo fapiens & aequitas In ore femper eft bonis : 31 In corde fcripta lex Dei, Ne pes labet, greffum regirj 32 Obfervat impius pium, 33 Ut perdat: aft lllum Deus Cuftodit, ante judicem Tuetur a calumnia. 34 Spem colloca in Deo, Dei Sectare leges 1 & dabit Dives potenfque ut hoflium Cernas fuperftes exitum. 35 Vidi potentes impios, Gravique faftu turgidos, Virefcere inftar laurese Amcena propter flumina. 36 Specto repente, en lubricx Imago nufquam gloriae : Nufquam manent veftigia Cun&is gravis potentix. 37 Jufti intuere & integri Vitas ftatumque & ordinem; 35. Lauye£~\ Pro lauro. Virg. Se?npev fa<t Uuvea ^h&ho. & 36. SpeBo vepente, &c. ] Statim contemplor, & ecce glori»f eorum fiuxae nullibi veftigium eft, nullibi opulentias omnibus mo-i ieftse indicia reftant. ^. Videbis p s a r. xxxviii? g$ Videbis alto in otio Lsetam fene&am degere. 8 At promta femper lasderc Prorfum interibit fa&io : Vitamque claudet terminus Di^nus patratis nequiter. ;p -Juftus falutis collocat Omnem in Deo fiduciam 1 Qia fulcit squos robore, Adverfa cum fors intonat. co Dominus petenti fert opem^ Et in periclis liberat Ab impiis, qui fe & fuani Illi falucem credidit. ^8. At promta femper, &c. ] Homines veto fa£tiofi, aliisnoee- e femper parati, omnino peribunt, exitufque miferrimus raalefi- iis eorum debitus vitae finem faciet. J. P S A L. XXXVIII. C arm. Gen. iii. )avid morlo graviffimo laherans, peccatafua confitetur, de injirmita.- te animi & corporis fui, defolatione ab amicisy Qp h»fiium impro- hitate conqueritur ; tandem ad Veum feconvertit? opem eius impfa rat, ac faluiem petit, NE me furoris seftuanteincendio Servator orbis argue : Neu promerentem quam libet poenas grave| Pergas per iram plec~tere. H^rent medullis penitusinftxse raeis Tuae fagitt* dexterae. I 2. Htrent meduHis, 8tc. 3 Tela enima te potiffimumin me mlffa3 (litimis meis penetralibus valde impafta hserent : Iracundiae tuds V^agnitudo jure eptimo accenfae, me timentem ab una parte, ^b ' Lter» vero parte coaicienti» ftim^lug & kbss ita afHixir. J. 3 ItZ $t p s a l; xxxviij. 3 Ir« tua: hinc me, & inde mentis confci-e Sic vis paventem perculit, Vt nulla plagis faucii parscorporis Non iang,eat lethalibus; Oflaut folutisartuum compagibus Sceleris venenum attraxerint ; 4 Sceleris, profundo .quod meum ceu gurgite Caput reforbens obruit j Quod in alta rurfus me renitentem, velut Immane faxum degravat. 5 Vetens cicatrix vulnerisrecruduit, Vomitque tabem luridam. 6 AfRi&us, humilis ultimis premor malis, Luctu fituque fqualidus. 7 Claufumque c#cis fervet in praecordiis Ulcus ; nec ulla corporis 3 Expers doloris parsvacat. Sicdebilis Et fractus u(que& ufquefum j MaJis ut impar voce lamentabili Cor ejuletque & rugiat o Dominator orbis, vota nec animi mei, Nec te latent fufpiria, io Pavens rremenfque turbidum corpalpitats Defecta membra viribus Torpore marcent languido j no<5tem trahens 5. Vt nalla plagisy &c. ] Ut nullus corporis locus vulneribu mortiferis fauciati, non llt aeger, offaque ipfa jun&uris membro rum laxatis, virofam & noxiam peccati virn imbiberint. J. 5. Luridam ] Color luridus eft, <jualem in vibicibus videmu: a fimilitudine coloris lurae, id eit, utris coriacei, ut Junius pj tat. C. 6. Situ^ue fqualidus"] Eft enim fitus ctv^juof ille feu fqualoi qui capite, vultu, veftitu & lugentium habitu confpicitur. Virji fceda Jitu macies : alias proprie lanugo eftj ex rebusputridis in k cis foie carenubus enatafr Cf A Calig; psai; xxxviil %i Caligat aeies luminum. t Vicini, amici, & fanguinis communio Quos propior admorat mihi, Procul abftitere, fceditatem vulnerum Vix fuftinentes cernere. I At promta femper in meum exitium manusj Molita vim nefariam, Dolofa tendit continenter retia, Fraudefque verfat impias. ; 14 Ceu mutirs ore, furdus aure, ego interim Obtorpui filentio, Elinguis inftar& ftupentis, crimina Qui nefciat refellere. ; In te repofita eft fpes mea ; 6 rerum potcns Rector benignus annue. J Ne rifus hofti (im fuperbo, qui meis Infultatinfolens malis,- Qui, fi vacillent lubrico lapfu pedes, Lseto triumphat gaudio. J Ad perferenda fum paratus vcrbera^ Vibice femper area Cruenta turget exarati corporis Sulcis flagrorum grandibus. 13, 14. Ceti mitttts ore~\ Ego interea ftupefa£tus faij & me con- hui, ceu loquendi facultate privatus, quafique fenfu audiendi irens nihil ijiorum audirem, velut mutus, &: artonitus, <jui cri- iinationes obje£tas refutare nefciret. J. 17. Ad perferenda fum &c.] Nonrecufo plagas perfefre, eortf *4#r utis corpons plagis concifi fanguine pertufa, verberum veftigiis, C magnis flageilorum cicatricibus intumefcit. ^. 17. Vibice] Vibex, vibicis penultima longa, veftigium vefhe- s aut plagac eft, in carne remanens, C. 1 7. Aria cruenti brporis exarati ] Metaphora poetica audncior, <juam tamen epi-* heta mitigant, ficuti enim fubje&um vomeris eft area aliqua ; . fubje&um flagelli eft corpus homiriis, & ficuti per aration«m nt fulci, ita poft flagra remanejit vibicestC. 17. Stticis fagroritm] XiQv proi vibkibus. C, N *§ Merui 98 P s a l. XXXIX. 18 Mcrui fceleftus, fateor, heumerui; nocens Dojurepcenas debitas ; ip Sed invalefcit hoftis atrox interim, Virefque fumit fa&io. Vivunt vigentcjue, & immerentem injuria Me profequntur ,• pro bono 20 Malum repencuint : jugiter caluranias, Quia rec~ta fector, ingerunt 21 Tu ne recede longius, neu deferas Periculis in ultimis. 22 Accurre, dextram dafalutarcm, meae Salutis au&or unice. 19. Vivunt ] Vivere hic eft non tantum vita fruf, fed etian fuaviter & genialiter vivere & voluptati indulgere. Catul. VI vamus med Lesbia. Cic. Sed quando vivemus ? Quafi in labori bm 8c moleftiis ^uotidianis, 0 0j'o* homini dfrtaTos C. PSAL XXXIX. C A R M. G E N. iii: Taieiur "Davidfe cum patienter vitam tranjtgere eogitaret, repente tp prejfum, ab infiituto aberrajfe, 6° •bmurmuraffe Veoy itaque d$ precatur peccata & fuppJicia fua, & mifericordiam inpr&fenti c* lamitate fibi exbiberi pojiulat. 1 /~\ Uum faivus hoftis me meo hetus malo V^ Lacefleret conviciis. Mecum ipfe verbis abftinere ab afperis Etjurgiis decrevatam. 3. Linguaeobferavi clauftra freno, pcrtinax Obmutui (ilentio. Ac temerc ne quid os mali profunderet* Verbis bonis claufi exitum. 3 At ignis inftar, vetitus egredi dolor, Exarfit intus acriiis. Tandem obftinata: frena pertinacias Perfrcgil P s a l. XXXIX: 99 Perfregit ira, ac talibus Dominum rogavi : Mihi meae vita: roodum Qui fit futurus indica ,• Quando evolabo liber hoc moleftiae' Faftidiofo e carcere. Tu claufa nullo fsecla degis termino, In te beatus ac potens ; At nos quod aevi vivimus pene eft nihil : Ac pene brevius quam nihil ; Umbrae fugacis inftar, atque imaginis Quam reddit aequor vitreum : Idque ipfum inani vanitate atque anxiis /Egrefcit in laboribus. Animum libido torquet, inflat gaudium, Spes tollit, ac timor premit. Tumulcuamurtemere : congerimus bona Incognitis harredibus. Quo me ergovertam? quis laboranti fere$ Opem ? quis eximet malis ? Spes omnis in te : miferias fontem mea: Peccata tolle noxia. Neve efle ftultis me ilnas & improbis Defpe&ui & ludibrio. Hoftis procervi lingua mc quum turpibus Profcinderet conviciis ; Obmutui, itx vindices poenas tu« Has effe gnarus fcilicet. 0 Re&or parenfque gentis humanse, tua 8. Teccata fontem met miferU J Elegans Metaphora. Peccatx lim vere funt initium & caufa & quafi fcaturigo omninm noft- Lrum miferiarum. Sicuti alius quifpiam ftomachum quotjue cor- oris morborum fontem effe dixit. C. 10. ReBor parenfque, &c. ] Flagella tua, hominum guberna- !>r & pater, brevi a me amoveto : namque me & vires deficiunt, ^vufcjue ad veibera nova patienda non fufficio. f* N z Paulifper £00 P S A U XtJ Paulifper aufer vcrbcra. LVirefquc linquunt, yita ncc fcmper novig Piagis ferendis fufficit. e i Te pcrfequente fcelera pcenis, illico Vigor decorque defluit, Tineis pcrcfx more ycRis. O homo Caduca res & futilis ! Jz Parens benigne precibus aurem da meis i Neu yerba fpernc fupplicis : Neu lacrymanti avcrte vultus hofpiti : Namque hofpes hanc terram colo : Ncc ego, parcntes nec mei certum locum Habemus hic : fcd in diem Solliciti & horas, turbidas tranfcgimus Vitas brevis moleftias. %l Igitur fcvcram paululum abftine manum, Feflum ut refumam fpiritum : Mortis priufquam, reditus unde non patet, Tranuniferit mc ;anua. 12. Sed in diemt &c ] Scd fingulis diebus & horis curis ob« sioxii, moleftum vitse exiguae tempus viximus. J. : 13. Igitur feveram, &c. ] Ergo ad breve temporis fpacium a rru pcenas graves auferto, ut a laboribus paulifper conquiefcam ante- quam porta mortis ( a gua nemo reverti ppteft ) tranfire m< fermiferit. J. P S A L. XL. Carm. Gen. xvi. T)Avid ab anlea&a experientia privata & puhlica, a gratuito fecden Deiy ab cbfequio fuo fgipfum in fide confirmans, gratiam &* libera-i tionem a T)eo petit, improborum ruinamt & bonorum confolationem sd gloriam Dei. Uum circumfremerent mc timor & mina:, Intentanfque avidam mors iera dexteram, Spe. p s a i. xl: iil Spes cceleftis opis, fera licet, tameft Lenibat trepidam follicitudinem. 2 Advertit Dominus, meque voragine Coenofi implicitum gurgitis extulit : Ac faxi folidis impofito jugis Monftravit facilem qua graderer viairu j Afflavitgue novo pe&ora fpiritu, Suffecitque fuac materiam novam Laudis, quam canerem dulce loquacibus Nervis, ac numeris lene fonantibus, Hsec cernant rapidse qui violentise Fatx vcl dubiis calibus imputant Eventa ; ac trcpidi fc Domini in fidem Dent, qui ftellifero regnat in sethere. | Felix qui ftabili fpe Dominum ac fide Spectat, quem tumidae pompa fuperbise Non ad fe illecebris ducit inanibus, Fallacique boni ludit imagine. f In nos, fanftc parens, quot vigilanti» Et quam mira tuse pignora fuppetunt9j Quje nec mens acie cernere languida Poflit, nec numcro lingua rctexere I I Aurem mi tacite vellis, & admones Quod labem fcelcris nec pretium levet, i. Letiibaf} Pro leniebat. Terent. Phorm. Scibam pro fciebara. nfanibat, pro infaniebat. C. 2. Voragine ] Vorago a vorando, eft hiatus feu barathrum prac- eps & omnia abforbens. C. 3. VuJce Joquacibus ] ro dulce more Graeco. Ita Horatius. Dulce dentem LaJagen amabof dulce Jof[uentem. C. 6. Aurem veJJis ] Qlim gentili quadam fuperftitione fingulaecor- ; ons humani partes tutelae Dei, feu potius Deaftri alicujus pecu- aris confecratae credebantur. Ita Caput facrum erat Jovi, Nep~ imo Pectus, cinftura Marti, frons Genio, fupercilia Junoni, ocul» linervac, aures Memoriae, dextra Fidei, genua Mifericordiae- pe~ es Mercuno, &c, Cum vero aures inftrumenta finr au- Nec toi P s a l." XL; ditus & ipfum audirft fignum fit obedientix, qui aliquem mo nere, eumque obedientiam praeftare volebant, aurem ipfi vellc bant, quafi aures eum expeditas habere, & attendere juberent ; Eademque ex caufa mOrem caput apericndo originem haberc cre • dibile eft. Sicut enim, qui aures involvit & obtegit, eo geft I indicat, fe nolle audire : lta qui auribus velum demit, eo ipf innuit, fe praefto & ad audiendum obfeqnendumque promptur | effe. Virg. Ecl. 6. Cum canerem reges & pr<tli*y Cynthius aureA vellit & admonuit. Immo' Efaias quoque cap. ^OyDominus, irjj quit, aurem mihi vellicavit diluculo. C. Nec fanguis pecudis nil meritae eluat, Nec confumta focis cxpict hoftia. 7 Tum dixiy Venio : quod libet impera : Adfum, fan&c parens, juffa capeffere Promtus: ceu tabulis fcripta fidclibus Edunt perpctui fata voluminis. S Huc mcns, huc ftudium tcndit, uti tuis Conformem monitis qux gero, quac loquor, Quse mecum tacitus cogito : nam tua Incifa eft animo lex penitus meo. o Famam juftitise per populos tua: Late praeco fero : nec labiis meis Nec linguce requies, omnibus uttua Terris (ipfe vidcs) nota fit aequitas. 10 Nec juftum tacui te mala plectere, Promiffique tenacem, & mtferis opis Largum : me bonitas indice gentibus Cunctis fa&a palam eft, & tua veritas. ii Defendant igitur mc bonitas tua, Promiflique fides fallerc nefcia : Obfeifumquc malis innumeris tua Me, rerum genitor, protege dextcra. 12 Me pcense, capitis quae fuperent pilos, Omni ex parte premunt, quasneque luminis In promtu eft acienoffe,- animusftupet, Curaruq P S A L. XLI. £oJ Curarum innumeris obrutus asftibus\ 3 At tu mundi opifex fancte, falutifer Adfis; auxilium fer cito, &ultimis^ OpprefTum penitusfubtrahe memalis, Ut pravi pudeatconfiliiimprobos. [4 Turpem ignominise triflitiam ferant, Tendunt exitio qui laqueos meo : Infamem referant confilii exitum, Noftris qui capiunt laetitiam e malis. ij Hunc fru&um fceleris percipiant fui, In fraudem ut recidant quam mihi ftruxerant; Fruftratus doleatque & rubeat, meas Qui ridet lacrymas, & fruitur malis. \6 Qui credunt fidei fc pcnitus tuac, Illos auxilii fpes recreet tui : Ac femper Domini nomcn amabilc Certent tergeminis tollere honoribus. 17 Exfpes, pauper, inops fim licet, at mihi Cuftosrerum opifex pervigil excubat. Vitse 6 praefidium & certa falus mear, Adfis, neu trepida me crucia mora. 16. Tergeminis honoribus ] Verfus Horatii Ode 1. Lib I. intel- igit autem plaufus tergeminatos. Quod Romae in theatris fieri alitum, patet ex illo Virg. Georg. Hunc plaufus hiantem Ver cuneos (geminatur enim) plehifque patrttmque Corripuit, &c. . C. P S A L. XLI. Carm. G e n. iii. )avid dgritudine animi potius quam corporis affeftus, eos beatosprs* .; dicaty qui miferkordiam de affliftis capiunt. fe in affli&ione queri-> \ tur a multis inique tractatumy liberationem a Deo petit, pro defun- I genda adminiftratione fuat confrmanda fde. QP celehrando Deo. BEatus ille qui mifertus pauperis, Fert rebusinduris opcms Nec £o4 P s a t* XLI; Nec arroganti defpicit faflidio Proftratum & oppreitum malis. Quem rere fra&um, & penitus abje&um, Dcus Attollet, & folabitur. 2 Cura fideli Dominus illum muniet, Et e periclis eruct : Interque vivos fofpiti dabit frui Vitar beata: commodis. j Artus cubili quum dolor proftraverit, Opem feretque, & le&ulum Verfabit : omnem prorfus zgritudinem In dulce vertet gaudium. 4 Quum me doloris vis acerbi affligeret, Opem popofci te, Deus. Animae medere fauciae (dixi) fui Sceleris pudendovulnere. 5 Dira imprecatur hoilis, ac me devovet, Lxtus meis incommodis. Quando interibit, (inquit) & cum corporc Nox una nomen obruet ? 6 Si forte^ quis me vifit horum, corporis Animique morbis anxium, Vultu dolorem fingit, ac fufpiria Laeto trahit de pe&ore : Foras profe&us conditum in pr#cordiis Repente virus evomit. 7 In me fufurrat clanculum atque obmurmurat Scelcfta confpiratio. Clam mschtnantur f*va, in exitium meum Confilia cun&a conferunt : 3. Le&ulum verfahit ] Verfare eft crcbro vertere & evolver< Huraffus, ■ Voi exetnplaria Gr*ca Noftvrna vtrfats mam verfaH dittrta, C. 8 Secumqu Psn; xli.1 ssj l Sccumque ja&ant ; Miffa certe ccelitus Nunc dira vis mali hunc ligat : Proftratus hscret : le&ulo affixus jacec; No&em trahens noviffimam. } Quin & fodalis, & mihi menfa, & domo Conjun&us, & cui maxime ~Fidebam, ad hoftes confcrens fefe meos^ In me ferox recalcitrat. io At tu falutis au&or & cuftos meae, Benignus in me refpice : Manum jacenti da falutarem, hoftibus Parem ut rependam gratiam, ti Tui favoris pignus id certiflimum Erit mihi, & conftantis In me tuendo, quod malis lastus meis Hoftis ferox non geftiat. 12 Vires recepit corpus, innocentiam Servavit animus, dexteram Te porrigente, qui receperas tuam Semper tuendum me in fidem. £3 Agnokat orbis, unicum&colat Deum, Quem gens honorac Ifaci : Unumquc laudet, temporum donec vices Luces & umbraj dividerit. 9. Recalcitrat ] Metaph a bobus contfa frimulum calcitfahti- ?us, aut X pullis equarum lafte faturatis. Horatius de Caef. Aug. Gui male Ji pajpere recalcitraty undique tutus. €. 12. Vires recepit corpus, &c. ] Corpus robur priffinurri rece- sit, animus quoque puritatem a fcelere cuftodivit, te me juvan- te, «jui perpetuam mei curam gefferas^ meique tutelam & te fuf- :eptam, femper adrniniftfahas; J. o psaL- : fio£ P S A L. XLII. PSALMORUM Liber Secundus. P S A L. XLIL C a r m G e n. xiii. David exuJans a popujo Deiy fludium fuum cbfervandi cultus Dei h Ecclejia exflicaty feipfum fpe cwfolans, de perturbationibus aiiimi. de gravibus miferiisfuisy &P adverfariorum blafphemiis conqueritur. animumque fuum ad fpem &> fdem in Deum excitat. t TV^On eervus fluvios Cic avct algidos, .1^ (Cervus turba canum quem premit) ut tui Cor defiderio carpitur anxio, Rerum conditor optimc. 2 Huc me raptat amor dulcis, & impotens Ardor ferre moras. O niveum diem Qui tcmplo rcducem mc ftatuet tuo ? O lucis jubar aureum ! 3 Jejunus lacrymis pro dape fc dolor Pafcit, turba mcis obvia dum malis Uludcns rogat, Heus, iile tuus Deu$ Cur nunc deferit cxulem ? 4 At rurfus bonitas quum fubiit tua, Et menti auxiiii certa fides tui i. Reducem ] Redux is dicitur, qui ex peregrinatione, exfilie vel captivitate in patriam rcvertitur. Terent. Heaut. ^ununcfola reducem me in patrUm facis. C. 3« Jejunus Iachrymist &c. ] Jejunus & dolens, cibi loco, fletu me atfidue nutrio, quando multitudo mihi occurrens, & mala, <ju# perpetior, ridens, me infclenter interrogat ; Heus, nobis ilk igrtotus Deus, 'juem tu prajdicas, cur te modo e patria extermi- natum relinquit 1 J> 4. At rurfus, &c. ] At contra, cum mife- dcordia tua mihi in mentem venit, firmacq^uc opjs tuse fpes ani- mo folicito «juafi lumen pmulitj &V. J, liluxk, P s a l. XLIL I07 Illuxit trepidje, tempons iilius Mc confolor imagine : Feftis quum populus me rcducero choris^ Fauftifque excipkt vocibus, & Dci% Pompa cum ceiebri, me»comitabituE Augufta ad penetralia? j Cur me follicitis tequc doloribus Mens «gra exanimas? ponc metun-, ac Beo Te da : quo patricE vindice redditus, Gratcs fofpes adhuc agam. > Hxc mentem recreat fpes, licet zviis Jordanis latcam faltibus, Hermonis £xui dura iicet faxa perambulem^ Solis hofpita beiluis. 7 Ouamvis agminibus me mala denfius Gmni ex parts premanr, quam fuper horridos Montes grando fonat, quam marc verberac Raucis iittora fluctibus : 5 Tu me (i placido lumine videris, Cedent triftitise nubila : tetricas Moeroris tenebras difcutiet mihi Lucis dulce jubar tu#. ) Laudcs interea non mihi nox tuas* Non curas impedient : O columen meunij (Dicam) & certa falus, ludibrium feris Cur mc deferis hoftibus t o Dirumpor, tacitis «ftuat ignibus 6. Jordanis ] Fluvius Paleftinx, baptifmo Chrifti & aliis mi- andis operibus nobliflimus, Nomen habens a duobus fontibus br 6c Dan, e quibus ad radices Libani erumpentibus, poftea peuntibus, ipfe Jordan profluit s Sicuti ex Alpibus noftris Rhe- ms. C. 8. Tu mejlplactfol Sic Horaf. lib. 4. Ode guem tq MctyWM >twl vaffcMem jtlacifo Inmms videru. Cf " O a Pecius. [iroS P s a i. XLIII. Pe&us, turba meis impia dum malis Infultans rogat, Heus, ifte tuus Deus Cur nunc deferit exulem > 1 1 Cur me follicitis teque dolonbus Mens argra exanimas ? ponc metum, ac Deg tTe da : quo patrias vindice redditus, Grates l*tus adhuc agarn. PSAL. XLIII. Carm.Gen.xi*: "Bavid advtrfariorum vi &* fraude prejfus, a Beo Jiberaliottem peih tx fcedere ad ghrificandum eum, £P in fpe confrmat ammm fuum. T Tlndcx. efto mihi Deus, \ y Lt patrocinio protege me tuo2 Oppreffum fcelcre impio : Et fraudum laqueos frange ncfarios. 3 Vitae 6 prarfidium mear, Cur me prarfidio deftituis tuo ? Cur lu&u vagor obfitus, Dum (xvx furias vito tyrannidis ? 3 Profer lumcn opis tuae : Momcm pande viam quas ferat ad tuum ; Montem, quam propiie domum Majeftate tui numinis incolis. 4 Atquc aramadveniam ad tuam, Ac tc, lastitisc materiam mea: : Et grata cithara tibi Grates lxtus agam, conditor optime. 5 Cur maeres animc anxic, ^- 3. Trcfer lumen, &c. ] Laetam adjumenti tui confolationen* ©ftende, viamque monftra, <ju» me ad templum tuum in mont< Sione fitum deducat, monte, inquam, domo tua, quam tibi fol dicatam cum indicio amplitudinis divinitatis tuae habitas ; J. M Fsal, XLIV. Jeg Ac me follicito peftore maceras ? Omnem pone metum, ac Deo Curam crede tui, quem fuper acthcra Cantu fofpes adhuc feram, Quuiri falvus patriae reddar amabilL P S A L. XLIV. Carm. Gen. ili. orhmemoratis Dei heneficiis erga patres, conqueritur EccJefia Deum Jibi non adejfe, ut 'adfuerat olim : integritate animi & vita fuA fretaprobat fe caiamit&tes perpeti pro nomine ~Deiy epem ejus im- plorans pvo faJute fua, VEtufta ad aures fama noftras attulit, Serifque patres pofteris Stupenda fa&a tradidere a te Deus Patrata prifcis fsculis : Eliminatis quum prophanis gentibus, Et incolis prioribus, Horum labore fru&ibufque pcrfrui Noftris dedifti patribus. Certe nec armis hicidis, nec viribus Debemus has viftorias : Sed nos favoris aura mollis & tua Protexit indulgeana. Ergo, falutis au&or unice o Dcus? Ades piis fafutifer. Te dante vires, hoftium fcrociam Tam facile profligabimus, Taurus minaci quatn jacit cornu pilas, 5. *Te dante vrses, &c. ] Tufirobuf dederis, tam ievi momej2» inimicos feros & fuperbos profternemus, quarn facile taurus nnos purpureos inftar pilse convolutos, cornu minabundo, irse fius indice, aut aridi ftramenti fafciculos, verfat : reges etiam luofos ip terram deje&os &pulvcmlenros psdibas conteremus. J. Stipulsvc $8 p s a l; xliv. Stipulsvc fafccs arida?. Superba regum colla craifo jn pulvcrc Proftrata conculcabjmus. 6 Non arcus iftam lcchifcr fiduciam, Non mucro iaevus ingerit: 7 Tu nos ab hofte fubtrahe$, fternes fclo Infenfa nobis agmina. S Non ergo fcmpcr jurc tc cantabimus Noftrae falutis vindicem ? Ac donec orbis aftra volvet ignea, Te profcquemur laudibus i 9 At nuri; relictos objicis fcrocium Injurise nos hoftium, Nec prodis antc noftra du&or agmina Qualis folcbas antea. io Hoiti imminenti terga cogis vertere, Prsedjeque das prementibus. ii Pccus ut macello deftmata, exponimur Cxdentium libidini. Omnefquc tcrras barbararum gentium Errore complemus vago. i 2 Vamum dedifti nos palam, ncc audio Te ditiorem reddidit. 13 Vicina noftris oppida infultant malis, 14 Cladefquc rident, fabula Sumus prophanjs nationrbus, caput 12. V&num dedijli ] Id eft, vaenum expofuifti tanquam rende dos. Ita dicimus pejfum dare, tjuafi pedibus fubjicere : Vide I 9. C. 12. Nec au&io te ditiorem reddidit] q. d. adeo viles i miis, ut vxnum expofiti emptorem non inveniremus. Eft eni Autlio venditio publica, cjuas fub hafta ad vocem praeconis merc figillatim } roclamantis fiebat, in qua is qui pretium rei vende <ds maxime auxiffet, hoc eft qui prae aliis maxime care eam efp re voluiflet, merces auferebat. Hinc auBionariy au&ionem facet hajtx fubjicere) in propatuh verideref & iimilia idem fignificant. Motaa Ps A £. XLIV. gxf Motant, labclla cxporrigunt s * Oculis oberrat ufque eontumeliaj; Pudorque vuitus inficit: 6 Dum voce acerba injurias exafperatj Minafque torvas adjicit 7 Hoftis protervus. Obruti tot cladibus^ Tot undcquaque inftantibus : Tamen nec unquam eft animus oblitus tui^ Ttcumquc pacHi fcedcris. S Sefe nec ullis territus periculis Avertit aut flexit via ) Recta pes : Etfi penitus abje&i interir® Abs te : Licet draconibus Immitk ris gentis addi&i jugo, Feramus umbram ergaftuli: Et fervituterh lugcamus, & neccro Vicae precemur taedio. 0 Iniqua meritis fl tuis oblivia OrTuderint fe rnentibus Noftris, manufvc fupplices protcndimus Diis impiarum gentiura, 1 Id te laterct, abditas qui pe&oris Prorfus latebras infpicis ? 19. Rifta pes : &c. ] Quamvis interea omnfno abs te contemp* jfumus, deditique libidini gentis ferpentibus crudelioris, tene- iascarceris toleremus, fervilemque conditionem doleamus, vitas- «ie faftidio mortem oremus; J-, 19. Umbram ergafiuh ] Ergaftulum propric locuserat, ubi er- %/ittli, id eft, fervi conclufi in vinculis & compedibus, opus fa- jbant, ficuti jam ii faciunt, qui ad triremes funt condemnati, ade vox e& esiam pf o carcere & cuftodia ufurpatur, cujus fqua- : & tenebrafc, nomine umbrse, hoc loco indicantur, Hinc Colu- <dlse ergajiularius eft qui prxeft ergaftulis. C 20. Iniqua meritis, &c. ] Si ulk oblivio bencficu tua malc ex- adens, mentes aoftras ceperit, ©V* J* %% Ts l P S A L. XLV. 112 22 Te propter, odio carteris populis fumus, Et inftar ovium cxdimur. In tc favoris pendimus poenas : tui Amoris odia nos prcmunt. 23 Exfurge, fimilem fomnolentise moram Salutis auclor corripc. 24 Car ora condis, immcmorque ncgligis Tuos malis in ultimis ? a? AfRi&us animus, & malis praefentibus Laflus, futuris anxius, Succumbit oncri : ftrata tabefcunt humi Dcfe&a membra viribus. n6 Exfurgc genitor, & vigorc corporis Animiquc caffos fubleva : Clemens boniifque nos ab hoflis impii Immanitate libcra. 11, In te fawrUy &c. ] Amoris umus in te causa punimur, & quia tc amore ample&imur, malevolentia hcftium ncs infeftat. J P S A L. XLV. Cahm. Gen. i. Laudaiur rex Saloman a dignitate forma, gratia efoquentU, ftrtitudU ne, potentiay fpUndorey &* magnificentiay tum in fe, tum in conju* gey Chriftum fponfum & Ecdefiam adumbrantibus, COr micat, exfultant trcpidis prscordia fibris, I Eructantque novum gravido de pe&ore carmeni Certat lingua animum fando, manus semuia linguanj Scribendo exsequare, meo nova carmina Regi* I. Cer micat ] Micare eft fubito & quafi per brevia intervalla refplendere aut exfiiire, aut fubito aliquid extendere. Hinc eft digitis micare, lufionis genus, quo digitis utrinque extentis, alter alterius numerum divinatione affecjui ftodet. Vifg. de eguo ge- »erofo : fylicat auribus, &> tremit artus0 Ovid. 3, Faft, ^erreor admmtis^ corque timor? mkat, C. % Bum psal: xlv. kj a Dum cano: Regi, hominum cui nemo c femine cretus Audeat eximia; contendere munerc formac : Quem decorat lepor, & rofeis aflfufa labellis Gratia : cui rerum coeli indulgentia fpondct Hunc fore perpetuum longacva in fxcla tenorcffi 3 Ergo, armis invi&e heros, age, fortibus apta Enfem humeris ; cnfem, pcr quem te gloria coelo iEquat; & advcrfum fidens fer pe&usin hoftem. 4 Frena tibi currus verummoderetur & sequum, Et quas praecipitem clcmentia tcmperat iram. His ducibus tibi furget honos, tua dcxtcrafa&is Clara per ignotas fundet miraeula terras : % Cordaque Vulnificis figensinimicafagittis, Sponte tibi coges validasprocumbcrc gentcs. 6 Nec maris aut terrx fpatium, nec terminus xvi Finietimpcrium, fceptri moderamine jufti 7 Quod regis, & leges mollis clcmenter acerbas. Te fupersequsevosomnes regnator olympi Diligit, & Izto vukum exhilaravit olivo : 8 Unde tui mulccnt populi nova gaudia mentesV Pallia quum loculis tibi depromuntur eburnis,' Etmyrrhae paffim lacrymse, fladarque fiiavis 4. Frena tibi currUs, &c. ] Veritas & juftitia cum lenitate ira- Cundiam vehementem moderante ccnjun&a, te omni ex parte gu- bernent, horurri enim dudtu & authoritate laus bonorum omnium tibi accrefcet, tuque ipfe rebus geftis infignis mira aud-itu per re* giones longinquas effundes. J. 7. Leges mollis ] a mollio mollire. C. 8. Fallia quum loculis, &c.] cum veftes tibi de arcis eburheisexi- muntur, 'cum^ue myrrha gummi ex arbore fudans, dulcifque ftac- &3e fpiritus, & jucundi herb?e Cafise odores tibi fpargnntur. J. 8. Loculis elournis •] Pro ciftis eburneis. C. 8, Myrrht lacrym*] Myrrhaproprienomen arbufcula* Arabicaeeft e qua amarus licjuor myrrhagj inftar lacryma» diftillat, ad prohibendas putrefa£tioues oiirri tantopere expetitus, C. 8. Statlxque ] st&kth ut volunt, cft fios, feu fuccusj five oleums e cinnamomo ve! mvrrha mcifa fu- dansv C, E Et ^4 P s a u XLV. Halitus, & raolles cafla: fundunturodores. 9 Ancillx apparentgenus alto e fanguinc Regum Inter honoracas promtae ad tua jufia miniiiras. At Regma thoriconfors tibidcxtera adhaeret, A;;ro pictafinus, auroradiata capillos, Mifit ab Eois Ophyre quod flavacammis. 10 Tuqueadeo Regina audi, &rem pectore conder Nec mea didta nega placidas dcmittere in aures : Jam nunc & patriam & patrem oWivifcen ,jam nur.c Ex animo caros penitns deponc propmq,.os: Unum oculis fpetta, unum animo complcctere Re- 1 1 Regem oculis animoque,tuo qui pendct ab orc (gem Unius & pulchris dcfixus vultibus haerct. H nc dominum agnofce,& fupplex venerare: nec illc 12 OfEcio ftudioque tibi concedet: &illa Undarum regina Tyrus te murice & auro Accumulans colet : & vicina per oppida late g. Caft* cdore ] Quae aliis eft canella. C. o. AncilLt apparent, &c. ] Miniftrse tuae foboles ex fublimi re- gum ftirpe prognatpe praefto fiint, inter famulas nobiles mandatis tuis accipiendis paratae : at reginauxor adextra honoratiore parte tibi afiidet, veftibus acu pictis & fiiisaureis variatis ornata, eque coma decora velut radios aureos fundens, aurum illud quidem obrizum eft, quod Ophyres infulss eo abundantis coloni a forna- cibus orientalibus ad temittendnm curaverunt. J. 9. Ophyre ] Infula navigationibus & auro Salomonis celebrata* Sic di£ra, ut volunt ab Ophir nepote Heberi, cujus mentio fic Gen. 10. Hanc jofephus in India ponit, 8c fua aetate terram aure- am vocatam confirmat. Ab hac dictum volunt aurum obrifum, quafi dicat ophyrifum. C. 12. Vndarum RecinaTTyrus ] Tyrus primo colonia Sidonis, pof- tea Metropolis Phcenicise, talis fere olim fltu, opibus & potentia in mari Syriaco qualis noftro tempore eft urbs Veneta in aeftuariis finus Adriatici. Qulm autem fplendidae & opulentae fuerint hae urbes patet ex 27. 6c al. cap. Ezechielis. C. 12. Murke] Murex rtomen pifcis marini, ex genere concharum, ex quo color purpti- reus conficiebatur. Unde fere murex pro ipfa purpura accipitur. ffal. 103. Floris <T)'rh comantis Muvice* C. Procurabcnt Psal, XLV. i;i| Prorymbcnt tibi fupplicitcr gazifque potentcs^ Aut opibusclari: mentumqut fereus honorem *3 fiudc populk- Pnani proles generofatyranni Tocu deccns, totacft gemniiiqueinfignis&auro : Et fjcics cukum illulirat, facieque decora 14 Puiehnoreil animus. Tioi, Rex, en ducitur uxora Divesopim, dives pictki yeftis .& auri, 15 Virg nibus comitau iois, ae iiirpe propinqua; Virgmibus, quas*pomparlrequens clamorefccundo InLquitur, plaufuque fremcns iactaeque choreae Cantibus auguftam tecai deducet au aulam. 16 Neu dciideno nimium cangarc tuorum, Virgo, tioi dulcem patnlq.e & matfis amorem Leniet adnafcens fobol;s generofa propago : Quosrsgereimpeno terras^ totumqueperorbem 12. Gazifqtie potentes ] Gaza vocabulum origine Perficum 8c Germanico fchafz cognatum. Sicut mter ipfas haiuni duarum gen- 'tium linguas magnam cognationem effe perhibcnt. De voce Ga- 2,a fic fcnbit Pomponius Mela. lib. 1. in defcriptione Syrive. Q&te- fum in Palejlina efi inzens &* mumta admodum avitas Gaza ( jic Tterfa trarium vocant) &> inde nomen eft^ quod cum AEgyptum Cam-? hyfes armis peteret, huc belli & opes &J pecuniam intulerat. Unde ad ~kuc thefauros maanos & regios gazas duimus. Q. Currius iib. 3. Ante folis ortum pecuniam regtam, quam Gazam Perfd vocanty cum pretiofifpmis rerum efferi jubet. Lxtat vox eadem in facris literis, Efth. c. 3. 9. In Gazam regis, id eft, ln fifcum five sra^ riiim. C. ' 14. Yi&ai } Dialyfis dipthongi, pro pi£bc. Ut Virgil. Ticlai vef- iis £? Auri. Aulai in medio^ QPc. tt eft hoc crebenimum apud Lu- cretium, apud Virgilium non item. Lucretius . "Terrai frugiferaiy pro terrae frugiferae, ob quod, a Chreftillo quodam, antiquitatis admiratore prsepoftero, recitatum, ridet alicubi Martialis. C. 13. fharii proles generofa, &c. ] Nobilis regis iEgypti filia tota 'lapillis pretiofis decora, & fpe&abilis eft, formaque mundum muliebrem gratiorcm facit ; mens cjuo^ue pulch-ra ejus ipfius facie formcficx eft. J. P % Adfpicics jjfjj . P s a u XLVL Adfpicies populos fceptris frenarc fuperbos." 17 Nec tu carmimbus, Rex magne, tacebere noftris t Qpaque patet tellus liquido circumfona ponto, Pofteritas te fera canet : dumque aurea volvet Aftra polus, memori femper celebrabere fama. 17. Dumque auveay &c. ] Dum coelum ftellas inftar auri fplen- dentes circumaget. J. PSAL XLVI. Carm. Gen. vi, ¥faltes Dei beneficium erga pios, piorumque in rebus advcrjis fidem \n Deum pr&dicat ex pr&fentia &> operibus Dei : gentejque provocans *d cognofcendum ex tperibus Deum, fducu fu&predkatione con- cJudii Pfalmum. aUum muniat nos prsefidio fuo, Virtute firmet, cum gravis intonat Frocella, fortunac periclis Eripiat dominator orbis/ '12, Nullam cxpavemus vim : quatiadicet Orbcm tumukus, terraquc fedibus Convulfa, montium ruinis Arctet aquas pelagi frementis: 3 Infana quamvis sequora feviant, Et vorticofo gurgte torqueant Spumamque limumque, & proccllis Ternficis fcopulos flagellent. 4 Nam civitatem, cui Deus unice Indulger, ads & propriam fuis Dicavit, algenti percrrans Lympha fugax hilarat liquorc^ 5 Occulta ne vis aut timor hofticus Urbis quictem follicitet, Deus, Gentis fux intentus faluti, Prasvenit auxiJiis pericU» Gentes P s a l. XLVL frjr 6 Gentes tnmultus concitet impias, Et regna belli concutiat furor, Fiammis fremat coelum corufcis, Terrificet labefacta tellus : 7 Hac & duclli, pacis & arbitcr Stat, pradiorum qui regit cxitus, Munimen, &.:noftrae falutis Prsiidium, Deus Abrahami. 8 Venite, adefte, & cernite non prius Audita, mira, incognita, qua: Deu$ 9 Patravit in terns ab ortu Solis ad Hefperium cubile. Funefta beili incendia fuftulit : $. LabefaBa tellus ] Labefacere efl: quafi Iabare facere, enerva- se> frangere, debilitare. Lucretius dixit Membr a voluptatisvi la~ lefaHa & Casfar iib. 2. Cap 2 2. ~De)e8a turri, labefafta parte murim 7. Vuelli ] Duellum Hodie nonnifi duorum concertatio feu di- micatio, id eft, pugna unius cum uno, vulgo, non fine barbarif- imo, appellatur, cum revera nihil aliud, quam bellum in genere fignifioat. Nam ficut antiquiffimi non bonus, fed duonus, ita non bellum fed duellum dicebant. Cicero in Oratore ad Brutum cap. XLV. complura in Latina Lingua fuavitatis & aurium caufsa immutata a ratione veteri tradit ; Qufid veroy inquit licentius, quam quod hominum etiam nomina contrahant ; quo ejfent aptiora 1 Nam ut duellum bellum , QP duis bis ; jic Duellium eum, qui ^oenos claffe devicit Bellium nominarunt, cum fuperiores femper ap- pellati effent DVELLII. Vide & Quintilianum lib. 1. cap, IV. Itemque Scalig. lib. III. Poet. cap. LXXXIX. & Barth. ad Bnton. Aremor. pag. 674, Plaut. Epid. a£t. III. fc. IV. 5. 14. Apud reges armist arte duellica divitias magnas indeptus. Horat. lib. I. Epift. II. - Gr<ecia Barbar'u Jento cemmijfa duello, Loquitur de Trojano bello, quo Grascia Phrygiaque, quam Barbariam vocat, cujufque pars Trojanum regnum fuir, com- imffa fuit. Idem ad Auguftum lib. II. 254. Terrarumque fitus, & fumina dicere, &> arces Montibus impoftas, fip babars regna, tuifyue Aufpicih totnm confeBa duellaper orim, Fregit jxig P s a t: XLVIt Fregit cruentx fpicula lancez : Contrivit arcus, & volucres In cinerem minuit quadrigas. 10 Sedate motus mentis, ait Deus, Meafque vires nofcite, qucm colet Quocunque fub ccelo repoftas Gens hominum colit orbis oras, |i Hac & duelli, pacis & arbiter Stat, pradiorum qui regit exitus, Munimen, & noftrae falutis Prseiidium, Deus Abrahami. io. Repoflas ] Syncope, pro repofitas. Virg. Manet alta inenie repofium. Vlacida compofius pace quiefcit pro compofiius. C. FSAL. XLVII. Carm. Gen. x. Jud&i hortantur gentes ad gratulandum Chrifio, & prtdican lum eum a communi ipfarum vocattone ad Evangelium, & a pctcntijjimareg- ni Chrifii adminifirattone Q? gJoria, TElluris omnes incolac Deo canoros edite Plaufus, canoris pangite Lseti Deum prarconiis : 2 Deum verendum & arduum^ Malifque formidabilem, Qui regna faitu turgida Frenat potenti dextera : 3 Qui bellicofa compuiit Parere nobis oppida : Noftrumque gentes inclytas Armis coegit fub jugum : 4 Hsreditatem qui fuam Nobis colendam credidit j; Unde Ifaci nepotibus «Eterna P s a i. XLVIK JEterna fulget gloria. En templa fcandu prsevio Laetum cancnte claflico : En fcandit auctor omnium Vulgi tecundis plaufibus. Cantate lasta carmina Deo, canora carmina Cantate : Regi pfallitc Jucunda veftro carmina. Oui fceptra rerum tempera^. Ac regna terrae divicjit : Do&i modorum dulcibus Hunc ferte in aftra cantibus 3 Qui ditigit mortalium Res3 & falubri vinculo Legum coercct,. lucido E fiderum pmorio. Ad hunc potentes gentium Se contulere principes : Ultroque colla fub jugum Rcrum dedere prasfides. Noftrum Deum diis c*eteris Sublimiorem agnofcite, mu 5. Clajfico ] Ckflicum accipitur pro tuba, aut buccina Claffis eft iuultitudo hominum ordine certo adunata ut in exercitu. Ejus tuba vel buccina vocabatur Chjficum^uo fignum prslii dabaturs id qm inflabat, Varroni eft Clafficen. Servius etiam Tullius in |qumque claffes diftribuit Pop. Rom. pro modo cenfus, feu ut puiigue dtves eflet,ut fic,qui ejufdem cenfus feu TifAtiu&Toe effent, feadem quoque onera ferrent. Unde «juint* claflis homines pro [inhmis oc pauperrimis hpbebantur. C. 7. VoZH m&dorum ] Pro periti modorum. Ita Cic. i. Offic. U- terarum Gr&carum J»&usa C. 1. Z.frttoriumMermnl Metaphora, 5ua ceelum ceu coli reg» aut palatium indtcatur, fo Ccelnm5 jj2o Psal; xlviil Coelum, folumque, & fidera Suo regentem numine. P S A L. XLVIII. Carm. GiN.iii. Waltes Veum ceJebratygratias agit de fahite in Jud<zosy pericula pr£» i cedentia expJicaty fidem piorum confirmaty EccJefiam htrtatttr ad ' rec9°nofcendam veritatem promiffomtm Dei. RE&or beate ccelitum, cui nil viget Simile aut fecundum, coelitum Beate rector, fancta jure te Sion In aflra tollit laudibus: a Sion opacam verfa ad Arclon, regi* Formofa Regis optimi : Sion voluptas gentium, uberis foli Arvis beatis accubans. 3 Senfere Domini vindicis potcntiam Solymas fupcrba mcenia : 4 Senfcre numen, quum feroces viribus Coiere Reges, copiis Cailrifque jundis, fervitutem civibus Tuis minati & vincula. 5 Perftrinxit oculos intuentium flupor, Et horror artus perculit: 6 Quales trcmores querulus cxcitat dolor Vcxante partu fceminas : 7 Pavorque trepida fparfit attonitcs fuga,t! 1. Sion ] Mc-ns urbis Hicfofolyms arduus & prasrupftis arctf Davidis & fepultura regum nobilitatus. C. 2. Ad ArBon ] «tp;tTo<,- urfa eft. Quia autem in plaga Septen- trionali circa polum urfa major & minor confpiciuntur, a cjuibus etiam polus & circulus ar&icus nomen habent, inde fit ut eo ip- fo nomine plaga Borealis a poetis indicetur. Sunt autem qui fcri- bunt, non in feptentrionall, fed potius in meridionali parte Hie-' rofolymae, montcm lftum ci<£ue impofaam arccm fitam fuiffe. C. Euri PsAt; XLVHE ga| Euri procella ut arquora Excita ab imis pcnitus evertcns vadis^ Trepidas carinas diflipat. 8 Hsec fa&a prifcis retulerc feculis Parvis parentes liberis : Hxc nos in urbe vidimus Dei, ratis Qui frenat orbem legibus ; Hsec urbe in illa vidimus, cui pervigil Deus ipfe cuftos excubat. 9 O fanc"te rerum genitor, in rebus mali* Tuam advocamus dexteram : Tuas ad aras fupplices advolvimur. 10 O re&or orbis optime, Tua laus per oras uitimas mundi, & tu& Imago fulget gloriac 1 1 Et sequitatis. Te fceleftos verbere Pledente jufto, gefticnt Colles Sionis : nec ferct tacitum fuum Judac propago gaudium. 12 Ite, & Sionem obambulate, mcenia Spe&ate, turres arduas 13 Numerate. foflam & aggerem intucminij Molefque cclfas sedium. Narrace natis, pofterorum ut audiant Et obftupefcant fecula : 14 Solumque nofcant & colant noftrum Dcum/ Ortiifque finifque infcium 1 7. Eurl procella, &c. ] Ut tempeftas ab eufo orientali Vtoto co- orta, aquas mannas a fundo ufcjue excitans, timidas naves con- quaffatas difpergit. J, 1 1. ite fceleftcs, &c. ] Te flagellis malos puniente, Hierofoly- mitani pras gaudio exilient, nec Judsi in Isetitiam fyluti cam ta- cebunt. ,7. k QW ias P s a U XLIX. Qui fempiternus fempiterna nos ope A fraude vique proteget. P S A L. XLIX. Carm. Gen. xv: Walteshortatar omnes ad doBrinam audiendam quam propeftturus efty fiduciamfuam in Veum pr<edicans, &* fecuritatem de refurretticne carnis & vita «ternx : vanitatem eorum qui^aliis rebus confidunt, explicatf piofque mn ad illorum fed fui imitaticnem vocat. AUdite gentes, ortus & occidens Advertite aures, & medio dies Qiios torret axe, & qui vitreum folum Ponti nivali finditis orbita. 2 Audite, five ignotus, & infima De plebe pauper, live opibus potens, Multaque fulges plebe clientium, Aurique gazis ditibus incubas. 3 Fontes recludam jam fapienti* ; Plenoque promam pe&oris e penu 4 Prudentiam : jam lingua recondita Oracla geitit carmine pandere. 5 Cur congerendis mc cruciem bonis,1 Famemque & acrem paupcriem timens, Ut vita curis anxia triftibus Me triftiorem trudat ad exitum ? 6 Gemmis & auro & murice divites I. Qu$s dies torret medio axe ] Periphrafis plagae meridionalis, in <jua, Sole in meridiano exiftente, diesoronium funt calidiffimi. C. i. Qui finditis folum vitreum ponti orbita nivali ] Circumlocutio plagas leptcntrionalis, feu frigidae, ubi fclum vitreum ponti, id cft, maris glacies, faepe ejus craflitiei eft, ut plauftra & rotas fibi imprefl?s pcflit fuftinere. C. i. Gazis ivcubas ] Quod proprium efi: avari, poflidere fcilicet, fed tamen non uti ; feu Krntrti fine Xf«0"gf. TJnde de eodem Virg. Defejfoque wvkat avr», C, Superbientes p s a l. xlix.; §s| Superbicntes adfpice, qui fibi ^ Gaudent beato plaudere fomnio, Tutofque fluxis credere fe bonis. 7 Germanus auro non redimet fuum De morte fratrem : nec pretio Deum Donifve flectet fata retexere, Ut membra liquit frigida fpiritus. 8 p Scd nec perennes interitus mcras Dhes pacifci, nec potiscft putres Ne folvat artus tempus edax: vetat Id lege dura fixa neceffitas. 10 Mors arqua ftultis & fapientibus Intentat arcum: par manet exitus Vita: hos & illos : occupat improbis Ignotus haeres parta laboribus. ii Villas fuperbs delicias brcves, Luxuque ftru&as regifico domos Linquunt : fepulchrique irremeabilis Tenebricofis fub latebris jacent. Qiiid fama duris parta laboribus Prodelt ? inanis quid tituli decus ? Quid aura blandas Iaudis, & ambitus lSomen futuris prodere feculis ? 12 Quum vani honoris ver breve floruit Lethale fpirans mortis hiems, viros 7. FleBet retexere ] Id eft movebir, ut retexat aut immutet. C, 7. Germanus auroy &c. ] Frater fratrem fuum pecunia ab inte- ritu non eximet, nec Deum prsemiis aut muneribus ad revocandum decreta fua moveb^t, ut poftciuam anima corpus frigidum defer- uit, defunct.um vitae reftituat. J-. 8, 9. Sed nec perennes, &c. ] Mors enim Jeque omnibus fine ul- ]o difcrimine, fatuis & prudentibus favens, telum intentat, fimi- lifjue vitae finis ftultis 6c fapientibus futurus eft, fucceffor<jue in- cognitus bona magno iabore parata repente invadit. C .0.2 |! 524 p s A t: XLIX* Et bruta raptans interitu pari, Oblivionis nube pari prcmit.j 13 Hac ftulti ierunt : hanc male providos Ducet nepotes crror in orbitam : 14 Quos mors fepulchri fub fcrobe conditos Dcpafcct, imbelles ut oves lupus. ^Ecerna cceli temperies pios Manes fovebit lucis in aurese * Splendore : qualis mane fluit nitor Per prata vernis picta coloribus Stultis fenedus robora deteret, Pro fumtuofis buftum erit asdibus : 15 At me benignus de barathri cavo Specu remiffum fufcipict Deus. '$6 Nec te cupido fauciet semula, Stuporvc, fi quem videris impia De plebc fluxis confpicuum bonisa ^Clarumquc multa fulgcre gloria. 14. Quos mors fepulchri, &c. ] Quosquidem ftultos fub tumuli fofla ablbonditos, mors ut lupus oves meticulofas vorabit : contra wrOy quamvis reffum iter ingreffis moriendum quoque Jity mode- jrata tamen, & bona cocli tempeftas, perpetuo durans, eos in voluptatibus coeleftibus, & lumine jucundo degentes leniter con- tinebit ; qualis fplendor mane per campos floribus vere crefcen- tibus variatos difcurrit : Imprudentibus vero temporis fpacium vires comminuet, erifque illis fepulchrum loco aedium magnifice (tru&arum. J, 15. Barathri ] Barathrum eft locus praeceps & profundus unde emergi non poteft ; aut hiatus naves, aut etiam flumina abfor- bens. Idem fere quod vorago. Hic pro fepulcro accipitur. C. 16. Fulgere ] Penultima brevi per Syftolem, more antiquo quafi a fulgo fulgis. Tum enim multa fecundae conjugationis verba in tertia ufurpabant. Virg. 4. Georg. Stridere apes utero &P ruptis ef- fervere cojlis. Ita Horatius alicubi dixit lavere penult. brevi, pro lavare Ita Pfalmo «juog^ue 84. %u das confpicua fuJgere gJoria. C 17 Quuni p s a r. l: ^2j 17 Quum dexteram mors illacrymabilis Injecit, ex tam divite copia Secum fub umbras nil feret : & comes Infida buftum gloria deferet. 18 Dum commeantis pe&ora fpiritus . Hauftu calefcunt, perfruitur bonis, Sefeque curat molliter, & monet Omnes eundem pergere tramitem. 19 At quum parentes cefferit ad fuos^ Longum dolebit ftultitiam brevem, Ad regna traftus lucis egentia, Quae femper horror nubilus obiidet. 10 " Rcctrix honoris ni fapientia Accefferit, brutis homo beftiis Nil intereft : quos vita facit pares, Exfpe<5tat aeque inglorius exitus. 17. Moys illacvymabilis ] Qiiae nec Iacrymat, nec lacrymis mo- yetur. C. P S A L. L. Carm. Gen. vi. fffaltes Deum Sione habitantem, a natura, majeflate, gIoriay operi- husy & verho commendans, Eccleftam docet vationem colendi enm foris ceremoniis & intus fpiritu :. improbos improbitatis evincens pa- lam arguit : eos minis & promiffionibus ad bonam frngem revccans, QUi frenat aequis legibus arbiter Supcrba Regum colla minacium, Vocabit in jus orbem ab ortu Solis ad Hefpcrium cubile. 2 Vultu vcrendo tum facer ardua Pulchrse Sionis de fpecula loquens, Ad gentis humanse coactum Concilium Dcus ora jTolvet. 3 No& 126 P s a l; L. $ Non fa&a fcmper non finet impia Impune graffari, venict Deus ; Flamma: vorax illum antecedet Vis rapidis agitata ventis. 4 Tefles vocabit, cum populo fuo Acturus, ignes, lumine confcio Qiii cuncu defpectant ab alto, & Omniparsc fola vafta terrx. 5 Adcfte primum gens mihi propria, Gens fandta, (dicet, cui fupcr hofliis Legem dedi rite crTerendis, Perpetuum pepigique fcedus. 5 Hic #quitatem judicis igneus Miratus aether, juftiiiam Dei Annunciabic : nam fedebit (Ne dubita) Deus ipfe judex. 7 Audi Abrahami progenies boni, Peculians gens m:hi : te voco, Teflem benignitatis in te Perpetua?, & foliti favoris. 8 Non argium te, quod mihi vi&imx Cruore raro altana fparferis, Aut parcus armenti cremaris Rara facris holocaufta flammis. p Non taurum egens te de ftabulis peto, Hircumve caulis : omne pecus meum eft, 4. Ignes lumhe confcio, 6cc. 3 Intelligit Solem, Lunam & re- liouas ftellas, cjuas alibi nominat pervigiles. C. 4. Omnipar* Urr&\ Id eft, omnia parientis, vel parantis. Ovid. vocavit omniferam : & apud Virg. eft, lW<e cmmpotentis alumnus. C. 8. Non arguam, &c. Non ego te reprehendam, quod hoftiis ra- ris aram mtam imbueris, aut pecorum tenax, facrificia pauca lg- jiibus fm er altare accenfis combutferis. J. 8. Bdocaujla 1 Vox Graeca, %nincans vi&imam, quae tota ac- cenfa igne conlumebatur. C. & io Qpoq p s a t; Ei J27 io Qpod montium anfra&us pererrat; Quod nemorum tegitur latebris 11 Necme volucris rupis in edito Ufquam recefTu nidificans latet ; Non ulla pi&urato ami&u Ruris avis genialis hofpes. 12 Quod li efurirem, fcilicet ut petara A te necefie eft, arbiter «theris, Terras, fretique, & quicquid ingens Orbis habet gremio capaci ? 15 Taurine vefcor carnibus, aut bibo 14 Hirci cruorem ? pe£tore candido Grates age, & quovis litabis Rite Deo (ine caede voto. 15 Tum deprehenfus rebus in afperis Securus implora : auxilium feram, Grates ut accepta falute Lastus, agas, Dominumque laudes? \6 At impium fic alioquitur Deus ; Qua fronte leges tu recitas meas? Et ore fan&um impurus audes Sacrilego memorare fcedus ? 17 Tu legum habenis impatiens regi, Et inititutis, moribus & bonis 11. GeniaUs ] Jucundus Sc voluptatem genio congruentem af- ferens. C. 14. TeBore candidof &c. ] Imb potius munera meaanimo fince- ro & grato recognofce, Deoque quacunque vclis vcf orum obla- tione fine animalium internecione, legitimc facrificabis. J-. 16. guafronte] Integrane-an perfri£ta ? Sicut Terentius dixit, Quo ore ad eam accedam ? Os enim Sc frons in Latina lingua pro judore aut etiam pro impudentia non nunquam accipiuntur. Unde homo frontis intcgr&y pro eo, cujus pudor & verecundia illasfa eft accipitur, cui contrarius eft homo frontis perfri§*9 qui frontena perfricuit, feu impudeas tjk* C, Juratus jSraS P s a t. L; Juratus hoftis, vocc laudas, Tecum animo mea vcrba rides, 18 Cum fure furti confilium cois, Moechis adulter tc focium applicas : jp . Ad probra projectus, dolosa Perniciem meditare lingua. 20 Cum fratrc jun&i vincula fanguinis Oris procacis non rabiem premunt : Infamia germanum codem Dedccoras utero creatum. 21 Et arbitraris me fimilcm tui, Quod pcrpetrata h#c diffimulaverim \ Ne crede : tecum expoftulabo, Ante oculos tua facta ponam. 22 Confiderace hsec vos, quibus excidit De mentc caeca mentio numinis : Ne, quum prehendam, nemo fit qui De manibus mihi prenfa tollat: 23 Si victimam vis magnificam mihi Ma&are, laudes canta, age gratias : Hac itur ad certam falutem, Hxc fuperos via pandit axes. 20. Cum fratre, &c. ] Propinquitas generis cum germano oris petulantis, eumque calumniis profcindentis maledicentiam non cohibet, ignominia afficis fratrem ex eadem etiam matre geni-^ tum, tantum abefl ut ab ignotis Udendis abfiineas. - J. 23. Si vittimam vis magnifeamy &c. ] Si vishoftiamcondignam mihi facrificare, beneficia mea prsedica, eaque grata memoria re- $>ete;hac enim ratione homines ad vitam asternam eunt, hacc eti- am ratio eft, quac ccelum Dei ipfius domicilium aperit. J. JPfalmus ifie tunc * Davide fcriptus , Jicut Hebrta infcriptio declarat, quum a Nathane propheta gravijjtme ejfet increpatus de teterrimo illo adulterio Jimul & homicidioy Jicut fcribitur 2 Sam. 12. infignis efi inter omnes DavidhoS) twfmm illufir* refpifcentU exemplum. Beza. PSAL. - ^l P S A L. tXi ii$ Carm. Gb N. V< Vavid attdita comminatione Dei per Nathanem, gratiam> ptccamum remiJJionem> & fui injiau/ationem pettt> ut duce fpintu> fu* ftnc- tificationi> aliorum inptutioni '& Vei glorU pvffit incumbtr^ wat pro falute popuh> omnefque boni votum Veo ttiwiyant de Jeipp iJe^ confecrandis, QP grattas agendis* OSalus rerum, lacrymis precanturri Mollibus fledi facilis, rogantwG» Lenis exaudi fcelerumque tetras Ablue fordes. i Ufque peccati lave & ufque labem; Dum repurgatum maculis pudendis Punus corpus niteat reco&o Ignibus auro. 3 Nam meam agnofco ( pudet heu pigetque ) Ah mifcr labem ; vitiique fceda Mentis obverfans oculis imago Semper oberrat. 4 Unus arcarii es mihi teftis i unus Arbiter verax, temerario aufu Improbas linguas tua judicantum Fa&a refutas. ? QinPPc Jam Primo fcelus ufque ab ortrf Hseret, infectas vitians medullas : Deque conceptu genitricis haufi Scmina labis. 6 At tibi cordi eft fine frai.de verl 2. Lave ] Veteri infle&fofie. Lavefe enirh aniioui dicebsntpen- ultima correpta. Hnrat. Lib. 3. Ode 12. Nqtt dulci mala njim lavere. Vide Pfal. 49. 2. Ufque Qp ufcue ] id eft, fontinue & quafi abfigue intermiffione. Ter. Qui hodie ufjue os prtbui. C. 1» Niteat reeoftO) &c, ] Clariws auro flammis fbpe fufo fplendefc tat, 7. R Simplicig Ao PSA L. LI. Simplicis candor, fideique ccrtx Puritas, nullo labefa&a duri Turbinis i&u. Hanc facis tanti, vitiis ut atris Oblito, legum fapientiaequc Tu mihi arcanae facilis beatum im dulferi? haultum. 7 Ergo me hyfibpi, fator alme, luflra Frondis adfpcrfu : macularquc cedent3 Membra candorem tibi loca vinccnt Pura nivalcm. 8 Si bonus lartum placidufque mittas Nuntium, triftem mihi rccreabis Gaudie mentem : iiupidos recurret Robur in artus. 9 Nc *neos lapfus oculis acutis Semper obferva, numeravc labes : . Sed malac culpae nimium tcnaces Ablue fordes. io Cor mihi rcctum, fcelerifquc purum^ O potens rcrum gcnitor, refinge : Spiritum firmum renova novata Cordis inaula. ii Neu mlhi avcrtas facicm, tuoque Arceas vultu procul, aufcrafque Spiritum fan&um, calida incitatus Rurfus ab ira. li Rcddc, fperata: iolido ut falutis 6. Yideique cerU, 8cc. ] Stabilifque perfuafioms finceritas, nulla yerum adverfarum vi commota tibi unice placet ; tanti autem fi- dem firmam asftimas, ut mihi turpibus fcelerum maculis afperio felicem mandatorum & fapientia? occultac guftum dederis. J* io. Spivitum firmum, &c. ] Spiritum^ue invi&um in penetrali a- sii mi expurgato refice. J< Gaudio p s a l; li; £jx*i Gaudio pcr te fruar, inquicti Spiritu motus animi rebelles Frincipe firma. 13 Tum meo excmplo moniti fcelefti, Quos via flexit maiefuadus error> Dcnuo legum duce me tuarura Jufla capeflent. 14 Expia noxa mihi fofpitator Caedis infandx caput o.bligatum, ut Te canam juftum, pariterque lapfis Parcere largum. 15 Tu viam vocis mihi pande • mutum Tu Deus lingua: moderare plectrurn : Tum fcram late tua magna gentes Fa&a per omnes. 16 ViSimae fi te caperent, dediffem Vi&imam : fed te neque fanguis hirci Fufus, aut facris holocaufta placarit Addica flammis. 17 Poenitens rraudum fceierumque peflus, Spiritus fracti, maia cor perofum, Hsec Deum placant : adhibe haec, & abfque Thurc litabis. 18 Gentis humanse bone dux, Sioncm Quo foles vultu facilis tuere : Pace florcntes Solyma: beatas Protege turres. 12. Inquieti fpiritu, &c. ] Animique turbati commotiones legl- bus tuis repugnantes infpiratione tua valde efficaci contirma. Jk 14. Sofpitator ] Servator. Nam fofpitare eft fervare incolumem, CCdTup. Utituf Apuleius in Apologia. C. 1 5. Viam Vocis, &c. ] Mihi denuo os aperi quod prius ob fcelus meum occlufum cb- mutuit. J. 17. Ahfque 'Thure litahis ] Eumgue abfc^ue externo uilo facrificio tibi placabis. J. R * ip Tum ^r^2 ffi Psa Z: LIIL x<? Tum tibi votis bona mens pudicis Sacra perfolvet: iaccr hircus ignes Pafcet, & languis vituli calentem Imbuet aram. P S A L. LIL Carm. Gen. x; $)avid Voegum accufatorem reprehendit fcelerati facinorist animU Pf- rnendaciorum nomine : Dei judicia denunciat, EccUfix gratulatiwem pradicat : Qp Jide gloriatur fe ali^uando in Ecdefia fdei ojficia prt,- fiiturum, QUid gloriaris impie Tyranne pravis artibus t lunoxiis clementia Divma femper cxcubat: £ Tua lingua femper fraudibus Incenta commimfcitur Ncfjs, nitebtc totibus Acutior novacula te, 4 Te prava rectis plus juvant^ Plus falfa veris recreant : Doiifque peililenubus Liben.cr aurem commodaSa | Ergo Deus.te conteret, Hominumqne contubernio Eliminabit, ac domum Evertct omnem funditus. jS Juflus vidcbit, $c gravem Dei pavebit dexteram : .Vanaque dignos exitus 1. Nitente eotibus, 8tc. ] Magis acute fcindens, <juam cultor tcnfonus a faxo fplendens cujus atrritu acuitur. j. 6. Vanaque dignoSy&c.~\ Fincmque impiorum, animi ipforum furore nihil fpfis psofuturo dignum, lastus jiccipietj ludo%ue faciens dicet. J. ' Ridebit Psal; Lllfc ?3 J Ridebit impotentia. ^_ En llle gazis ( inquiet ) Malifque fidens artibus, Securus ilie nurainis, Divina: opis nil indigens. Ego, ceu virens olivula, Domini in agello confita3 Florebo, fpe fretus bona Cceleftis indulgentiae. Te femper in ccetu pio Fraudis fceleftas vindiccm Canam, & tuae ckmentiac Spc dura cuncta perfcram, PSAL LIIL Carm. Gen. i$ Eodem efi argumentue cum Ffalme 14, OPinionum fceda mentem texico, Corpufque fcelerum for^ibus Contaminata turba, vela dum cupit Suo furori obtendere, Ferri ac refcrri fortis arbitrio omnia Humana comminifcitur. Ergo exfoluta numinis formidine^ Dat frena turpitudini : Sceleila, fceda, abominanda excogitatj Excogitata pcrpctrat. Ex arce celia fiderum deflexerat Dominus in orbem lumina, Si quem videret forte non penitus malis Corruptum opinionibus, Qui mentis oculis omnium jfideliter Kerum parentem qusereret, g Errorif rf j4 P s a l: LIV. 3 Erroris omnes nubili fallacibus Fraus illigarat caflibus : Se cuncti eifdem polluere fordibus, Nec rec~ta cuiquam curae crant. 4. Ergo ille mitis, munificus parens, Ira incitatus afpera, Gens (inquir) iila plena fcelerum ac fordium, Crudelis animo, & impia, Qux panis iniiar devorat plebem meam, Ecquando cognofcet Deum ? Ecquando mentis lumine in periculis Agnofcet orbis arbitrum ? 5 Certe timebit non timenda, & confcius Vexabit horror pectora. Nam Dominus ofla conteretque, & hoftium Aufus retundet impios. Vultum pudoris turpibus fparget notis ; Turbabit animum infamia. En unquam Eoo lucifer falutifer Ab axe promet hunc diem ? Ab arce Dominus quum Sionis ardua Speratam opem feret fuis, Patrixque vinclis liberos hoitilibus Reddet nepotes Ifaci : Electa laudes iliius gens ut canat Perfufa vero gaudio. PSAL. LIV. Carm. Gen. x; t)txvid a Ziphtis proditus, Deum orat pro falute fua &> hojliumexiti», pvomittens fe, accepto hoc bcnejzcioy amplius cultttrum & predicatu* rum Veum, R Erum parens mc protcge, jStome Et fsevo ab hoftc libera, ' PSAL. LVj fj| Nomen boni ut colant tuum, Et vim pavefcant impii 2 Audi benignus fupplicems Nec durus aurem queftibus 3 Occlude : vitae nam mes Crudelis hoftis imminet. Infcftus hoftis imminet Vitse meas i nec vindicem Dei potcntis dexteram Sibi imminentcm refpicit. 4 Rerum fed asquus arbitet Opem feret; periculis Mc liberatum fulcict, Et fofpitem tucbitur. 5 Suis peribit artibus Scelefta fraus, & incident " In ipfa czci retia, Quae clam mihi tetenderant.1 6 Liber periclo, vi&imis Te munerabor : te canam Patrem,«bonis placabiiem, Malifque formidabilem : Qui libero moleftiis Mihi dedifti gaudia Haurire laeto lumine De clade gentis perfidar. 6. Qm Jihero moJefiiis, &c. ] Qui mihi anxietatibus Iibera to donafti. lsetitiam capere hifce oculis exitio hominum fraudulen^ torum gaudentibus. J. ^PSA L. LV. Carm. Gen. y. r, T>aiM orta Ahfchahmi confpiratione, "Deurn orat pro faJute fua &* hofiium ruina, feipfumque de utriufque eventu confirmat a fide . fua, & experientia beneficiorum Vei, & ab aliorum impietate & inhumanitate. Eofiremofe &> omnes fuo exemplo ccnfirmat. " Cceiituia £$6 P s a t. LV. COEIitum re<5tor bone, mitis aurem Admove in rcbus trepidis vocanci, Neu meos vultu tetuco feverus Defpice queftus. 2 Adfpice attentus m:hi quo tumultu wEltuet pectus: gemitu dolorcs a Qso fremant, dum vis mihi fraufquc fxvj Imminet hoftis. Imminet fsevus capiti tyrannus, Et mca: famae meditatur atrox Crimen, & fccum tum impotenti Turbidus ira. j Cor micat, nervis trepidant folutis Oflium nexus, animus labafcit, Semper & pallens oculis oberrat Mortis imago, 6 Ergo fic mccum loquor : O quis altos Nubium in tractus celeri columbx Me levet penna, nemorum & remotis Siftat in antris i 7,8 Ut procul cura trepida mctuquc • Montium folos habitem receffus, Ocyor vcntis ferar & corufci Fulminis alis. p O Deus linguas male perde pravas, Illitas linguas gelido veneno : Qiis dolis, probris, rabidifque vexanE Licibus urbcm, io Sivc lux fundat radios micantes, Sivc nox fundat tenebras opacas, Excubant muris malcdicta, vicis Omnibus crrant. ii Vis, furor, fraudes, fcelerum libido Obfidcc cunaos adicus viarum; Psai; LVj ^j Et fames auri miferam trucidan$ Faenore plebem. 12 Si palam faevos inimicus enfcs Stringeret, fi clam laqueos pararet; Dente fi famam peteret maligno, Mquiov effcm : 13, 14 Tu mihi infultas comes & iodalis^ Teftis arcani taciturni, & au&or Confiii, facrse totiefque jun&us Foederc menfe. 1$ Gentis humanae moderator, orbem Qui falutari regis aequitate, Fraudis au&ores fcelerumque vivos Obrue terra. 16 , 17, 18 At mihi attentam dabissequus auremj Sive lux promat radios ab undis, Sive lux condat radios fub undis Vefpere fero. Inter hoftiles dabis ut tumultus Tutus evadam : mihi nam fuperbi^ Viribus fretus numeroque farvus Imminet hoftis. *Q O potens rerum, fine fine pcenis Tu premes juftis fcelus impiorum^ Arrogans pe<5tus quibus obftinata Intumet ira. 20 Pace qui fi&a fimulant amicae Mentis affe&us, animoque virus Occulunt, prifco neque fafta curanf Foedcra ritu : 14. ConfU-] Vide Annot. ad $*rs> 16. Pfal. 10. C. 10, tnimnei^ Vxo intumefcit quod frequentius. C. 20. Frifco neque &c. ] Pa- cem^iae moie aati^uo conftitutam isoa magoi faciunt. J. § jj La&eus fi38 Psa l; LVI. 21 Lacteus blando fluit orc rivus j Beila cor fpirat fera, fuaviorque Balfamo fermo fecac inftar enfis Vuinere casco. 22 Tu tui curam Domino relinque, ls tuos greflus reget, is dolores Leniet, juftumque ope fublevabk Rebus m ar£tis. 23 Impio, faliaci, avidoquc caedis Fila mors rumpet viridi in juventa : Me tui, re&or bone, fpes favoris Certa fovebit. 21. Balfamo ] Nomen arbufcul*, 6c ex ea emanantis unguente nobiliflimi, uni Judasae olim conceffi, de quo multa Plinius, lib» 12, rap. 25. Et Corn. Tacitus lib. 21. Irem Juftinus iib. 36. C» P S A L. LVI. Carm. Gen. vi. Vaijid a Schaulis perfecutionibus, veviens in 1?eUfcht<z»rum manus, Denm ovat pr» falute Jua, fidei&> innocentiA nomine, t&proadver- firiorum exitio : jidcm fuam in Deum pradicat, ei laudem tribuii de acceptis promiffionibns> quarum complementum cxpeftabat. ORbis creator me bonus adfpice, Injuriofo qucm pede prorutum Hoftifque conculcat, premitque Affiduis agitans periclis. 2 Concuicat hoftis me numero ferox3 Et infolenti fxvitia premit 1 3 Nec liberas Juces laborum, Ncc vacuas finit ire noc~tes. Seu luce terror follicitus mihi, Seu node circumftat, pater optimej Spes rebus in duris mihi una, Et P s a u LVL !tgg Et columen fupcras falutis. 4 Te fretus uno, pollicitis tuis Innixus unis, nec metuam dolos Mortalium csecos, minafque Terrificas, & aperta bella. 5 Calumniantur quas loquor omnia, Pravaque carpunt facta libidine : Huc conferunt omnem laborem, u.t Exitium mihi moliantur. 6 Ccetufque cogunt, & capiti meo, Qua fraude, qua vi, jugiter imminent ; Veftigia obfervant, nec horam Infidiis vacuam relinquun.t, 7 Impune tantam nequitiam fe.rent ? Pravique fructum confilii legent ? O arbiter mundi, nec illos Pr^cipites agis in ruinam ? 8 Meae labores tu numeras fugse i Urna repoftas tu lacrymas meas Servas : apud te certa conflat Ufque mei ratio doioris. 9 Aurem vocanti tu facilem mihi Das, atquc inanes fpes facis hoftium s Et figna non obfcura amici Das animi, & ftabilis favoris. jo ii Te fretus uno, pollicitis tuis Innixus unis, nil mctuam dolos Mortalium ixcos, minafque 3. Superas ] Sttperare crebro pro fupereffe feu fuperftitem eiTe ufurpatur apud. Virg. Quidpuer Afcanius,fuperatne & vefcitur au- ra AEtheria ? pro fupereitne. C. 6. Ccetufque cogunt &c. ] Multi- tudinem coliigunt, periculumque adverfus*meam falutem partim fraude, partim violentiaj intentant. J-. 6, Qua fraude, qua vi 2 adimitationem illius Terentiani. Quo jure, q#ave injuria. C. S 2 " Terrificas5 54* P s A l. LVII: Terrificas, & aperca bclla. 12 Tc fempcr crgo carmine patrio Laudabo, vitz pracfidium mcx : Ex hoftium ferro dolifque Incolumis tibi vota rcddam. 13 Te Iiberatus vindice tc meum Firmante greflum, nc titubent pedes, Dum fpiritus fovebit artus, Jufla fequar tua, re&or orbis. 13. Te liberaiiis vindke ] Te me in periculis vindicante. P S A L. LVII. Cahm. Gen. 11. Vavid Schaulem fugiensy gratiam & falutem a Deo petit,fidem fuam in Deum projitetur, exponit adverfariorum improbitatemy & propter gloriam Dei judicia eius confci pojiulat, ad falutem fuamy hojiium vero exitium. SAncie parens mifcrere animse pereuntis, & omncm In tc falutis qua: locavit fpem fua: : Meqne tuis alistedtum detende, procelte Dum faevientis impetus defcrvcat. Te voco, te (folum in rcbus quod reftat egenis ) Appcllo, fupplex & tuam implorofidem. a Te voco, qui cumulata mihi promifla refundes, Et coepta duces profpcros ad exitus : 3 Qui mihi fubfidium c ca:lo prsebebis, & hoflis Jamjam imminentis liberabis faucibus : Qui dabis auxilium cx adyto fublimis olympi, Memorquc fidei & priftinat clemcntia?. 4 Incer enim fsevos habito feritatc leoncs : Flammam vomcntcs vcrfor intcr belluas, Lingua quibus faevo profcindit acutius enfe, I. Deferveat ] Metaphora a mufto quod oportet defervefcere a&tequam mitefcat. Similis ratio eft arTe£hium irae & indignatio- m$> C. 3. Adjto ojjmpi ] VidePfal. 18. & 20. 7. Dcntcs Psai. LVII; ¥4i Dentes fagittislanceseque cufpide. 5 O Deus auguftum celfo caput exfere ccelo : Oftende terris gloriae jubar tuae. 6 Explicuere meispedibus fuaretia: terrx Me fasvus hoftis penitus affli<5turn premitj Et fcrobibus foffis iter obfedere : fedipfi Mihi paratas in fcrobes cxci ruent. 7 Mcnsinvicta malis, animi vigorintcger, orbis Te voce rectcr, tc celebiabk lyra. 8 Eia age depodtis mens expergifcere curis, Et tucanorabarbitoscum nabliis. Ocyus aurorse quam lucifer cxcicet ignes, Auroracantus quam volucrum exfufcitet; 9 Te, pater alme, canam : populos tua fa&aper omnes^ Quacunque tellus panditur, vates feram, 10 Nam tua ftderei bonitas faftigia cceli, Fidefque tra£tus nubium fupervolat. 11 O Deus auguftum nitido caput exfere ccelo, Oftende terris glorias jubar tua,\ 6. Explicuere ] Inimici cafles fuos ad me illaijueatum intercipi-* endum diftenderunt. J-. 7. Mens invifta ] In nonnullis legitur infraBa, pro non fra&a, cum tzmen infringere fit valde frangere Virgil TLurnus utinfraclos adverfo Marte Latincs Defecijfe videt. Inf ra&os, id efr, valde fra&os & debilitatos. C. • 8. Barhitos ] Et Barbiton, Inftrumentum lyricum eft, ple£trO folitum pulfari, inventum Terpandri, vel ut alii volnut Anacre- ontis. C. 8. Lucifer excifet ignes &c. ] Indicatio Temporis matu- tini five diluculi. in rjua utrobique ro el^vyjv k^v^ov ornamen- to bonis Poetis admodum familiari. Tale filud. Increpat &ftatem feram Zephyrofaue morantes. C. PSAL. LVIII. Carm.Gin.vL David aulicos fe apud Schaulem traducentes increpat, injuJlitUy im-> probitatis &* pertinaci& nominey judicia ~Dei imprecans illis ventura, confrmat : piorum Uiitiam, pacem, & falktem cwjunBam ghvi* J)ei prAdicau Qiii f& P s a u LVIIL QUi jura celfo de folio datis, Qui frcna legum fle&itis, en crit De plebis ut cauffis egense Judicio ftatuatis aequo ? $ Quin mente prava nequitiam & dolos Verfanr, fub umbra juftitiae tegunt Injuriam : factis honcfti Objiciunt fpecicm pndendis. 3 Materna ab alvo flagitii viam Senfim fequuntur, perqiie fuos gradus Obliqua fcctandi libido Cum tencris adolefcit annis. 4 5 Lingua vcnenum pcftifera gerunt i Aiirefquc claudunt conftliis, velut OBturat au.es calida afpis, Quae magicos metuit fufurros. 6 Confringc malas, 6 Deus : impudens Os comminutis contcre dcntibus : Et ri&ibus faevis hiantes I. En erit "De pkhis &c. ] An uncjuam tempus erir, ut de pau- perum contreverfiis fententiam ferentes, judicium jufte pronun- cietis ? J. 4, 5. Afpis] Genus ferpentis, de qua vide Tlin. lib. cap. 23. & lib. 29. cap. 4. Ariftoteles quoque de animahbus lib. 8. cap. 29. in Africa eum gigni afrirmat,ejufc[ue i&ui nullmm remedium. His Cleopatra Regina JEgypti, mori volens /ibi fcribitur admo- viffe. Torpore autem & fomno faucios necabat. Cur autem vo- caverit afpidem callidam, patej: ex Plinio, libro & capite primo indicato. Ubi de afpidis ingenio fagaci haec quodam modo mira itarrat: XJnus inquit huic tam pefiifero animali fenfus, vel potius af- fettus eft. Conjuga fevme vagantur, nec nifi titm compare vita eft. Itaque alterutra interemptay incredibilis alteri ultioniscuraperfequitur inferfetforem, unumque eum in quanto libet populi agmine notitia (juadam infeflat. Ferrumpit omnes diffcuItateSj permeat fpatia nec nijs amnibus avcetur aut prtceltri fuga, C* Hos p s a i: lixj 243; Hos inhibc catulos lconum. 7 Emiffa fra&a cufpidc fpicula Intercidant, ncc vulnera perfcrant i Ipfique vancfcant repcnte, Pcr bibulas vclut unda arenas, 8 Senfim liquefcant, tardigradus velu£ Limax : acerbo funcrc deferant Vitale lumen, morc foetus c Ante fuum pereuntis ortum» 5> Florentis sevi in limine, turbinis Vis atra tollat progeniem, prius Quasn furculus fpinas tenellus Exferat, & ftimulis acutis Fcecunda lare brachia porrigat. 10 Juftique pcense vindicis cxitum Lacti videbunt, impiique Sub pedibus fluvium cruorisJ ii Vitae bcne a<5te gens hominum fciet Mancre juftos prarmia : at impios Manere. poenas, arbitrumquc EfTe Dcum fciet orbis aequum. 8. 1drdigradus~\ Si« Plautus in Amphytr, gradum teftudineym. dixit. C. 8. Limax ] Proprie cochlea nuda eft feu domunculsm fuam non circumferens, cjuamvis Columella dixerit. Implicittis concha limax, Scribit autem Gefnerus ex Alberto <juod limax fale confperfus liquefcat, 8c in aquam vifcofam convertatur. C. 8. Mwe fxtns ante ortum pereuntis ] Periphrafis foetus abortivi. 6. PSAL. LIX. Carm. G EN. Davidah adminiftris Schaulis circumventus, liberationem a Beo ps02 fidei, innocentU fu<&, achoftium imtrolitatis nomine, qua defcripta, illis imprecatnr, quod ad gloriam t)ei futurum erat3 Qp fe Dei lath desgrato animo prtdicaturum profttetur, ^44 Psal; LIX. A B hoftis inclementia xV Mc re&or orbis aflere : Defende vim crudchter Me fempcr oppugnantium. 2 Ab lmprobis me protege Laetis cruore innoxio, , 3 4 Meae faluti per dolum Qui caeca tendunt retia. Ultro immerentis in caput Coniilia cuneta conferunt : 5 Exfurge, teque peffimis Fer obviam conatibus. O arbiter mortalium, Et agminum coeleftium, Favore femper qui pios Pcculiari amplectcris, Exfurge, poenis impias Compefce gentes : perfidis Neu parce, qui iibi favent Nefanda quum patraverint. € A fole Eoo ad Hcfperum Perambulabunt compita, 7 Et inftar oblatrantium Canum fcroces «gbftrepent. Nihil nifi meium crepanc Fetrum, cruorem, vulncra : Et quse loquuntur propalam^ Clam poiTc rentur obrui. § Mese falutis tu Deus Tutela praefens, irritas Ridebis iras, & tua Me dextera tuebcris. S Tu robur es mcurn, mea p s a V. LE& S4J Vires, & arx fiduciar. Ergo quieto pe&orc Exfpe&o fpe tui auxili. io Difcrimina imminentia Opc antevertes : & malis Fracta hoflium fuperbia, Lscto fruar fpe&aculo. ii Ne prorfus impios tamen Una ruina elimina, Obliviofo nc pii Torpore rec"ta negligant i Sed error illos diflipet Vagos per orbis ultimas Oras : tuaquc dextera Semen piorum protege. £2 13 Ob oris arrogantiam^ Virufque lingu* noxium, Mendacia & perjuria, Confume femen impium jj Evelle ftirpe ab ultima Jufli furoris impetu, Ut norit orbis ultimus Deum bonorum vindicem; '*4 A fole Eoo ad Hefperum Perambulabunt compita, Et inftar oblatrantium Canum procaces obftrepent.' 15 Paffim vagati, pauperem Vi&um ut parent, fub vefperum 15. Tajfm vagatl &c. ] A fole oriente ad ejus occafum ufque *ne obfervaturi per vias incedent, elaticjue obloquentur more ca- num practereuntes latratu irfceflentium. J. 15. Ubi paflim er-» raverint, ut vi&um tenuem quaerarit, multa de fio&e cubiturri eant, cibi tenuis indigentes, J. T Serum 14^ P S A L. LX. Serum petant cubilia, Viftiis egentes pauperis. US Ego interim Deum canam, Fortem, bonumquc in afperis Rebus fuorum vindiccm,l Fidumque propugnaculum. iy Deum canam, qui robore Me fulcit, auget viribus, Benignitate fublevar, Tuetur arx ut a?nea. P S A L. LX. Carm, G e n. iij David Syrorum exenitu ctfe, DeUm contra Edomtos implcrat, depri* oribus JudAorum calami :atibus expoflulans ; &> promijfs Deiy ope- vibufque expenfsy acjfde c^nfirmatay exercitum adflrenue agendum hortatut-y fretum promijfonilus Dei, SAn&e parens, noftris vitiis offenfus, abac~hts Preffofque duris diffipafti nos malis : * Placatus mitifque veni, jamque immemor ixx Salutis auctor ad tuos revertere. 2 Omnrs ager rimis te concuticnte dehifcit : Committe rimas, reficc quaffatum folum. 3 Dura tua? genti fpectacula rerre dedifli Inebriatse poculo formidinis : 4 At trepidos tandemque animi miferatus cgenos^ Signum falutis efferes : qui te colunt, Veridicis frcti oraclis, formidine merfum Erigere rurfus audeant ut verticem : '5 Eripiafque tuos gelidi formidine lethi . 2. Dehifcit ] Dehifcere frequentativum ab hio, eft quafi hiati? ^uodam fe aperire. Virgilius. & Sed mihi . vel teJlus cptem priusyBpa dehifcat C. 4. Oraclis ] Per Syncopen, pro oraculis. C, Prasfens; P s X u LX. ( ^47 Prarfens3 & opifer invocantes audias. 6 Audiit, ex adytoque Deus flammantis olympi Vocem rependit gaudii pramuntiani. En tibi frugifcros Sichimx difpertiar agros : Vallem Sucothi metiar decempeda, 7 Nonne mihi parent Jacobi pignora, quifquis Vel pecore tondet arva, vel vomere fecat ? 8 Oppida fub pedibus Syriae calcabo fuperbae, Moabum, Idumen, & Palaeilinas domos, 9 Quis mihi pandet iter munitas ductorad arces ? Muros Idumes divitis quis diruet ? 10 Quis? nili tunoftrse gentis, Deus unice, tutor, Qui nos premendos hoftibus rehqueras, OfFenfus vitiis pravis : nec in arma ruentes Noftros pr^ibas dux ut ante, exercitus. 11 Nunc pater auxilium rebusbonus adfsr in at<5tisj c Humana fallax credulos fpes decipit. 12 ^Te duce, vi&rici decorati tempora lauro5 Pedibus prememus hoftis arrogantiam. 6. Vecempeda ] Virga decempedali. J. 6. Sichima ] Sichem oppidum Sichemitarum in Samarla, non procul a Gazer, ad montem Garizim, prope quod Abraham ali- quando habitavit, & ubi fuit fons Jacob. C. 6. Sucothi ] Sucoth oppidum trans Jordanem, non procul a torrente Jaboc, e regione Ephraim, aliud in vicinia Hierofolymae prope Emauntem. C. 8. Syria] Syria regio eft Afias majoris finitima Judajs inter ori- entem & feptentrionem cujus metropolis Damafcus, olim Arama hodie Soria. C. S. Moahum ] Moabita; habitarunt in regione media inter Arabiam & mare mortuum, quse Moabitis dittz eft, a Moabo Filio Lothi. C. 8. Uumen ] Idumsarn intelligir, finiti- mam Judsae inter meridiem & cccidentem, fic di£tam ab Edomo. Lucanus 3. Palmarum dives Uumen. C. 8. $>aUftmas domos] In- telligit regionem Philiftinorum. Idums» & mari Syriaco quafi inclufam : cujus o'ppida funt Accaron, Afcalon & Gaza* fic dic- tam a Phihfto Filio Mizraimi, nepote Chami, a <po tota iila re- gio quam Ifraelits poft eje&os Cananasos tenuerunt di&a eft Pa- lajftina. C. T 2 PSAL.- e P4^ Psa l. LXI; C A B. M. GiN. XV." pdytd rex in extremam regionem pulfusy auxilium Dei implorat *n> te acceptorum benefciorum nomine ; regnum Chrijii promoveri pe- tity d.einde gratum ammum pollicetur Veo, AUdi vocantem mc bonus, & meis Intencus aurem da precibus, Dcusj 'z Proje&us oris orbis in ultimis, Ad te recurram rebus in afperis. Me fifle rupis culmine in arduo 3 Procul pcriclis: femper enim tui Spe fretus, hoftis tutus ab impetus Munitar ut arcis praefidio fui. 4 Tcntorio fac fcmper ut in tuo Degam, fub alis protcgar & tuis : 5 Qui lcnis aurcm das precibus meisa Qui vota lastum ducis ad cxitum. Frcnarc fceptris tc metuentium 6 Hjereditatcm das mihi : regise Tu longa vitse tcmpora porrigens Ne&es pera&is fccula feculis. 7 Sccurus ut tc perpetuo colat Rex, liberalem porrige dextcram Fortuna in omni : quaquc foles fidc Fac ut fruatur pollicitis tuis. 8 Ac tum periclis liber ab afperis, Te voce, dulci tc cithara canam, Pacti tenaccm, & munificum tuisj Et vota ad aras pcrpetuo fcram. 6. RegU ] Tu meae vitx fpatium, quem regem defignafii, pro~ rogatum extendens, annis prasteritis annos multos adjicies. J. psal: p s a i: Lxif; !*42 C a r m. G e n. iii. pavid opprejfus fiduciam fuam in Beum pradicat ? hoftes veprehendif9 feipfum & Ecclefiam exempl» fuo confirmat, omnefque a fiduda verum humanarum ad Deum revocat^ &* confirmat auihoritate verhi ejus, MEns acquiefcit unice mea in Deo ; Hinc fpes falucis, arduis In rebus arx harc : tucus hoc munimine Nullum rremifcam ad impecum. 3 Quouique tectis fraudibus fubvertere Innoxium cencabicis ? Pcenas dacuri mox & ipfi, improvidi Jamjam imminencis exicus, Proni in ruinam incumbicis, ceu mcenia Saxis folucis pucria : 4 Ec incerim omnes corporifque & ingeni Vires eo concendicis. Vobis placecis fabulis vanis, gradu Turbecis impii uc pium. Qam devovecis corde tacito, propalam Laudatis ore fubdolo. 5 At tu acquiefce mens mea in Deo tamen ; Hinc fpes falutis, arduis In rebus arx hxc : tutus hoc munimine Nullum tremifcam ad impetum : 7 Spes inde vitse & glorias pendet meae, Et roboris fiducia. 8 Quocunque coeli gens colis fub fidctcs Huic credc rem, fobolem, domurri : Omncs ad illum mentis sfgricudines, 5. Ceu mcenia ] Veluti in murws vetullate ruinofos fexis calce aonbene cohacrentibus. J* Et fifO Psa L, LXHt Et laeta defer & refer : Semperque prarfens numen ejus omnibu3 Adefle coeptis fenties. 9 Ventofa regum & principum potenti*a Eft vanitatc vanior, Adeoque fumo levior : ut fi principum Hac lance vires omnium, Inanitatem hac colloces, cunc~tis fimul Inanitas praeponderct. 10 Ne firma fpera parta per vim : ne nimis Confide ftultis viribus. Opes abundant afRuenter? ne bonis Da rebus animum credulum. ii Semel eft profcflus, nec femel tantum Deum Id profitentem audivimus, Se poflc folum cun&a, fe folum bonum, Et arbitrum rerum unicum : Bonis benignum fempcr & placabilem, Malifque formidabilem. S. Et Uta defer Scc. ] Omnemgue mentis laetitiam illi nunci- ate. y. 9. Ventofa Repum &c. ] Leves potentium omnium opes funt, ipfaque vanitate & nihilo magis fluxae, ponderifque mino- ris, quam fumus leviflimus, ut fi in altera ftaterae parte poten- tiam magnatum omnium ponas, in altera verb ftatera nihilum & vanitatem ipfam ; vanitas nihilumgue majoris fit ponderis eunc- tis viribus principum conjun&is. J. P S A L. LXIII. Carm. Gen. xviii. Vavid exful defiderium fuum revifenda, gloria afpeclahilisDei in Eccle* Jia exponity feipfum prefente Dei gratia confolatur, & immicerMF fuorum exitium pr&dicaty ac Utitiam fuam. DEus, falutis au&or & cuftos mese, Te vcncror rofeus quum fugat aftra dks. ye mcns anhclat, membra fitiunt languida, Terra p s a li lxiii: ij % Terra velut pluvias arida quamt aquas» 2 Qiiam vis arenas aridas asftu colam, Prasfentem Dominum mens videt ufque meum; Non aliter adyta arcana quam fi confpicer, Numinis adfervant quas monumenta tui. 3 Nec dulcis arque eft vita quam benignitas, Oua vitam munis profequerifque meam» Ergo remotis diflitus quamvis lccis, Prxfidio tutus te celebrabo tuo : 4 Tui fonabunt nominis prarconia^ Quae dederis vitsc tempora cunquc mea^ 5 Nec vidus asque recreat corpus, tua Excitat ut mentem laus celebrata meam. 6 Tu nc&e carmen, mane tu carmen mihi es : 7 Tu trepido praefens fcrs mihi femper opem, Securus alis conquiefco fub tuis : Teque procul curis & tua facta canam. 8 Te quserit animus, te colir, te deperit ; Tu valida fulcis me, pater alme, manu,1 5> At qui laborant per nefas me perderc, Confiliis pravis digna ruina premet. io Ferro profundent fpiritum nefarium : Membra dabunt avidis dilanianda lupis ii Rex lastus autcm vindicem agnofcet Deum^ Et quicunque Dqi numina ritc colunt. Metu fiupentes conticefcent impii, Spe ftolida fluxis qui tumuerc bonis. 2. Quamvis arenas &c. ] Tametfi etiam folum hoc calore fifi mio infcecundum habitem : animus tamen Dei recordarus, eurra inihi propitium femper perfpicit ; non fecus ac fi oculis hifce templi tui penetrale cernam, guod cultum tuum, pignus, & me« moriam divinitatis tuae cuftodit. J. 8. Deperit ] Deperire idem fere quod perire. Cic. Scheda ne qua depereat. Ide,m uTreptQttetv. id eft, vehementer & impotenter amare, ut quis amando ^uafi |>eiir§ videatur, C» PSAL; !;« Psal LXIVJ Carm G e n. viii: t>avid Dettm implorans faltitern petit : de advevfariorum violentia ©• ' fraude cenqueritur, hincfde confrmatus, excidium improborum di- vinitus eventurumy £p bonorumpacem pranunciat, AUdi, fan&c parens, non tetricus preces Te pofcentis opem rebus in afperis : Et fallacis ab hoftis Vitam fraudibus eripe. 2 Pravorum tacitis factio me dolis Oppugnat,- trucibus confiliis fremunt Confpirantquc fcelefti : Tu me dux bonus cripe. 3 Linguas ceu gladios exacuunt fuas j Oris peftiferi vcrba nefaria Intentant, medicata Tanquam fpicula toxico; 4 Ut rectos animi ex infidiis petant l Et fecuri avida mentc coquunt nefas; Nec quenquam malefadi Formidant fore vindiccm. j Defignant animis horriflcum fcelus* Et fsevo laqueos confiho parant : later feque loquuntur, Nemo confcius hacc fciet. 6 Cor, mens, ingenium, confilium, labora Huc tendunt, facies ut fcelerum novas 6. Facies novas fcelerum ] Meditari novas facies fcelerum Gc rto* vos modos & vias, & quafi formas fcelerum & fraudum excogi- tare. Ut enim Gellius lib. 15. c. 28. inquit, Non folumin hcmi~ num corporibuS) fed etiam rerum aliarum facies dicitur. Nam montis9 & cceli Qp maris faciesy fi tempefive utatur9probe dicitur. C* Ee Psai; LXV; [153 Et fraudum meditentur : Hoc unum ftudium fuits 7 Aft ilos fubiti cufpide fpiculi Incautos feriet magna Vci manus> Et lcthalia certa Figet vulnera dextera. 8 Spectantes gelidus corripiet timor, Auctori exitium quum videant (ux Dirum immittere linguas Virofa? mala toxica. 9 Gens humana tu# robora dextera: Agnofcet, meritis laudibus errcret : Et mirabitur alras Lurnen perfpicientiar. io Jufli fpes animos eriget, & Dei Tutus prsefidio teritia fremet ; Et gaudentia corda Vero fimplice geftient. 8. Virofa Vingu& ] Id eft, venenatse a nomine virus. Nam alia.i virofa mulier Lucilio di£ta eft ^iKctv^fU appetens viri. C. 9. FerfficientU ] Perfpicientia, perfpicacitas, vocabula finitima, Ciceroni «juoque ufurpata pro quadara folertia, <jui ipfe I. OfHc, perlpicicntiam veri folertiamcjue conjunxit. C. PSAL. LXV. Carm. Gen. v. Vavid laudem Vci prxdicat, tttm propter fpiriiuales benedicliones cttm Ecclefla communicatis^ tum propter temporariasy univerfe in orbem terrarum, fed maximt habttationem populi fui t ccelo dijfufas. TE manent laudes, Deus, in Sione : Hic tibi caftis operata facris ^ i. Operata ] Operari & facere in Latina Iingua faspe idem nV tnficant, <juod facra facere. Virgil. Cumfaciam vitulos. Item L<etii cperatus in herbis Hinc Nonius : Operari} eft reJigiofe} £f cumfumm^ weneratiwe faoripiU litare^ &c. C, U Vcta ■154 P i * i: LXV. Vota gcns folvet tua, victimifque Imbuet aras. 2 Quique tam praefens tibi fupplicantum Exitus votis tribuas fecundos, Tc petent gentcs fub utroque mundi Axe jacentes. 3 Noftra nunc juftis fcelcrata facta Nos premunt pcenis : facilis querelis Tu tamen fle<5ti, mala fervitutis Vincula franges. 4 O quater, plufquam quater 6 beatos, Quos leges, le<5tos facies amicos : Ut colant puri tibi dedicati Atria templi. Illa lux felix, cumulata cunctis Lux bonis, pectus fatiabit scgrum Gaudio, quae nos reduccs facrata Siftet in xde. 5 Annues noftris facilis querelis, Finium terrat Deus ultimcrum Spes, & extremas maris ambientis Gurgite terras. Tum ftupor mentes quatiet tuentum, O Deusnoftrae columen falutis, Te malis durum, miferis benignum, Omnibus squum. 6 Tu poten«s rerum, validifquc pollens Viribus, firmas ftabili catena Montium tracius, jugaque inquietis Tunfa proceilis. 6. Jugaque tmfa precellis ] Eft periphrafis fcopulorum mari- HOrum, qui a flu&ibus tundunturet verberantur. Virg. 3, Georgc Cum graviter iunfis gemit area fvugibus. Item, Gws ejfrcena virum RipbM iunditur 1Lwe% C, 1 Tu P S A L. LXVi f JJ 7 Tu maris nigris agitata ventis Terga componis: cohibes rebelles Genuum motus, placidaque mutas Pace tumukus. 8 Ultimi rerura tua figna norunt Et pavcnt fines, quoties corufcis Turgidum rlammis fremuit fonoro Murmure ccelurm Quique Phcebseos habitant ad ortus, Et quibus fera face Phcebus undas Tmgitj auctorem te hilares fatentur Lucis & umbrae. p Tu folum terrse iitientis imbrem hxtus invifis, gravidseque nubis De finu fundis genitale pigros Semen in sgros. Alveus pleno tibi femper amne Turgidus laeta novat arva fruge, Floribus campos, nemorum virentes Fronde recefliis. 10 Rore tu leni fola contumacis Maceras terra, fubigifque glebas : 7. 'TumuJtus mutare pace ] Ita fcilicet ut bellis & tumultibus pax fuccedat Horat: Mxtat quadrata rotundls. C. 9. Aheus~\ Proprie eft profunditas illa, quas, eft mter utrarnque fluminis ri- pam depreiTa. Unde fluvius dicitur alveum mutare, quando alio derivatur. C. 10. Terr£ contumads ] Eleganter & argute o^vyjiV facir \m>vyj>v Sicuti enim puer aliquis petulans in f arentem, aut fervulus indomitus in herum eft contumax ; ita terra, quae tot h- gonibus & aratris vix tandem fubigitur, ut moltefcat & feminL excipiendo fiat opportuna, e©dem nomine contumax dicitur. C. 10. Maceras ] Macerare inter alia etiam fignificat idem quod mollificare, aut aliquid tam diu aqua perfufum reponere, dcnec molle & tenerum, & iionnunquam falfuginis ^uoque expers fiat. U z Ebrios 1$6 P s A £ LXV. Hinc in Adelphis Terentii, eft : Macerare falfamenta. Eodemrjue modo hic terra dara, rore & pluviis dicitur macerari. Alia fignifi- catione utitar hoc verbo Pfal. 69. Si macevo peBora curis. Hftenim illic macerare, nimiis curis feipfum attenuare 6c conficere. C. Ebnos fulcos vindante ami&u MeiTis inumbras. ii, 12, 13 Qua feres greiTus, renovabis annum Fertikm frugum : vegetanfque fcetus Per cavas valles riguofque faltus Impluet humor. Gefliet pauper tuguri colonus, Lac~te diflentas comitans capelias ; Mugient colles, & arnica feffis Silva juvencis Spes aratoiis cupidas fovebit Flu&uans latis kgcs alma campis : U: canat fefta tibi feriatusj Carmen in umbra. 10. Ebrios fu!cos~] Qui vino adfaturitatem ufque madidus eft,ebrius proprie dicitur. Id fcite hoc loco tranftulit ad fulcos agrorum, ro- xe & pluvia imbutos & hume£tatcs. Itafpon:;iam quoque aqua plenam, ebriam poffemus dicere. Eodem modo lo<juitur Efaias r. 55. Defcendit imber & nox de cccJo, QP illuc ultra non revertitur fid inebriat terram, & germinare eam facit. C, 10. AmicJu mejfis ] Sicuti enim collium & montium quafi veftes funt arbores & virgulta ; ita iegeres, qusc hic (ub melTe, intelli- guntur, funt quafi ami&us agrorum & fulcorum. Hinc Virgil. Clea veflire Taburnum. Item, amiff* vitibus uhni, C. PSAL. LXVI. Carm. Gen. xix. yfaltes ad glcriam Dei prtdicandam pcpuJos fcortatur ab exempJis Scrip- tur<cy £? ab adminifiratione fua tum communi erga omnes, tumjin- guJari erga EccJefiam, hinc exemplo fuo, Dei Jaudationem conjirmat* Incolse terrarum, ab ortu Soiis ultimum ad cubile, £ia P S A L. LXVL Eia Domino pfallitc. 2 Eia Domino jubilatc : Nomen ejus, numen ejus Fertc in aftra laudibus 3 Dicite illi : Re&or orbis Sancte, quam flupenda rerurri Eft tuarum gloria 1 Quanta virrus, qua protervos3 Mentc fracta, cogis hoftcs Supplices procumbere ! 4 Te parentem Ixta. honoret, Te potentem prona adoret Tota rerum machina. Voce blanda tc canamuSj Barbito dulci fonemus, Carminumque cantibus, 5 Eia adefte, fa£ta cunctis Cernite admiranda feclis ; Acriterque expenditc Faela providi parentis, Fa&a Domini confulentis Arte mira fervulis. 6 Vertit jcquor sftuofum Aridse in campos arenas : Fluminis per alveum Agmen irse gratulantum, Ceu per arva fkca, fecir, Stante fludu languido. 7 Frenat unus orbem habeni| Sempiternis: intuetur Et p'os & impios. Nec finit fibi rebelles, yiribus fretos fuperbis. l58 P s a t: LXVi: Improbis votis frui. 8 Laus Deo noilro per omnes Orbis oras : omnis unum Laudet illum natio. 9 Morte liberavit unus Nos propinqua : fulcit unus Liberos firmo gradu. io Igne ut aurum, examinafti ii Nos pcriclis: illigafti Hoftium nos caflibus. 12 Vincla lumbis, frena malis Sub tyrannis induifti Impotentis imperi : Sed per ignes, fed per undas, Divitis tamen dedifti Uber agri exercitis. P3 Ergo fupplex introibo Templa, vi&imafque caedam : Vota fupplex offeram, 14 Vota duris in periclis 15 Nuncupata : pinguis agnus, Cornigerque agni parens, Bos & hircus fanguine aras Imbuent : nec thura deerunt De Sabseo ftipite. 12. XJber agri~\ Uber proprie mamma eft. Hic pro ubertate & abundantia accipitur, ad imitationem illorum Virgilii. Et fertilis ttbere campus. Item. 1'erra antiqua potens armis, atque ubere gleba. Apud Homerum quoque eft sviO-ap dpxpu$. Sicuti enim in corpore animalis maxime fcecunda & ferflia funt ubera ; ita partes rerr» faecundiflimae 8c maxime frugiferss eleganter hac metaphora re- pisefenUntur. Ita Vfah io6.TJber feracis fprevit agri. 15. De Sab&o fiipite ] Indicat thus, fic dictum a 9Js/j/, quod eft facriheare. Eft enim thus quoque gummi feu liquor ex cortice certa» cujufdam arbufculae apud Sabseos Arabiae populos deftil- lans^; g# 16 Dlim psal lxvii: sig 16 Dum Dei benignicatem Explico in me3 cun&i adefte Qui Deum veremini. 17 Audiit ftatim vocantem : Nos vocantes audientem Profequamur laudibus. 18 Confcios fceleris nefandi Supplicantes re&or orbis Aure furda refpuit : iq At mihi lenis bonufque Supplicanti femper aurem Non fevcram commodatJ 20 Gratias ago parenti Optimo, qui fe roganti Afperum non praebuic : Qui iua benignitate Deftitutum non reliquit Rebus unquam in afperis. PSAL2 LXVII. Carm. Gin.vI Ecclejia regnum Dei l» Jehudais cpevari\ ad gentes propagari, ©* *d* minifiratione benedi&ionibufque fpirituslihus &P corporalibys decla* rariy petit. f A Rbiter mundi, placidus bonufquc XjL ^arcc dehctis, folito & favore Terra fac lxtis fegetem pecufquc Nutriat arvis : 2 Nota per terras bonitas uc omncs Sit tua, & noftrse ftudium ialutis, Mente quos curas patria, tegifque 2. Menie cjuos curas 8cc. ] Pro quibus etiam animo paterno es folicitus, no%ue ia periculis tueris. ?* RebuS £rfo P s I l. LXVIH. Rebus in arctis. 3 Ut tuas laudes populi per omncs Prsedicent terras, bonitatis ufque ad Tcrminos rerum celebretur omnes Fama per urbes. 4 Omnis exfuket locus, omnis xtas Geftiat plaufu & fremitu fecundo, Res quod humanas modereris xqui Juris habenis. 5 Ut tuas laudes populi per omncs Praedicent terras, bonitatis ufquc ad Terminos rerum ceiebretur omnes Fama per urbes. f> Si tuac genti faveas benignus, Conditor mundi bone, meflis agros .Vcftiet, vites oleasque colles, Gramina campos. *? Si tujr genti favcas benignus, Conditor mundi bone, te pavebunt Et colent gcntes fub utroque mundi Axc jacentes. "4. fremiiu fecundo ] Id eft, favente, 8c tua fa&a probante, & stmico. Ita Saluftius dixit in Jugurtha : Hominem oratione fecunda extollit. Ut Fcrtuna fecunday & ventus fecundus. C. 4. Res cjuod humanas &c. ] Quod genus humanum «tjuitate Can<juam freno gubernes. J. P S A L. LXVIII. Carm. Gen. xx. Exhortatio ad Deum laud,andnmy propofita eius magnificentiay &* offl- ciOy expofitis beneficiis in majoresy confirmans pios faclis, prtfentia ~Deiy Qf3 afcenfu Chrijii in coeIosy cujus virtute promiffiones erga pi- osy &* mina in adverfarios pr&ftantur : pojlremo iterum hortatwr omnes, ad laudes Dei, expofitis earum caufis. OQui perpetuisorbemmoderaris habcnis, Placidos boniis exfcrc vultus ,* Impietafque P s a t: LXVIIL 1^1] Impietafque exofa tuas, pater optime, leges, Tremefacta repente faceffet, 2 TJt levis in tenues fumi vapor effugit auras, v Ut cera liquefcit ab igne. 3 4 At \xtis pia turba animis fua gaudia plaufu Teftabitur, & tibi, rerum Sanc~te parens, p#ana canet, qui lucida cceli Veheris fuper aftra, nec zvi Inclufus {paziis, seternis legibus orbem .Eternus & ipfe gubernas. Te canimus laeti, & laetos renovamus honoreSj 5 Qui celfi e vertice mundi Refpicis humanascuras: & patribus orbos Pueros, viduafque maritis 6 Profequeris patrio affeftu : qui prole beata Steriles folare hymenasos : Compedibus vincfcos folvis : populi arva rebellis Bibuiis obducis arenis. 7 Ifacidas Nilo quum, te du<5tore3 reli&o, Arabum per inhofpita faxa 2 Errarent, tremuere foli penetralia : ccelum 4. Vxana ] Pseanes olim carmina dicebantur, quibus diis fuis pro vi&oria in prseliis gratulabantur. Hic pro gratiarum a£Hone, 6c beneficiorum divinorum celebratione accipitur. C. 6. Steriles Hjmen&os ] Poetice, pro conjugio fterili. Grscis enim Hymenae- us, Latinis Talaflio, Deus nuptiarum credebatur, «juem paffim in epithalamiis poetse invocant. Sicuti autem vulgo cum, qui libros Platonis eniit, Platonem emere dicimus: ita veteres illi nomina Deorum liberaliter donis atcjue operibus Deorum tribuerunt, ">b utilitatem ea honorantes, atque exornantes : Sic Bacchus pro vi- no, Ceres pro frugibus, Hymenaeus pro nuptiis paflim accipiun- tur. C. 7. N1J0 reliBo ] Nilus fluvius. JEgypti eft, per <juem ipfa regio more poetico indicatur, Sicuti etiam ffal. 78. & Lucanus de ^gypto fic fcribit : ^Terra fuis contenta donisy non indiga mercisy Aut Jovis j tn foh tanta efl jidasia Nilo» C* X Maduic "162 P S A U LXVIH. Maduit fudoris anheli Imbribus : a vultu Domini conterrita dura* Tremuere cacumina Sinx. p Arva fibi fele&a bonus rigat imbre benigno i Et quum labefa&a fatifcunt, io Confirmat, recreatque afflicta : fuoque fruenda Dat habere gregi : nec egenam ii Temporibus duris* virtutem deferit. Arma Trepida formidine belli Quum quatient animos, lsetum celebrare triumphum Teneris dabit iUe puellis : 12 Sufiicietque fuas in laudes carmina : reges Numerofo milite freti Terga dabunt, latebrafque petent : fpoliifque fru- "imbellis tuiba relictis. (etur 13 Veftra licet fomnofternantur corpora nigr£ Inter fuliginis ollas, tlla tamen vincent nitidam candore columbam Rutilae cervicis honore, Ouac nurtc argentum nitidum, nunc lumina blandum Radiantis provocat auri. 14 Quum Deusomnipotens traduceretagrriinaregum Longo fpe&anda trinmpho, Squalida qux luc~tu & tenebris Solyma ante jacebat^ Nivea tum lucc refulflt, % Ceu nive vicinos inter candentia colles Salmonis culmina fulgent. 15 \6 Ufque fibiBafan placeat, ja&etque fupcrbus 8. Sinx, ] Sina mons Arabia» Petrea», in quo Decalogus pro- nnntiatus & fancitus eft. C. 13. Qn& nunc &c. ] Quas pulchritn* dine colli fplendentis cum argento puro, & fulgore auri blande micantis concertat. 'f. 14. Salmonis~\ Nomen montis, cujus ca~ cumen nive candidifiima fuif confpicuum. C. 1 5, 16'. Bafan~\ Regio Bafanttis quam, Ogo rege interfe£to, Mofes dimidiae tribui Manaf- fs afTignavit ab ipfa pinguedine nomen habeni. C. Fafti^ia. P s a l. LXVIII. 1*3 Fafligia proxima ccelo 1 Ne tamen herbiferos faltus, ne pafcua facro Aufit conferre Sioni : Quam propriam pater omnipotens in fecula fedem Legit, lectamque tuetur: ly Ille pater quem cceiituum tot millia currum, Equitum tot millia fiipant. Sive ilJe excelfse vehitur per culmina Sinse, Sua feu facraria vifit : 18 Seu fcelerum vinclex celebri petit aftra triumpho^ Captivaque colla catenis Vin&a trahit : vidix pafllm donaria gentes Cumulant : paullo ante rebelles, Poplite nuncflexo venerantur tempia Sionis, ip Igitur celebramus honores Jure tuos, nullam nobis qui munere lucem 20 Vacuam finis ire : faiutis Unica fpes noftra? : nempe unus frena gubernas Vkx3 irremeabilis Orci Unus clauftra tenes, & nutum fata fequuntur. 21 Inimicos vulnere certo Tu figis, longa fcelerum tu forde fepultis Lethali tempora plaga 12 Dividis. At caros fic confolaris amicos. Extremo a littore ponti Vos ego crudeli incolumes ex hofte reducam Rubri feu trans freta du<5tos jEquoris, a fsevo incolumes fervavimus Ogo. 23 Cseforum irj fanguine regum 20. hremeobiYis Orcl [ Orcus poetice pro inferno accipitur : m quem qui femel defcendit, ei inde regrediaut remearenon licef. C. "21. Longa fcelerum &c. ] l£hique lerhifero caput eis fecas, qui in turpibus fceleribus torpentes jacent. y, 22. Ogo ] Ogus rex Ba- fenitidis, interie&us d Mofe, Num. ai. C. X 2 Tingent \i6* P s a l; lxviii. Tingent crura : canes hoftilia vulnera lambent : 24 Lsetae fpectacula pompse Adfpicient, pater alme : tuo, pater alme, triumpho Plaudent tua templa petentes, 25 Anteibunt qui voce canant, quicymbalapulfent, Citharas tuba jun&a, tubaeque Tibia, qua-que tuas celebrent> fortiffime, laudes, Doctas pulfare puella: 25 Tympana : te populi ccetu fremituque fecundo Ec plaufu ad fidera tollent : Ifacida^que tuas in laudes ora refolvent : 27 Juvenis de flirpe creatus Benjamini, Judxque aderit generofa propago. Neque clarus Zabulo deerit, 28 Nephthaiidasque duces. Nam tu tua julfa fequutis Virefque animofque miniftras : Claraque vi&rici das tempora cingere lauro. 59 Solymae vi&oria praspes Ex adytis volat. Ergo ferent tibi munera reges, Atque ad tua templa ferentes 30 Munera, te fupcr aftra ferent. Tu freta fagittis Lethalibus agmina fundis : Tu fortefque domas dextras, animofque rebelles. Humiles tibi pendere cogis Ve&igal fra&ofque duces, avidique cruoris Vindex populi, agmina perdis. 31 Quique bibunt Nilum,quamergitur aequoris undis, Qiiique ipfo fontis in ortu,' Accurrent, pacemque petent, opulenta ferentes Tibi munera fupplice dextra. 25. CymhaW] Cymbalum, inftrumentum muficum, aereum, concavum, & tinnitum edens, olim facris Cybeles cum tympanis adhibitum. Meminit Cicero in Pifonem. Et Virg. 4. Georg. Iw- yitufque cie> 6* matris %uate cymbala circum, C. 32 Regna P s a l. LXVIII. 16$ 32 Regnahominum celebrate Deum :date carmina Regi 33 Qui templa gubernat olympi ^Eterna aeternus : cujus mortalia cunc~ta Vocem tremefa&a pavefcunt. 34 Hunc fortem celebrate, uniqueaccepta referte Bene gefti profpera belli. Cujus in lfacidis refplendet gloria, cujus Teftantur robora nubes : 35 Cujus ab arcano tempio venerabiiis horroir Stupefa&a m pe&ora manat. Ifacidum Deus ille, Deus qui robore nervos, Animofque vigore fuorum Implet : ei iaudes Jacobi dicire proles : Etenim Deus jlle deorum eft. PSAL. LXIX. Carm. Gen. ii. • David typus Chrifti^ conqueftus de injuriis &> perpeffionibus indigne per- latisy 6? de hoftium fcelere, Veum oratpro falute fua & adver- fariorum exitioy quamobrem docet Dei laudes afe, ab Ecclefta, om- _ mbufque rebus creatis pr&dicatum iri. SAncxe parens fer opemiaiTo: torrentibus undis Pene obruerunt me malorum flumina. a Pes nequit in molli veftigia figere ljmo : Pronumque inundans vertici fluctus rapit. 3 Dum clamo, arentes urit fitis arida fauces : Spe&ando lalTa torpuere iumina. 4 Me vexant odiifque premunt immanibus hoftes, Plures inumbrant quam capilli tempora. • Inque dies crefcunt numero : oc, ceu rapta rependam^ Bene parta per vim cogor iiiis reddere. 5 Simplicitas tibi notamcaeft,boneconditororbis, Meseque teftis femper innocentise es. 6 Fac, pater alme, bonis ne finc mea damna pudori, Dum 166 P s a l. LXIX. Dum te colentes cladecernuntopprimi. 7 Te propter maledi&a tuli & ludibria vulgi s Te propter ora turpis infecit pudor. 8 Me vitant fratres, & eadem e matre creati Mc ceu fceleftum abominantur filii. 9 Uror, & ira coquit penitus praxordia, leges Tuofque ritus impii quum ncgligunt. In tua qua? jactant probra & convicia facra, In me recurrunt, corque vulnerant meum. io Si fleo jejunus, fi macero pe&ora curis, Rident, probrifque profequuntur lacrymas. ii Si tegor incultos faccis fqualentibus artus, Fio repente fabuia & ludibrium. 12 Me falibus petit e portse itatione fenectus ; Et cbriofs fum taberna: cantio. 13 Interea curis, genitor, confectus acerbis, Ad te recurro; tu benignus rcfpice. \ O genitor, iine fine bonus, fine fraude fidelis, In r~bus ar&is da (alutarem manum. 14 Erige psene luto abforptum : da figere greffuim Crudelis hoftis me eripe impotentise. 15 Neu rapiat torrentis aquse violentia, neu me Mergatve gurges, aut vorago abforbeat. 16 Sancte parens, nullos cujus clementia fines Novit, vocantem & deftitutum refpice. 17 Ne faciem fervo avertas, qui rebus egenis Tort& ftatione ] Ebraei in pnrtis conveniebant ad judicia exer-» cenda, & quafi forum agendum Latinis aurem,itatio inter alia quo- <jue locum publicum iignificat, ubi jus dicitur. Sicuti Gellius qucquejib. 13. c. 13. nominat ftationes jus docentium. Forte eti- am retpexit locum ante curiam Romanam fubitruftum, & con- clavibus diftin&um, ubi nationum variarum legati ad fenatum Romanum miffi, ante quim audiebantur fubfiftebant. Unde apud Cicer. Epift. ad Q. Fr. prim. lib. 2. zRGrAcoftafis, quaii dicas fUtionem Grsecorum, C, Suppkx PsAt; LXIX. 167 Supplex opem orat : fubito miferum fubleva. l3 Mitis ades: ferva hanc animam, ut pudorobruat Qui ceu relittum me enecant conviciis. (hofles i<? Tu teftis mihiprobri ignominixquefuperbse : Tu teilis hofies quam proterve illuferint. 20 Cor dolor urebat : focius mihi nemo doloris, Nemo dolorem qui levaret anxium. 21 Dulcia felle mihi tingebant ferculaamaro: Pro vino aceti porrigebant pocula 22 Ergo vi&um illis vitient aconita viciffim : Mcerorque laeta obnubilet convivia. Unde fibi placidx promittunt ctia pacis, Hinc femen illis pullulet difcordia?. 23 Caligent cculi, &nutent veftigia : vires 24 Elumbc corpus deferant. Iram tuam Sic meritos effunde fuper : tuus hauriat illos 25 Furor: colonis te&a vidua mcereant : Qui deferta habitet tentoria ncmo fupcrfit, 26 Quia pcrfequuntur dextera affli&os tua. AfRi&os miferofque procaciter infultantes, Verbis acerbant vulnera atque injuriis, 27 Tu fine peccatiscumulent peccata, nec unquam Dulcem sequitatis fentiant fru&um tux. 28 Impia de tabulis viventum nomina dele : Tuos nec inter hos recenfe filios. 2p Me tenucm afRi&umque tua, pateroptimc, dextra Erige, locoque fifle tutum in arduo. 2.2. Aconlta ] Aconitum herba yenenata efr, a cautibns, quas Graeci &x,qvcl$ vocanc ilc di&a Ovid. 7. Metamor. Qu&^ quia naj- cuntur dura vivacia cautey Agrejles aconita vocant. C. 16. AcerbantJ Acerbare, eft aliquid per fe fatis acerbum facere acerbius & at- rocius. Virg. formidine crimen acerbat. Similia apud Horatium Cla- rare inimicare^ tternare, pio elarum, immicum, «tsrnum face- re. C, 30 Hic 168 P s a t. LXX. 30 Hfc ego carminibus rerum fuper aftra parentem Tollam, & celebri gratias in ccetu agam. 31 Gratius hoc illi eft, quam fi cadat hoftia ad aram Vitulustenellus jam conifcans cornibus. 32 Adfpicient mites, & pectore gaudia volvent, Deum colentum Iseta corda geftient. 33 Audit enim Dominus tenues, nec defpicit xgxos Ob nomen ejus vinculis coercitos. 34 Unum igitur teilus colathunc, &pontus, &a?ther, Et quicquid aether, terra, pontus continet : 35 Qui facit incolumem pulchram florere Sionem, Urbefque Judx mcenibus cingit novis : Metiturque iuis ruraante inculta colonis, Tenenda blandis quasrelinquant liberis: 36 Quse placida teneat feries in pace nepotum, Quicunque Domini nomen & numem colunt. 31. Conifcans ] Ariefans, feu cornua cum impetn committens : quod hoedorum & agnorum laicivientium proprium eft. Lucret. lib. 2. Et fatiati agni ludunt, blandeque comfcant. ld quod etiam Virgil. 2. Georg. indicare voluit his verbis, Pinguefque in gramine Uh Inter fe adverfls luBantur cornibus hosdi. C. PSAL LXX. Carm. Gen. xvii. Vetitio pro liberatione fupplicis, pro confufione imprcborum, & bonorurrt exhilarationey qu<e fpeliant ad hunc jinem ut magnifcetur Deusa ODeus, prsefens ades, & periclis Me prasfentibus cripe : O Deus, duros propera labores Confeftim auxiWo ut leves. 2 Qui meam quxrunt animam, erubefcant Fcedam ignominiam ferant : Et fuga turpi doleant, malignis Qui me ceniiliis petunt 5 g Terga P i a l. LXXL1 s^ 5 f erga dent3 fufos pudor ut perurat; Qui rident gemitus meos. 4 Teque clementi & placido fruantuf, Qui gaudent placitis tuis. Qui falutis fpem pofuere in uno Te certam penitus Deo, Gaudeant, femperque canant, Perenni| Majeftas & honor Deo. . 5 Sunt me*c vires & opes pufiHs ; Sed tu me Deus adjuva. Tu mese vires, mea fpes, opefque t Feitinus fer opem mihi. PSAL. LXXL Carm, Gin.xv; Tjaltes fdem fuam in Deum profeffus, fervari ah inimicis peiit, "Be~ umque a munifica ejus natura, promijjionihus, operibus atiteatlu^ gloriaque folliatans, adverfariis malejmprecatufj liberAtiom accep- ta, fecure fpondet fe gratias aBurum Ve99 IN te falutis fpem pofui nlese, Fac me perennis ne pudor obruat; i Audi vocantem lenis^ & eripe Hoftis cruenti me violentia:. 3 4 Vitseque cuftos & columcn me^ Tutrifque rebus femper in afperis, Nunc turris eflo & perfugium ffiihiM Et far/ientum fubtrahe dextcra:. A vi fcelefte fubtrahe dexterse Pendentem ab uno fubiidio tuo s 5 Ec qui juventjg tutor eras mear, Orbam fene&am viribus aifere. 6 Tu me tuendum matris ab ubere Duxti : pependit matris ab ubere Spes noika de te ; naateries mei$ ;ijo P s A t. LXXI. Una eft perennis laus tua cantibus. 7 Ceu continenter prodigium malis Natum ferendis, rideor impiis. Sed me malorum fluctibus obrutum Spes una fulcit praefidii tui. 8 Me lux videbit, me tenebrx tuas p Laudes canentem : jam fenio gravem, Fra&ifque laffo corpore viribus, Nemeimpiorum trade libidini. 10 Et clam fufurrant, & caput in meum Occulta tendunt retia per fcelus : ii Et dum kelefhim propofitum premunt, Aiunt, Ope illum deftituit Deus: Inftate fracto, prendite, perdite 12 Nudum falutis vindice. Tu Deus Ne linque fretum prsefidio tuo : Prafenfque kvis hoftibus eripe. 13 Pudore vultus inficiat rubor Hofti dolofo, fraude nefaria Qui me aucupatur: mcereat irrita Conata, vanum lugeat exitum. 14 15 \6 Liber periclis, carmine te novo Pangam tenacem polliciti, & tuis Promtum juvandis : & numeris meis Aptabo laudes innumeras tuas. Canam potentem te dare profpera Eventa, belli quum fremuittimor : Canam fidelem reddere fcederum Promiffa, largo non fine fcenore. 17 /bufque primo flore puertije 7. Continenter ] Pro continuo. Caefar, Belgx ctim Cevmanls con- iinenter beUum gerunt. Id eft, fine intermiffione, try.vzx®*4 C i 7. Tuerti&l Syncope antiqua, pro pueritia?. Utitur ea Hor at ius quo- que^oda 36. lib. 1. Memor aB<a non alio rege puertit. Ita idem dix- it vaU'ius pro validius, lamna pro Umina, C, Lauduni p s a l; lxxi. 571 Laudum tuarum tu mihi carmina 18 Semper pranili : ne feniogravem Canumque nunc rae, fpesmea, defere: Donec nepotum fecula noveririt» Me vate, quanto robore, qua fide x$> Me liberaris. Juftitias tuae Convexa mundi gloria tianfvolat, Rcrnm creator, quis fimilis tui ? 2:;, l. :ne malorum gurgite merferas, T.uique vica rurfus amabili Xrado e profundo gurgite das frui 21 Qpefque honorefque accumulas bonus, Ira remiifa : & pedcora turbida 22 23 Soiaris. Ergo te cithara canam Nabloque certa confpicuum fide. O fan&e noftrae gentis ab ultimo Protector ortu, vox mea te cane-t : Te fpiritus, te vita laboribus Exemca duris, laudibus efteret. 24 Lux nulla, folem proferet aureum, Qux pracdicantem juftitiam tuam ISIon audiet me, Rex bone, qui meis Rubore vultum offuderis hoitibus. 17. Trdl/ii mihi carmina ] Verba aut carmina alicui pr2sire,eft ea prior recitare, ita ut alii eadem denuo repetant & pronunti- ent. Significat ergo Propheta, fe non nifi a Deo prius fibi fuggefta cecinifle, & quafi ex illius ore excepta repetiviffe quo quidem ipfe nomine magis &tioTi$Toz eft cenfendus, quam alii fpermologi qui pro divinis tradunt & inculcant, <juae a Deo non acceperunt. C. 19 Convexa mundi ] Id eft mundum convexum. Qualia funt, Avia jilvarum> ardua montium QPc. Eft autem convexum, oppofi* tum concavo, id eft, globi feu orbis alicujus fuperficies exteri- or. C. Y 2 PSAL; ?72 p s a l. lxxii; Cakm G e n; v; Crfwrf moYitmm Dejtm orat ut Sehehmoni fpiritum jufttU trtbuai, legttimamque admini flrationem '& benediclionem fuam^ hacque adminiflratione QP benediciiont Schelomonis ac Chrifi cekbrata^ Le- vedicit Deo. DA tu* Regi, Deus, arquitatis Jus ad exemplum dare, filioquej Regis ut legum patrise ad falutem Fleclat habenas. p. Ut regat juftis populum inftitutiss Pauperum queftus facili tuorum Aure cognofcat, dirimatque lites Legibus «equis. 3 Pace laetentur juga montiumque Horridi faltus: gcnitrix quietis iEquitas colles amet, afperofque Ruris, alumnos: 4 Jus fuum det pauperibus, ptxtentuiq Curet ut ne vi tenues premantur, Deftruat quifquis miferos dolofis Litibus urget. 5 Ut reformidet venientis xvi Gens tuum nomen, fua fol diei jponec cffundet, fua luna donec Lumina nocti. 6 *3iquitas & jus veniens olympo Recreet terras, veluti fub seftu Imber, & rores pluvii beatos Ruris honores. f Fioreat, rcrum hoc moderante habeaas ]us, bona: paces vigeant, perenni 'Luna dum curfu wdiQns aovabis Mcnfkua p s a t. lxxil; ?7j Menfirua vultus, $ Imperi fines maris unda fluctu Hinc & hinc ciaudat : fpatiumque latis Quod modum regnis faciat, fit idem Terminus orbis. f Ad pedes ilii cadat advolutus jEthiops: hofles veniam precati Supplices, vultus humiles comamque m Pulvere verrant. «o Qui tenent pontum, refluique ponti Infulas, regefque Arabum beati, Thuris & dites venieot Sab-ei, Dona ferentes. ii Illum adorabunt, mare qua remotis Gbftrepit terris, metuentque reges % Servient gentes fub utroque mundi Axe jacentes. *z 13 14 Ule defcrtos ope fublevabit; Eximet curis querulos : cgeno & Pauperi dextram dabit ; obrutofquc Foenore folvet. Nec velut vilem tenuis cruorem 15 Plcbis effundi finet: ergo vivar, Deque thefauris Arabum beatis Munera fumat. Ac fuo Regi bene comprecatus, Illius laude.s canar, illum honoret, Largam opum dextram ceiebret, patremquc Vulgus adoret. 16 Per feros montcs fegetem refundat Terp, tam denfis crepkans arifiis, Quam gravi cedros Libani fiagdiant Murfnure venu. Augeat 5 74 P s a tl LXXII. Augeat prolcm numero carentem Per vias urbis bona pax beatae : Laeta ceu campis riguis per imbrem Gramina furgunt. fj Nomen asterno juvenefcat xvo : Filii nomen, jubar ufque folis Dum vagae fundet radiata terris Lumina flammae. Ille Rex gentes faciet beatas ,Quas finu claudit refugo Amphitrite, Omnis hunc tellus canet Amphitrite Cinda beatum. x8 Ifaci gentis Domino Deoque Laus, honor, virtus : opis haud egcnus, Illa quse cun&i attoniti intuentur, Perficit unus. io Nomen auguitum canat omnis artas, Ulla quod nunquam taceat vetuflas : Nominis fancti penetret per omncs Gloria terras. 17. Amphitrite ] Uxor Neptuni ; poetice, pro mari. Ne vero quis arbitretur, Paraphraften mentione deae hujus profanae & fic- titise, carmen hoc divinum & facrum polluere voluiffe ; fcien- dum eft, ipfum Amphitrites etymon, per fe naturam maris, feu ipfum mare exprimere. Eft enim ciutpi circum rpeiv terere, Mare enim circumqua^ue terram atterit. Unde Ovid. 1. Metamorph. Nec hrachia longo fyitrgine. terrarum porrexerat Amphitrite. C. PSALMORUM p s * ir. lxxiii; 575 PSALMORUM Liber Tertius. PSAL. LXXIII. Carm.Gen.xvs Vfaltes pofh fpirituale certamen erumpens in commendationem hnitatis Deiy exponit &gritudinem animi fui & honorum, qua ajfliftantur, cum propter fecund^s improhorum fucceffusy tum propter calamitates fuas , hinc incertum improhorum ftatum, at certum exitium propo- nity & tanquam refpiciensfe iotum credit Deoy & ilh fe htfurum profitetur. TEllus ut undis hofpitium neget, Undseque terras fluctibus obruant5 Aer corufcis fulminet ignibus, Ruina mundi fidera mifccat : Dei potentis non bonitas tamen In rebus arctis deftituet pios, Purafve mentes nequitia finet Mceroris asftu funditus opprimi. 2 Quam pasne lapfu pes mihi lubrico Greflum fefellit, dum pede metioE $ Immenfa parvo, dum trutina mea Expendo ftultus judicium Dei i l Fervebat ira pe<5tus, & aemulo Livoris asftu, quum fcelerum omnium Contaminatos fordibus impios, Florere cun&is confpicerem bonis. 4 Sors illa cun&is invida, mobilis, Infida, fervat perpetua fide 4. Invida, infda ] Conftru&io ejus loci eft : Sors feu fortuna ( haec tamen homini Chriftiano ad divinam providentiam omnia referenti nihil eft ) «juae alias cun£hs eft invida, mobilis & infi- da, feu infidelis ; iftis, fcilicet, impiis, & tamen fortunatis, fervat eundem quafi tenorem perpetua fide; quafi dicat : Fortuna omni- bus aliis invida, mobilis & iufida, unis hifce fidelis & conftans eft= C... Iftis ^g p s A t: lxxiii: Iftis tenorem, & robore vivido Firmos feneciam ducit ad ultimam. 5 Exemta duris vita moleftiis Curifque ( pectus quce reliquis coquunt Mortalibus) per tatitiam fluit Luxumque, & segris pura laboribus. 6 Ergo infolenti foeta fuperbia Corda intumefcunt : pedtora fpiritus Ventofa tendunt: cascus amor fui Frena impotenti dat violentiae. 7 Tec~ta invidendas non capiunt opes* Fclicitatcm non animus fuam : Et vota vincens fpemque fuperfluus Luxus fatigat, nec fatiat tamen. S Verbis minores terrificant feris, Et faftuofse mole potentiae : Vultu procaci & vocibus improbis Adblandiuntur nequitia? fua:. p Nec impudentis garrula vanitas Contenta ljnguar fundere toxica 3 Terras per omnes, aftra laceflere Audet, Deumque infana fupcrbia. io Harc mentc fpectant attonita pii, Et asftuanti pe&orc fluctuant : ii Secumque muflant, Scilicet ha?c Deus Quum cernat, atris abftinet ignibus l 12 Opes abunde fuppcditant malis, Crcfcitque nullo fine pecunia ^ Secura pacis molliter otia Quaflante nullo turbine tranfigunt. 12. Opes /uppeditant ] Neutrum abfolutum pro fuppetunt, fuffi* ciunt, abunde fatis funt. Cic. I. OfH«. Supped-tant h&c ad viclum, id cft fufficiunt. Idem ad Trebatium . Ne chartam yuidem tibifup* feditare^ Pro fuppetere. G* 13 Fsuflr* p s a i: Ltxni: 13 Fruflra ergo puro pe&ore vivitur s Fruflra innocentem contineo manum i 14 Fruflra labores perfero, torqueor Dolore, nullis hon crucior malis; 15 Rurfus verebar ne temerario Aufu improbarem confilium Deia Ac arbitrarer forte miferfimos Sele&a quos is pigndra nuncupat. 16 Cauflas latentes durri fequor anxiui: Et peftinacis viribus ingeni Pugno, profundum fe chaos ingerit^ Et no&ementis lumenadobruit* 17 Labore tandem feflus inutili Ad te recurrd, Rex bone ceeiitum s Ouietus exfpecto ex adytis tuis Quis hos & illos feparet exitus. i& Vidi repente quam pedc lubrico" Starent fuperbi : quam ftabiles parusri Opes tenerent : quam fragili loco Fultos ruina prascipiti trahas. i£ Procella vindex ut fonuit tuas hxy fugaces cum domino fuo Eyanuerunt divitiae : maner Umbra invidcndas nulla potentia^ 20 Sicno&e mentes ludificans fugit Imago fomni : & quas modo pe&or£ Sopita vano terruerat metu, Rifus per urbem mox ciet omnibus; 21 Donec videremhasc, mcecor & anxig£ Mentem obruebant follicitudines : 22 Aut hsfitantem, ceu ftupidum pecus,$ Torpor ligabat pe&ore marcido» 23 Arcana fed vis interea tui 2 M« ,17» psa l; lxxiv. Me fulciebat numinis, ac manum 24 D.xtram regebas : aufpicio tuo Du&uque clarus fulgeo gloria. 2? Quid terra, praeter te, mihi,quid polus 20 OrTert colendum ? cor mihi tabuit, Infra&a mens defiderio tui Languebat, segrum corpus inaruit : Tu rurfus artus robore vivido Firmafti : opimas fuppeditatti opes. 27 Qui, tc reli&o, fpe flolida deos Vanos adorant, cladibus obruis. 28 Te fcctor unum, tu fuperas meis Spes una rebus: pracfidio tuo Liber periclis, audus honoribus, Te fempiternis laudibus efferam. P S A L. LXXIV. Carm. Gen. hi. 'Ecclefia ab Antiocho opprejfa, perpeffione* fuas QP fcelera hojlium pro« ponit . Q? Deum tamdiu cejfare conquefia, fosderis eiusy magnifi- corumque operum recordatur, hofiium indigna in Deum opera com- memorans ; id circo Deum, pro falute fua, pro gloria mminis ipfi- us, & hoftium confujione fupplicat. CUr nos relinquis penitus, 6 rerum parens, Hoftique dedis impio ? Lupis vorandum cur gregem paftor tuum Ira obftinata deferis ? 2 Mcmento ccetus fcrvitutc ab afpera Quem vindicafti : quem tibi Peculiari forte, patrimonium Ceu proprium, receperas. Colles Sionis, numinis fedem tuf, Bonus favenfque rcfpice. 3 Tandem refurge, & hoftium fuperbiam Compefce P s a l. LXXIV: ^79 Compefce : perde fundirus Hoftes protervos, qui tuum facrarium Manu nefanda poiluunt. 4 Clangunt fonora buccina, non qux tuas Laudes eanat, ludibrio Sed fefta acerbo quse profanet : in tuis Vexilla figunt turribus. 5 6 Bacchatur audax ira frenis libcra t ^Edis ruentis it fragor : Quales fub altis murmurant quercus jugis^ Caefae bipenni quum ruunt. Demoliuntur malleis & vectibus Caelata templi limina. 7 Populatur ignis adyta: nominis tui Contaminant facranum. 8 Secumque tacito comminantur pedore Sc diruturos omnia. Nec temere : flammis ftrata fumant ormia Tuo dicata cukui p Loca : iigna nufquam, nulla jam miracula : Prophera nullus perditos Solatur, &, fpe quamhbet lenta, tamen Spondet malorum terminum. 10 Quoufque tandem nomini finestuo Hoftem protervum illudere ? Quoufque acerbis fa<5ta dira & impia Exafperabit jurgiis ? 1 1 Cur otiofus retrahis manum ? cxfere 5 6. Bacchatttr audax ira &c. ] Ira hoftium temeraria & ef- frenata nullo impediente faevit: Templi cadentis fonus Ute dif- tunditut, non fecus ac arbores in montibus excelfis fonicum in- gentem edunt, cum fecuri dejedtse a lignatoribus, concidunt : malleis & ferramentis inftar fudium, portas Templi figuris variis expolitas, diruunt : C. Z 2 Tandem ?SO P S A £. JLXXJLV, Tandem potentem dexteram. ii Tu nofler olim rector & cuftos, Deus; Prifcis abufque feculis. Te vidit orbis vindicantem ab omnibus | Semper tuos periculis. 13 Seceflit unda, te jubente, & vitreo Muro liquor coercuit Curfum, feroces viribus fuis duces Ponti rccurfus obruit : 14 Ipfum marinis vaftiorem belluis Haufit tyrannum, & afperis Afflic"ta faxis, fluciibus cadavera Ejc&a vuJtur "jEthiops 15 Voravit: intcr seltu arenas torridas3 Dc cote dura limpidi Fluxere rivi ; tc impcrante fubftitit Arente flumen alveo. \6 Tuus dies eft, nox tua eft : folis jubaijj Radiis adornas aureis. 17 ^Equorque claudis littorum repagulis, n Terraique cingis fluc~tibus .- ^Eftate lenis frigus acre, frigoris iElturh rigore temperas. 18 Domine, intuere probra, contumelias^ i Et hoftium ludibria, Qui te laceffunt impiis conviciis, Molcftiis nos opprimunt. 10 Ne trade vitam turturis tuse feris : Turbam tuorum pauperum 13. Vitreo mmo ] Intelligit aquas maris rubri divifas, 8c utrin- que inftar mnrcrum vitreorum, ieu pellucidorum aiTiifgenres, donec Ifraelitae tranfirent incolumes, Pfal. 104 mare nominat iriarmor vitreum. Vide Pfal. 77. C. 15. Cote dura ] IntelligiC petram a Moie percuffam, 'nt inde fitientijbus eliceret a^uam. Ci Psai: LXXV: $U Ne fempiterna oblivione defere : 20 Memor tui fls fcederis. Nam nec tenebra: nos tegunt, nec pellimus Obfcuritate injurias. 21 Ope deftituti & omnibus rracti malis Populi pudori confule : Ut te merentem profequantur laudibus Miferi Ie.vati lu&ibus. 22 Exfurge, rec~tor orbis optime, & tuam CauiTam tuere : fis memor Quas probra paifim nomini femper tUQ Stulta ingerat procacitas. 23 Voces fuperbas & tumultus improbos Silentio ne fupprime : Curamque rerum gerere te mortalium3 Qui negligunt te, fentiant. P S A L. LXXV. Carm. Gen. xiiL David accepto nitvcio de Abneri c&dey a novis diffidiis metuens, Veum erat ut propter nomen fuum mifereatur pepuh, officiumque fuum er- ga Veum & popuhwt profejfus, Deum precatur ut fergat regnum ipjl tradere> in quo Deo fervire &P populum jufie gubernare poJftU TE nos carminibus, Rex bone, patriis Dicemus merito: te celebrabimus Prafentem miferis : & memorabimus Fada illuftria pofteris. 2 Quum plenis venient tempora fecutts, Cogam, inquit Dominus, concilium meum 5 Juftis fuppliciis profcquar impios, juftis munenbus pios. 3 Fundamenta foli difliliant licet, Turbetur trepidis gens homkum minis, 1 Fundamenta £2i P s a l; LXXV. Fundamcnta foli fluxa adamantinis Ne&am rurfum ego vinculis. 4 O ftultos quoties admonui modum Vefanae ut facerent nequitias fuas i In ccelum quoties admonui impios Ne ftulte arma capelferent ! 5 Quid coelum ftolida voce laceflitis ? Qua fpe ii furitis! fpiritus arrogans Cujus prasfidio fretus m sethcra Criitas erigit impias ? 6 Eois coeat vinbus occidens, Conjurent calida? cum Borea plagar, Fruitra divitias, fceptra, potentiara Cuiquam conciliaverint. 7 Unus Rex hominum, res hommum fuo] Verfans arbitrio, prascipitem trahit Illum de folio, plebis ab infima? Hunc fasce ad folium erigit. 8 Nam cratera meri purpurei Deus Jam dextra tenet, & vindice pharmaco Undantem pateram temperat, & malis Jultum fupplicium parat Illinc impietas undique ab ultimis Terrarum fpatiis hauriet, & mero Confumto, cupido gutture turbida De faece exitium bibet. f At me vate, Dei, qucm genus Iiaci 3. Vtnculis adamantinis~\ Id eft, a nullo unquam frangendis aut diflolvendis. Dicitur enim adamas, «juafi afauctfToc. HoraC. Quis Marttm tunica teftum adamantina, &c. C. 5. Quid ccelum Jiohda ] Cur Deum oratione ftulta provocatis ? quo freti fic inianitis ? qun auxilio confidens animus & infolens fuperbas cogitationes adverfus ccelum tollit ? jf. 3. Cratera J Accufativus Grscus, ficut paulo poft aethera, C» Ec p s a t. lxxvi: m Et thure & precibus placat & hoftiis^ Omnis poileritas munificentiam Ec vim numinis audiet. io Confringam tumidae tela fuperbis Formidata bonis; cladibus obruta Emerget pietas, & fuper sethera Tollet confpicuum caput. PSAL. LXXVI. Carm. Gen. iii. ffaltes Deum celebrans de pr&jentia ipfius & magnifco opere adver- fus AJfyrios, potentiam ir& eius oflenditj omnefque ad Veum cokp* dum hortatur. GEntes profanse numinis loco colunt Sibi quifque quem finxit Deum : Judaea verum novic & colit Deum, Laudatque feflis cantibus : 2 Deum Sionis incolam, Solymse facris' Cui templa fumant ignibus j Illic minaces fregit arcus, lucida Fregit fagittae fpicula. Clypea finiftris rapuit, enfes dexteris } Funefta bella fuftulit. ^ 4 Tu praepotentes fortior tyrannidas Virtute frangis : tu feram Compefcuifti fortium fuperbiam Regum potenti dextera. g. CI)pea] Dicunt Latini hic clypens & hoc clypeum Virg* ./En. 9. Et clypeum fuperintonat ingens ; Varro quoque lib. 1. c. 48. partes culmi & fpicas explicans, nomen giadii in genere ufur~ pavit neutro. Herba eay inquit, vocatur vagina, utiqua latet condi* tum gladium. Ita dicimus hic baculus & hoc baculum, hic cubi- tus & hoc cubitum? quo etiam Livius utitur loco citato Pfah ao. C. Fra&a ;i84 p s a t. lxxvi; 5 Fra&a miriacis fpiritus ferocia, Praedas fuere : aut ferreo Somno gravati condidere luminal; Obtorpuere dcxterfc 6 Fortes vjrorum, vis equorum, & currurr* Elanguerunt impetus. 7 Tuum verendurri nomen & numen: tuas Quando seftus irae incanduit, Quis obviam aufit ire ? quis miferum caput Tuo furori objecerit? 8 p Quum templa mundi fulminum quateret fragor7 Ut impia tyrannide Poenis repreiTa fupplicem modefliam E fervitute abduceres, Attonita tellus filuit : imbellis pavor Mentes fuperbas percnlit. io Ultricis irae fcelera pc&nis obruta Humana gens quum cemeret, Boni efferebant laudibus te, confcius Premebat horror impios. ii Vota ergo Domino nuncupate, & reddite; Domino verendo munera Ferte univerfi civitatis incolae Sanctae, Deumque agnofcitc, 12 Reges fuperbi quem pavent, qui fpiritus Feros retundit impiis. 5. Fevree fomm ] PfO morte, qu* Horaero tjuoque eft r/jLKv.o»g PSAL P s a i. LXXVIL 1 8> C A R M. G H N. vi. Tfaltes EccJefam cflettdit, quomodo in extremis dijficultetihus Imph- ret opem Dei ; certamen carnis exponit, m dubium vocantis bonita- tem Deiy &> vicloriam Spirvtus adverfus carnem, feipfum a naiit- ray promijjionibus & operibus Dei, confrmantis» TE voce femper, te, prece fupplice, Rerum invocabo, Conditor optinie : Nam lenis ac placatus aurem Das facilem miferis querelis 3 Ad te refugi quum premerer malis, Ad te tetendi follicitus manus, Sub no&e fola, donec atras Lux tenebras rediens fugaret. 4 Mens inquietis fra&a doloribus, Surda abnuebat aure fidelium Voces amicorum, medelae Impatiens : animufque folum Intentus in te, cum lacrymis preces Mifcens, fremebat : pectora flebili Concuffa fingultu fonabant; Cura animi cruciabat artus. 5 yEftus vetabat follicitudinum Dulcem foporem carpere lumina : Segnis ligabat membra torpor, Vocis iter dolor obftruebat. 6 Tum, mente verfa, volvere fecula Ccepi antea&i temporis, ac Dei Numen bonis prasfens, nec unquam Auxiiii miferis avarum. A a 7 -Lau-. " 6 Avarum aux~ilii] Avarus alias dicitur, quafi avidus seris : hic aucem, a varus */?#*#( etf, <jui "amoegat, auc jufto diiuius difFer: as- i85 P s a l. LXXVIL 7 Laudum fubibat, quas tibi carminc Lyre canebam fuaviloquae ad modos: iSecumque veftigabat segra Mens vario labefacta motu ; $ Num, me reli&o in perpetuum, Dcus Opis benignam jam retrahit manum ? p Nec amplius fuum tenebit, Larga Dei bonitas tenorem ? Nec ore vatum leniet anxias 10 Curasfuorum? Nec miferis erit Placabilis ? Nec fiftet ine PrsEcipitem bonitate curfum ? 1 1 Tandem remiffo pe&ore, Qiio dolor Impellis ? inquam : ftant adamantinis Decreta coeli fixa vinclis, Nec dubio labefac~ta cafu ? Nec fra&a vi, nec temporis invidls Obliviofi obnoxia dentibus, 12 Rurfus tuae mentem fubibant, San&e Parens, monimenta dextrse : Qui templa pidi fideribus poli, Frugumque campos germine fertiles, Et fecla tot noftros ad ufus Condideris pecudum & ferarum. atixilium, ficrtt divites avari, acgre admodum & d;<ficulter pe- cuniam exponunt. Talem aurem non efle Deum hic locus .«Jocet, ll Secla ferarum] More Lucretiano hac voce utitur, pro ge- nere, multitudine, fobole aut progenie : nam & apud Lucreti- ttm funt fecla animantium, hominum, fcriptorum. Sic enim, Lib. 2, Tnque brevi Jpatio mutantur fecla animantum. Qui forte Grjecum ^€i'«ccv hoc Latino voluit exprimere. Sunt igitur hic torfscla pecudum & feraium, idem ^uod tot genera & JT a A -L. i-.yv^V V 11. 137 13 Quam faspe, poenis dum premis improbos, Tutoque fulcis prxfidio probos, Mortalibus clementiseque & Juftitise fpecimen dedifti ? , 14 iEterne rerum conditor! omnia. Confulta cujus fa&aque fan&itas Illuftrat : haud quidquam tibi ingens, Orbis habet fimile, aut fecundum. 15 Mirante mundo, tu Deus unice, Mircc dedifti figna potentise, 16 Ergaftulis quum liberafti Abramidas Pharii tyranni. 17 Videre fluftus te tumidi, Deus ; Vid^re flu&us, & trepido gradu Fugere : turbavit profundas Horror aquse vitrea: lacunas. 18 Fudere aquofas imperio tuo Nubes procellas, de gravido finu, Sonore rauco : grandinifque Infremuit lapidofus imber. A a 2 ipCce- & tanta multirudo diverforum animantium & ferarum. Ita> Ffth S9, 'Te jure piontm , Secla hominum celekrant: C. fharii tyranni] Tharos infula eft maris ^Egyptii, e regione A- lexandriae; & tota JEgyptus, a poetis, Regio Vharia appellatuf. Significatur autem his verbis, Vharao Rex ^Egypti , fuit enira hoc commune nomen omnium illorum veterum Regum -^gy- pti, ficuti jam omnes Imperatores Romani, Caefares aut Augufhi appellantur. Celebratur a Plinio, Lib, $i, Cap. 12, magni- fica & altiflima ejus infnlae turris, cujus ufus fuit, nofturno na- vium curfui ignes oftendere, ad prsenuntianda vada, portufijue introitum. Unde hujufmodi turres maritim», ia aliis quoqyiQ lecis excra&K, nominantur Fb*ri> Ci i88 P s a l; LXXVIL jp Cceli tonantis vaftificus fragor Implebat aurcs : lumina fulgurum Terrebat ardor, & pavore, Attonita? tremuere terrar. 20 Sali rubentis pervia vaftitas, Duclore te, tot millibus obruit Vcftigia, & fluftu refufo, Claufit iter Phariis quadrigis. 21 Mofes & Aron (ceu pecudum greges, Paftor reducit) prxfidio tuo, Buxere tranquilks per undas, Incolumes populi catervas. PSAL. 19 Vafiificus fragor"] Ommz vaftans, aut vafta efficiens ; qua- lis efteclus eft tonitruum aut fuiminum. £x veteri poeta ufus cft etiam, Cic. 2. Tufcul C, 20 Sali rubentis'] Id eft, maris rubri. Mare autem Sa-Ium di- citur, 3 fale, feu ?.qua falfugine imbuta. Ptolomaeus vocat S!»- m*m Arabicum ; alii, mare Erytbraeum, ab Erythra Rege, juxta habitante, vel in eo fnbmerib, di&um : nam alias, hoc mare nihii coiore a capteris diflerre conftat. Lft autem firus ille fatis amplus, ita ut latitudo ejus, nonnullis in locis, fit duodecim aut eiiam plurium milliarium Germanicorum. Vero igitur fimilc eft, dies complures in tranfiru hujus maris confumpfifle Ifraeli- tas, in tanta fcihoet hominum multitudine. Quocirca etiam atjuas hujus maris tam diu ftantes, non immerito murum vitre- um nominavit, Pfah 74. C. Psal. LXXVIIL i%9 Carm, Gin, i. ^faltes Judaes rewcat ad cognefeenclum &> praedicandum Deum z preponit documenta verbiy &> operum quae perfecit Deusy inde ah exitu ex J&gypt$. Hinc paterna heneflcia & JiageUa Dei ergap*)- pulum fuumy indicium in adverfarios grsve> praefertim contuwz- ces Ifraelitas exponity pios confrmans de aetermtate regni &if*~ cerdotii in tribu Jehudae. ■ AUdite Ifacidae, & rerum pietate parentem Qui colicis pura, huc animos advertite veftros, i Mira canam, fcd vera canam : quse longa vetuftas Occulit arcanis oracuia merfa tenebris 3 Evolvam : prifcis accepta parenti&us clim 4 Veriloquis di£hs, in fecula fera nepotum Tranfmittam : laudefque Dei, mirandaque fact-a Cognita de proavis difcent, me vate, minores. 5 Namq: parens mundi fancto quum foedere gentem Jungeret Ifacidum fibi, patres prodere natis 6 Per feriem, & feris venientia fecula fcclis, Et legum monitus 3c facta ingentia juffit. 7 Scilicet ut memori benefacla priora tenentes Pectore, confilium vitae auxiliumque regendse A Domino exfpectent, trepido turbante tumultu, Ne tam cccca animos condant oblivia, legum Irrita ventoiis ut fdent praefcripta procejlis. 8 Neu fimiles patrum, male grata mente rebeJles Deficiant animi inftabiles, dubioque iabantes p Pectore. Cur foboles Efraemi do&a fagittis Figeie vel jaculo quamvis diftantia eerto, Terga 4 Mirandaque fa&a ] Ad pofteritatem tranfire f^cfam, poite- lique quibus me quoque cenfulere aquum efty me denunciante,- Dei magnificentiam ejufcjue miracula a majonbus noftri ratio- nem habentibusauditione accepta intelligent. L 9.o Psa l. LXXVIII. Terga dedit pame ante tubas ? Jatebrifq; faluten (O pudor ) abjectis quasfivit turpiter armis: 10 Nempe quod averfos flexere per avia greifus, ii Obliti legum & monitorum & foederis i&i, 12 Obliti tantorum operum, quse teftibus olim Patribus, in Phariis Dominus patraverat oris. 13 Quum mare divifit fefe cumulante profundoj Inter & aggeftos undse ftagnantis acervos 14 Incolumen eduxit populum, duce nube ferena Luce, per obfcuras flamma praeeunte tenebras. 1 5 Flumina de folidi patefecit vulnere f<ixi, \6 Damnatifque fiti rivos donavit arenis : 17 Nec fatiati undislinguas tenuere procaces. 18 Aufi immane fcelus, deferta per avia rurfus Tentavere Deum : & ventris ftimulante voracis 19 Ingluvie, petiere cibos : ac talibus ora Solverunt, filicis durae qui flumina venis Elicuit, fubitoque fitim torrente levavit, 20 Non potis eft panem, non lautar fercula menfi Addere ? non epulis convivia larga profufis ? ■2 1 Audiit omnipotens, calidaque accenfus ab ira eft, In Judamque liaufit flammato corde furorem. 22 Et populo tamen ingrato, totiefque falutis Immemori acceptac, vidum dedit effe petitum 23 Ca- ?. Cttr fololes Kfr&mi ] Intelligit Ephramitas feu pofteritatem Fphrami filii Jofephi, penes «juam, cum ampliiTima & populo- iilTima eiTet, ahquamdiu praecipuum robur & munimentum po- puli Ifraelitici f uit , ficuti hic <juo<jue pro peritis fagittariis ce- lebranrur. C. Cur rribus Ephraimi perita fagittis vel jacuJo, non fal- lente ittu quanrumvis longin<jua ferire4 prius fugit, «juarn pro- dum bellicum tuba caneret ? armif«jue toede proje&is, feie lo- cisoccultis defendit? / P S A L. LXXVIII. 191 13 Caftra fuper late artherei patefecit olympi, 24 Horrea : dein gravidas ccelefti femine nubes Ambrofiae largos fuper agmina folvit in imbres: 25 Coeleftifque cibi indulfit mortalibus ufum. 26 Cedere tum juffo campis ex aeris Euro, Mox tepidis volucrum pluvias Notus attulit alis, 27 Non fecus ac Ciccx cumulos quum verrit arenat, Pulvereamque trahit deferta per arida pallam. a8 Caftra fuper, tenfifque fuper tentoria velis, Alituum tremulis refonabant agmina pennis, Et circum affufis cumulabant ftragibus agros. 29 Jamque epulis exemta farnes : fed prava libido 30 Non exemta tamen ; fed adhuc fine fine petitas 3 1 Faucibu.s h^rebant epulas : Deus ecce repente Ultor adeft : late fubito graffante ruina, Robora fcle&a? paflim cecidere juventar. 3 2 Sed neq; tot pcena>, neq; tot benefa&a rebelles Continuere animos, nec tot miracula, rerum 53 Natura monftrante Deum. Pater ergo procaces Cafibus affiduis fregitque, & robore fracto, Ante diem tremulae fuccidit fila fene&ae. 54 Vix tandem morbis vexati, erroribus adli, Omnibus exhaufti prope cladibus, omnium egeni 5 5 Agnovere Deum : per tot difcrimma tecti Ereptique malis, fsevoque ex hofte recepti, 16 Verba tamen blandis fundebant fubdola linguis 5 7 Ore pii, mendace animo : neque fcederis i&i 38 Sei> 25 Cafira fuper] Granaria cceli fuper Hebreorum tentoria a- peruit. J. 16 27 Cedere tnm jujfo ] Tum vento orientali imperato e?e lere difcedere, aufteir repente imbres eoturnicum awra calida ipportavit, non aliter quam cum aridae arenas cunwlos radit^ roftea)<Liie pulvsis pkaam per folitadiues *r«nofas trahit. I. ip2 P s A u LXXVIII. 3 8 Servavere fidem : Verum clementior ille Sontibus ignovit ; patria pietate remifit Ouenfas, meritamque ultro compefcuit iram 39 Qa'PPe homines memor cffe animi modo flabra fu- gacis, Qux fragiles agitent morituri corporis artus. 40 O quoties inter viduas cultoris arenas, 41 Inter faxa fiti fqualentia, numinis iram Languentem infanis irritavere querelis ! Et fua divinas dimenfi ad robora vires, Virtutem brevibus voluere includeremetis, Qua? mare, quse terras, quse Cseli continet orbesl 42 Scilicet obliti benefacta priora, falutem Acceptam, & duri nuper juga demta tyranni, 43 Et q\\x per Pharias miracula plurima gentes Edidit, in vitreos fufmfo fanguine rivos, Damnarifque fiti laticum fi-ne munere menfis. 44 Et modo peftiferx, per celfa palatia, mufcac Spicula figebant liventi tin&a veneno : 45 Et modo fiumineis fqualebant atria ranis. 46 Et 59 Q%'$Pe £°>niites ] Ut qui meminiiTet homines folam efle flatum fpiritus evawefcentis, qui quidem membra corporis letho obnoxii debilia movear. J. 40 Viduas cultcris arenas ] Id eft, arenas cultore deftitutas feu oukorera non habentes. Quid aufem proprie fit Viduus 6c Vt- dtcA notumeft. Horat Viduus pharetva rifit Apollo ( id eft ) pha- fetra fua fpoliatus. C. 43 44 Mlraculaplurwia'] Deeem plagas JEgyptiorum quidam wiernorisc caufa his verficulis rhythmicis non piane illepidis eft eompiexus. frima rubens unda, ranarum plaga fecunda : Inde culex trifiis, poft mufca necentiov ijiis: Qpmta pecus flra%iity veficas fexta creavit : Fe/1 fecjuitur prajido : tunc bvuchusy dente nefando. ^iitt (egit &Uai i priniAm n&cat v[tima brekm* Fsai, LXXVIIL iP3 46 Et nunc bruchus edax hominumque boumque la^ bores, Agmine nunc denfo dirx exedere locuftse. 47 Grandinis imbre hortos, lapidofa grandine vites^ Grandine filvarum Dominus decuflit honorerg : 48 Grandine proftrati fortes jacuere juvenci : Et fegetum gravidos ruit igneus imber in agrosv 40 Ira Dei, laxifque furor bacchatus habenis, Eumenidumque faces, & confcius horror oberraris Pe&ora, turbabat ftimulis pracordiaccecis. 50 Tum letho patefa&a via eft : mors fasva, per omne Pafiim hominum pecudumque caput nulli se.qua cua currit : 51 Primitias fobolis, cariflima pignora, florera Roboris, & fera? fpem praefidiumque fenefbe Proftravit, qua Nilus aqua fe divite volvit, Et feptemgeminis refluum mare fubmovet undis. 5 2 Interea, ceu paftor oves in pafcua ducit, 53 Ipfe fuum Dominus populum deduxit, ab omni Vi procul & trepida formidine : fluctibus a^quoiV Obruit infeftos in fe redeuntibus hoftes. 54 At fan&i tenuere patres loca fancta, Deique 55 Parta manu, exclufit gentes prius unde profanas,1 Aut proftravit humi vi&as ; & jugera menfus B b $6 A- 46 Bruchus] Idem curn eruca ; nimirum vermis olera herte%- fu erodens. C. 49 Eumemdum] More poetjco, terribilem illam Dei iram pe- aitus in popuiuna Ifraeliticurn effufam, mentione furiarum, ar- dentibus taedis, & facibus impios infe&antium, vo|ui$ expri- mere. C. joNuIli sequa] Nullifavens aut parcens. J. 55 7*Seral Jitgerutn Varrqni ruUS HXpd^S $i ^a^QJ W& ijfi jun&i boves arare PolTna!;* i5>4 P s a i. LXXVIII. 56 Abramidis habitare dedit. Nec fegnius illi Irritare Deum, & rerum tentare parentem, 57 Foedera negligere: & patrum de more rebelles, Avertere fuos recto de tramite grelfus. K011 fecus ac arcus curvat fe in cornua nervo^ Asau&o, dextraque iterum nervoque remiflb In Taciem fubito fle&it fe fponte priorem : 58 Libera fic iterum gens impia vindice poena Ad fefe rediit : cunctifque in collibus aras Erexit, finxitque fibi fimulacra deorum, 5P Ac Dominum rerum meritas accendit in iras. 60 Audiit omnipotens Pater impia vota precefque, Et fibi dile&am gentem contemfit : & aras Ipfe fuas, ac Silonis tentoria liquit, Sola fibi e cun&is electa habitaeula terris : 6\ Deferuitque fui monumentum fcederis arcam Hoftibus in praedam : monimentum roboris, unde Clara Dei in cun&as fplendebat gloria terras. tf 2 Hos ferro, terrae iratus fibi nuper amata*, tf 3 Objecit, flammis alios : cecidere cruento £4 Enfe facerdotes : non connubialia feftis Carmina funt cantata toris, carique mariti Indeploratis vidua* jacuere fepulchris. 65 Aft ubi jam poenis meritam fatiaverat iran>, Ceu crapula excuflk miles, lentoque fopore Excitus, arma iterum fugicntes vertit in hoftes : €6 Tergaque vulneribus figens imbellia coecis, Perpetuam adfperfit vcntura in faxula labem. 6j Non tamen Efrcmum, praftantem fortibus armis, Elegit^ cui fceptra <Jaiet ; non illc Manaife *8 Eb Psal. LXXIX. %9$ 62 Pignora : fed Judam, fed celfae te&a Sionis, 69 Templa fibi & folido fundata facraria faxo, Cumque polo & ftellis manfuram in fecula fedem# 70 Quique fequebatur pecudes in pafcua David, 71 Suftulit e caulis, caram & fibi pafcere gentem, Impofitum folio, & fan&se jus dicere terrse 72 Juflit : & ille gregem ftudio curaque fideli Rexit, & infeftis defendit ab hoftibus armis. P S A I. LXXIX. C A R M. G e n. iii. Tfaltes enarrat mala auae populus Dei ah Antiocho perpejfus efi ; \m~ piii juftam vindiftam imprecatur. Deumy pro remijjlone peccato- rum Ecclejiaey ope &> Uberatione, foUcitat ; ad gloriam ipftusy con- fujionem impioruny & fdelium bonum. H^Ereditatem, Rector orbis, cur tuam Invadit hoftis impius ? Ritu profano polluit facraria Tuo dicata nomini, Soloque ftratam funditus Solymam fua» Tegit ruinae molibus. 2 Truncata ferro membrate colentium Pafiim per agros objacent, Lanianda roftris vulturum, crudelibus Aut belluarum dentibus. 3 Rivi cruoris perluunt vias, velut Torrens adauctus imbribus : Nec ufquam amicus offa fparfa qui legat; Aut lccta tumulis obruat. Bb 2 4Fun« <58, Sionis"] Siott nomcn montis & oppidi, diftantis ab Hie- rofolymis, verfus occafum folftitialem, uno milliari Germanico; vbi anti^uitus tabe rnaculi fedes & *rca fsderis fuere. *#6 Psal. LXXIX. Sf FunctiqUe fato paritef & fuperftites Ludibrio accolis fumus. f$ Parens benigne, quem modum tandem tuas Speremus iracundiae ? Sln continenter, inftar ignis omnia Vorantis, in nos faeviet > 6 Tui furoris verte pocius impctum In impiarum gentium ,Tot regna, nomen qua? tuum vel nefciunt, Vel, fi fciant, non invocant : ^7 Semen piorum qua? laborant perdere Armis, & urbes ignibus. $ Revocando vetera, parce, Genitor, crimina, Faces furori fubdere. Sed pame cunctis obrutos malis, tua Nos prasveni elementia. «9 Offenfionnm mitis oblivifcere, Noftrae falutis anchora. Placatus adfis, fplendor ut cunctis tux Clarefcat oris gloriae : io Os obftruatur impiis, quaerentibus Num nofter hic ceffet Deus. O jufte vindex, impios exercitos Poenis viciflim cernere Fac nos, cruore qui piorum fordidi Nunc infolenter geftiunt. •ii Audi gementes carccrum qui vinculis Marcent : potente dextera De 7 Semen piorum] Omne bonorum nomen & pofreritatem a- jjolere, eorumque urbes ignibus accendere nituntur. 8 Noii, jpater, peccatorum anti^uorum meraoriam renovando, iracun~ «iiarn augere. J* Psal. LXX3L i91 De fauce mortis libera, quos caedibus Jamjam tyranni deftinant. 1 2 Et quam intulerunt contumeliam tibi, Et quam tuis injuriam, Multiplicatam redde noftris accolis, Rerum perennis arbiter. 1 3 Et nos, ovilis grex tui, quem pabul© Alis, tueris numine, Et pofterorum poileri, laudes tuas Cunctis canemus feculis. P S A L. LXXX. C A R M. G £ N. XVU Ecclefia, in depcrtatione, abhoftibus preffa, Deum folicitat de pra?~ Jvando oJJiciq ipjius, perpejjiones fuas exponit ; praeterita Dei bene- ficia comparat cum indinmtate malorum praefentium : £p Irbera- tienem ac falutem a Deo petity ad gloriam ipfius. HEbm generis paftor, uti gregem Blande progeniem qui regis Ifaci, Inter qui geminos aligeros tuo PradTcribis populo jura falubria : 2 Selecta? foboli da bonus ac favens, Lumen poffe tu# cernere glorias, Da vim poffe tuae nofle potentia: : Ac feffis propere porrige dexteram. 3 Tu nos fi placido lumine videris, Cedent continuo cartera profpere. 4 O Rex armipotens, quem ftatues modum Ira> ? quando humiles fufcipies preces ? 6 Irroras lacrymis fercula, lacrymis 7 Mifces continuis pocula : jurgia No- 4 Tu nes fi placido] Vide Tfal xlij; ip8 Psal. tXXX. Noftris finitimi de fpoliis ferunt, Et noftra exagitant ludibrio mala. 8 O Rexarmipotens! agmina ccelitum Cui parent, faciem cernere da tuam. Tu nos fi placido lumine videris, Cedent continuo caetera profpere. p Traduxti Pharia de fcrobe vineam : Pravarum ^xpnleras femina gentium, 10 Ut pu~o fereres purius hanc folo. Jam radix teneras fuderat undique 1 1 Fibras • jam tremulo frigore texerat Montes : a?qna cedns brachia fparferat : 12 Tangebant ceretes aequora palmites, Euphraten teneri germina furculi. 13 Nudatam folitis cur modofepibus In praedam hofpitibus deferis hanc vagis ? 14 Cur hanc faevus aper proterit ? alites Carpunt? omnigena? depopulant fera? ? 15 O Rex omnipotens ! obfecro jam redi Tandem, & fidereo profpice de throno : Placatufque tuam refpice vineam, Plantaras propria quam tibi dextera. \6 Hunc faltem placidus refpice ramulum, Cui culto afliduo conciliaveras Robur, clara tui gloria nominis Terrarum ut populis nota dt omnium. 17 Illic flamma vorat brachia vitium : Hic convulfa gemunt : caefa bipennibus 12 Euphratem'] Euphraies nobiliflimus fluvius Afiae eft: tem- pore Solomonis, limes Terrae fan&ae verfus onentem, Perfluit idem Babylonem metropolin Chaldeae. Vocat eundem, Pfah Ixxxix, falmifernm, $uod e» regiones palrais abundarent. Psai. LXXX. %99 Hic duris refonant : omnia peflum eunt. Iras jufta tux nos premit ultio. 18 Indulgens Genitor, nune ope fubleva : Firma praefidio nunc propius tuo Hunc, vires &opes &decus antea Affectu patrio cui cumulaveras. ip Vitam redde tuis, fancte parens, quibus Semper mors avidis faucibus imminet. At nos ufque ducem te comitabimur: Praefentem miferis te celebrabimus. 20 O Rex armipotens ! agmina ccelitum Cui parent, faciem cernere da tuam. Tu nos fi placido lumine videris, Cedent continuo caetera profpere. P S A L. LXXXI. C A R M. G H N. xxl Vfaltesy IfraeJitas ad Jiberum ~Dei cuJtum exhortans, magnifca ejus opera in exitu ex JEgypto propenit, & docirinam mandatorum & promiffionum Jegis : Fofiy popuJum incfficiofae vitae reprehendens ad fenam refipifcentiam, perceptionemque beneficiorum Dei revocat f EXfultate Deo noftro, bona dicite verba Noftrae falutis vindici : 5 Ifacidum iaudate Deum, paeana canentes Ad tympani dulces modos. 4 Nec I Bcna dkite verba] Trofpera Jux oritur, linguis animifque favete ; Nunc dicenda bcnafunt> bona verb^ die, Ovid. C. % Vaeana canentes} Vaean Hymnus erat in laudem Ap©lli- ais, ficuc Dithyrambus ln Bacchi : latius tamen ufurpatur- pro [>mni Deorum laude ; unde opus fuum Pindarus, de laudibu* Deorum omnium, V&ana, infcjipiU ; iu^ue, Poeana canere, e& Deum kudibus e&ne. 2oo P s a i. LXXSa. 4 Nec lyra, nec cefTent genialia nablia : feftis Tuba calendis clangite. 5 Hunc larti celebrate diem, ftata facra ferentes; Nam fic ftatutum eft patribus : 6 Sic lex fan&a jubet, fic facri foedera pa&i. Percufta cum majoribus. Ha?c eft illa dies ventura in fecula teftis Memphiticae tyrannidis: Quum Pelufiacis Hebri gens hofpes in oris Erraret, & linguae fonum Attonita ignotum audiret, nec nota viciffim In verba fruftra os folveret : 7 Quumque humeros ciirvaret onus fervile, manufquc Laifaret olla fi&ilis : 8 Excuili manibufque ollas, humerofque levavi Luto, inquit optimus parens. Au- 4 Genialia Nablia~\ Genialis eft, quod ad genium naturae & vo- luptatis Deum perrinet ; ut Geniaiis dies, i. e. I«etus ac volup- tarius. Ht Gemaha Nablia funt laeta Nablia, feu laetitiarn exci- tantia Nablia. Nabha] Diminitivum a Nablum, inftrumentum muficum, <juod 6c i'ialterion dicitur. Ovid. Lib. 3 De arte amandi. Difce etiam duplici genialia nahlia palma Vertere : cenvemunt dulcibus illa modis. 6 Memphiticaej i. e. iEgyptiacae : eft enim Memphis urbs JE~ gyptiorum regia. Quiim Pelufiacis] Telufium I tolomeo j^E^ypti urbs ulrima ver- fus /irabiam maritima, fita videlicet ad oftium fluminis Nili, quod ab ea Pelufiaeum dicitur. Suidas clavem ^Egypti nomi- nat : nunc Damiatam dici ali^ui aiferunt. Hic poerice pro tota ^gypto accipitur. C. Et linguae fonum\ Sonumcjue fermonis peregrini non intelle- Sum ftupefafti acciperent, atque invicem ferraoaem iEgyptus *on intelleSum iftcaffum lo^uerentur. J-. P s a l. LXXXI 55? Auxilinmque tuli pofeenti in rebus egenls i Et nube denfa conditus Intonui : Meribam propter, tua jurgia paflus^ Feci tui periculum. $ Nunc etiam felecta mihi gens auribus hauri, Ec quae pacifcor accipe : 10 Si mea dicta vagis non tradas irrita ventis j Nec alterum colas Deum ; Nec proftratus humi fupplex nova numina adoreS^ 1 1 Sed unicum tibi me Deum Efle velis, domini qui rupta compede NHi, Juris tui te reddidi : Pcfce modo : fpe plura feres, potiora petitis; Majora votis auferes. i 2 Hsec neque di&a fuas populus demifit in aureSj Bene nec monenti paruit. 13 Ergo ipfos libi permifi : frenoque remiifo Solvi vagam libidinem. 14 O porius monita audiffent mea ! me duce rec%ii$ Utinam inftitiffent tramitem ! 1 5 Namque humiles illis fubito fra&ofque dediflem Hoftes, fneamque dexteram C c i5Ver- Meribam propter, fua jurgia pajftts] Juxtaque Meribain a- jjuam contentionis in Jeferto, maledi&is exagitatus, mores £uo* cxpertus fum. J. Meribam] Meriba, locus in deferto, ubi Ifraelita?, fitis impa*? tientia, in rixas, murmura & contentiones contra Deum &Mo- fem eruperunt ; fic dicius a tentatione 6c contentionibus : ubi poftea, petra percufTa, largiffime acjuas effudit. Exod. vii. Me- Biinit ejufdero Pfal cvi. C. 11 Compeh * Nili\ Sub compede, captivitatem ; fub Ni/0, JE- gyptum intelligit, «ju» irrigatiy a NUo ', de ^UQ siult*> $g/^fi Lib. 2, C. 202 P S A L. LXXXII. 16 Vertiflem ingentes, quae re&a odere, profanas: Et fupplices mendacibus Vultibus Ifaeidum ambiffent verbifque favorem , ij Felicium omne in feculum. Ifacidum, quibus almus ager fudiflet abunde Frugum benignam copiam. Mellaque de duri fluxiflent vifcere faxi Per arva cultus infcia, P S A L. LXXXII. C A R M. G £ *. vi. Pfaltes Deum judiciis pr.teejfe docet, judices improbos reprehendtt, g ad officium revocat,ab infortunato totius reipublicae & ipferum exl tu ; judiciaque commendat Vco. REgum timendorum, in proprios greges, Reges in ipfos imperium eft Jova?, Qui judicantum examinabit Nequitiam trutina fevera. 2 Num fraudulentos femper & impios (Inquit) dolofa lance fovebitis ? 3 Pauperque pupillufque veftrum Ceu fcopulum metuet tribunal ? 4 Quin orbitatem cernitis anxiam ? Aurem querelis quin inopum datis ? Cur pauperes non a fuperbo Ludibrio afleritis potentum ? 5 Fruftra monemus : lumina ccecitas, Errorque mentes oblidet ; ut neque Com- 1 Rsgum timeitderum} Idem fere eft iiutium Ods Horatii pw~ m«, Libri tertii, ^Lrutina] Pro ftatera. ceu libra. *£rtttwa pcpfitifreafaig* tforar, P s a i. LXXXIIL 203 Compaginem rerum folutam Juftitia pereunte cernant. 6 Deos vocavi vos., dominos necis Vitasque feci : fceptrifera manu Pacem dedi tueri, & armis Lethifrrum cohibere bellum. 7 At mors lhiquae jufta fiiperbiae Uitrix honores detrahet, & pari Igtiobili cum plebe fato Purpureos rapiet tyrannos. S Exfurge, legum,frena manu Deus Capeile, cuncttjjs arbitrio tuo Qui regna difpenfas, ut orbi Imperio domineris asquo. P S A L. LXXXIII. C A R M. G E N. il. Waltes inimicorum injuriis in pcpulum ~Dei ©* impietate in Veum con- queftusy gravijfime ipfis exitium imprecatur, ad gloriam Veh NE taceas, ne cun&eris, pater optime, neve Preces tuorum fperne duris auribus. 2 Ecce fremunt hoftes circum, & mifcere tumultu Saevo parati cun&a, criftas erigunt. 4 Concilia occulte coeunt, populoque minantur Tu quem tuendum proprie fufceperas. 5 Eia (aiunt) properate, omnem fuccidite filvanu A ftirpe fobolem deleamus Ifaci. 6 En fceleri jurata manus coit omnis in unum, Tua inftituta ut deieant & foedera. 7 En cum palmifera jun&us Nabathams Idume, C c 2 8 So- 7 Nahathaeus] Nabaiothus fuit filius Ifmaelis, Nepos Abra- lumi, a a^uo yegio, cstt p«5 A*abi* t§tt« &n&$ finitima, ver- ~7 k$ 5o4 P s a l. LXXXIIL S Soboles Moabi, & Agareni, & Gabala, Cumq; Paleftinis, Tyriifq; Amalecus & Ammon, jp Syrufque jungit caftra Loti pofteris. [io At tu fterne folo vicr_os, Madiana juventus Ut csefa texit femitas te vindice, Sifara ceu tumidus cecidit, milefq; Jabini : Ciflbntis undas turbidas quum ianguine ji i Tinxere : infletse paflim jacuere caterva*, Laetamen agris ; nec fuga eripuit duces 12 Ore- fus orientem, Nabaihaea Aicitur : unde rfcliqm crientales, i | a- Iria, Nabathaei dicuntur. OW. I Metamorph. Eurus ad auroram jNabathaeaque regna recejjit. C. Agareni] Ifmaelitx, iucolae Arabip? ; fic dfcli ab Agare, an- cilla & concubina Abrahami, qui poft natum Chriftum, Sara- ceni, a Sara, dici maluerunt. C. GabaJa] Ebreis, Gebal -f regiuncula Arabiae finitima Judaese, fedes Gebalitarum. C. Amalecus] Filius Heiiphari, oepos Efaui ; a quo orti funt A- ^malecita? in I^umaea, vicini Judaeae verfus mersdiem, C. Ammon] Filius Lothi ; a quo orti funt Ammonitqc finitimi 3PaIeftinae verfus orientem. 0 Lcthi poferis] Inrelligit Moabitas & Ammonitas. 10 Madtana jucetttus} Madian> filius Abrahami ex Cctbura ; a. quo Madianitae, vel Midianita?, qui Arabis partem montibus vicinam tenuerunt, &: memorabili claxle vifti iurjta Gideone. Jud. vi, vii, viii. Sifara] Dux Jabini, regis Afori ; viclus a Baracho & Debor?, & a Jahele uxore Heberis, doimiens, clavo per cerebrum ada- &o, interfe&us. Jud. iv. C. Jabini] Jabinusy Rex Chananajorum, in oppido Afor, tribus Napthali ; vi&us a Baracho & Debora. Jud. v. C. Cijfontis] Cijfcn, fluviolus, ceu torrens nobilis Galileae inferic < fis, prope Endor.fic montem Thabor, non procul a monte Car- melo, (ubi Baalitas maftavit Propheta EHas) influens in mare Syriacnm ; ad quem Sifara & Jabinus, cum exercitu, caefi func u Baracho 6c Debora. Jud. v. C. 1 I Laetamen] Pro fimo aut ftercore quo agricolae faciunt la*- fas fegetes, & ^uafi exhiUracr. Utitur ca voce Xtinius. C, * P s a l. LXXXIIL i^5 12 Orebum & Z.ebum: nec fubtraxere latebra? A falce mortis Zebeamquc & Salmanam : ij Dicere non veritos animo votoque fuperbo, Dominos futuros fe tui facrarii. 14 At tu fancte parens, fichos vertigine torque3 Ut rotula clivo, ftipula vento volvitur : 15 Fiamma velut ficcae populatur brachia filva^ Per alta firidens montium cacumina. \6 Sic urge attonitos confternatofque procella, Tui furpris diflipa fic turbine, 17 Sic animos dolor exurat, pudor ora coloret, Suis miferiis numen ut probent tuum : 18 Sic ignominia failum preme, damna timorque Sic continenter terrkos exerceant, iq Te folum ut nofcant dominum, rerumq; poten- tem, Quacunque terras ambit axis ignifer. PSAL. 12. Ovehim'] Fuit is princeps Midianitarum, a Gideone fubac» t;is & interfectus. JuL vii. C. fjehum] Zeebus quoque prince-ps Midianitarum, ab Ephraitis csefus. -Jud. vii. C. Zebeamque QP Salmanam] Alii Reguli Midianitarum, a Gi- deone fuperati & caefi. Jud. viii. C. 19 Axis igniftr] Signincat poerice, cgclum ftellis diftin&upi & ardens. C. ' ^i^TUtftli^, >^~5WC*vrr, %V *>%Jii*«* 20tf P s a t. LXXXIV. C a r m. GtN, viii. Tfalies facvis ccetibus exuhws defidevium fuum exponit, piovum in Ecclefia convevfantium felicitatem explicat : T)eumque preca- tur ut mifericordia utatur ad reducendum fe eumque in gmtia confivm nndum . Rex armipotens, qui creperos tuo Bellorum arbitrio dividis exitus, Ergo*limina templi Lsetus confpiciam tui. 3 Hic cor l&titia palpitat • hic bonis Languet mens nimiis ebria, gefliunt Artus, atria vivi Vifuri propius Dei. 4 Hic paflcr latebras invenit, hic locat Nidum veris avis nuntia. O atria Regis bellipotentis, \Jt vos adfpiciam libens! 5 Felix qui domui perpetuo tuae Hsrens te celebrat : qui penitus fuam In I. Armipotrvsl Exprimit Ebraicum Zebaoth, ficuti paulo pofl: euiicfem vocat belli pctentem, Sc alibi utrumque conjungit. Arrntricvt belli&ue potens. C. Creperos'] Creperum, dubium 3c anceps eft, Lucret. Cvepera certamina helli. Hinc Crepufculum dicitur iux dubia, & fe «jits decrepiti. cjuafi in dubio vitaejcqnftituti vid. Non. Mar- Hln^ t>* / "**■ * * . ••» .*"-•' •, »*•> iviam Ebrietatem fpiritus. Horatius «juoqfite* Ode 37 Tib. l Ofeo- patrarn ree;inam iEgypti vOcat Fortuna dulci ebviamy Metaphor* itidem infigni. C. Avis mincia veris ] Intelligit hirundinem aut cicoaujE de <jua Virg, Candida veris avis hnejs ittvifa ^lftbrht £% Psal. LXXXIV. 207 In te fpem pofuerunt, # Felices ter & amplius. 6 Felices ftudio qui properant pio Templo facra tuo ferre : per aridas Valles fontis amceni I>e rivis liquidis bibent. 7 Nec deerit pluvise qu<e repleat cavas Foffas agmen aquse, dum properat premens Turmam turma, parentum Ritu cxdere vi&imas. 8 O Rex armipotens, da placidum tuo Te Regi, capitis cui decus inclytum Indulfti : bonus aurem | Ne duram abnue fupplici. 9 Tu nofter clypeus, rebus in afperis Spes & prsefidium : juxta adytum tuuifr Unius mora lucis Pro mille eft mihi feculis. io Sim cuftos potius liminis in tuo Templo, fan&e parens, quam Solyma procul Degam inter fceleratos Multis clarus honoribus. 1 1 Tu fol, tu clypeus, tu Dominus : tuis Tu das confpicua fulgere gioria : Ncc puro fcelerum unquam Claudis munificam manum. 1 2 O Rex armipotens, quem penes exitus Bellorum, & pofitis enfibus otia : Or- ) Agmen aqu* ] Pro aqua* copia feu ejufdem flexn & du&is, 8 IndfftftiJi Sf nco^e pro indui&ti. 2<# Psai. LXXXV. Ofbis terque beatos Qui te fpe folida colunt. P S A L. LXXXV. C A R M. G 1 Hi i. Vfaltes ab exemplo pr&cedentis Uberationis cum Beo expoj}ulanst £*- um orat pro liberaticne Ecclejity hinc feipfum ad audiendum ter- bum Dei revocans, pios confelatur eum proxrmx Iiheraticms fye. tum alterius tterna per adventum Cbrifti ad Ecclejiam pertinentis. ^JOn femper tumidis fervent vexata procellis q iEquora, nec gelida riget horrida terra pruina Inque vicem ponunt venti, mare iternitur, aura MitAr in florem torpentes evocat herbas. 3 Neciemper, Deus, avertis mcerentibus aurem Durus, & induigens irar : quondamque favore Sponte tuum amplexus populum es: vinclifqjfolutis Servitii, patrias duce te remeavit ad aras. 4 Oblitus fcelerum & violati foederis, irani LeniiH, & patria texifti crimina cura. 5 Et nos ergo, parens, noitra: & fpes nna falutis, Refpice placatusfaciiifque: animumque benignum • Accipe : perpetuae neve implacabilis irac Saeviat in feros etiam vindi&a nepotes. 7 Refpice nos melior tantum : quodcumque mifeilx Spirat adhuc anima?, te refpiciente vigorem Accipiet : populoque tuo, jam nube repulfa. Triftitiar, lartos hiiarabunt gaudia vultus. S Alme parens, bonitate tua cbmple&ere feflbs, Speratarque diu jam fructum oitende falutis. 9 Jamdudum exfpecto Dominus dum laeta futuri Signa det, arcano pulfans praecordia motu. ic Ec I. TPmunt venti ] Pro deiinunt qaiefcunt Virg« Cnm vwtj }>°fmpi) emmfitfe repwtt recefft fattts, C. Psal. LXXXVl. R$ 16 Et dabit haud dubie pofita placabilis ira Signa fecunda : piis dabit omnia profpera, leges Qui patrias & facra colent, crrore reli&o. 1 1 Ecce falus, ecce incultas bona copia terras Incolet, & Iseti renovatrix gloria fecli. 12 En bonitas, en alma fides teret obvia greffus: i 3 Terra fidem, cceio terras Aftrasa relicto Sancta colet : comes Aftrseas bona copia ccelcT Appluet, & lsetos decorabk frugibus agros. 14 Et quacumque feret Dominus veftigia, greffuS Ante ferent jus fafque fuos : lis, vifque dolufqufc Deferet affti&as per tot jam fecula terras. Psal, LXXXVL Carm, G e n. i0: David affli&us Deum invocans, imhecillitatem fuamy foedus cum Deo &* fidem in eum projitetur zSalutem ab eopeiit propter na- turam, gratiam & glonam ejus : hinc de inimicis ccncfuefitss re^. quirit aliquam fignifcationem boni Qp confolatienem a malo* DA mitis aurem fupplici Deus : faluti confule Ope deflituti & pauperis, Nec femper irae vindicis. 1 Servum tuum ferva Deus3; Cui fpes falutis unica es 5 3 Serva invocantem jugiter A folis ortu ad vefperum. 4 Depelle mentis nubila Pendentis a te fervuli. D d \ Bbndi \%. Aftrxa] Poetice pro juftitia diviiu. (Mi, *i# P s a u LXXXVIL 5 Blands parens clementiae, Promtus vocanti parcere ; 6 Intentus audi fupplicem : 7 Nam te vocamus arduis In rebus, invocantibus Opem benignus quod fera§. % Nullus deorum par tibi : Nullus fecundus : exferir Nullus fuam potentiam Tam fplendidis miraculis, ^ Rerum creator, ultimis Ab orbis oris affluent, Flexoque gentes poplite Te profequentur laudibus io Solus nec sevi termino Inclufus aut potentiar, i)eus deorum, gentibus Miranda cun&is perpetras. 1 1 Legum tuarum iemitam Fac ingredi me : pecloris Compone fluctus turbidos, Tranquilla mens ut te colat\ 1 2 Ut fpiritus contagio Emancipatus corporis, Tuam celebret gloriam, Dum vita voxque fuppetet. 13 Vivo tua clenientia, De fauce mortis erutus, 14 Quum 12. Emancipatus ] Ematiapare z& e taanc.pio feu dominio fuo demitrere &alren poflidendum tradere, & volunt proprie dici de liberis ficut manumirters de fefvts. Eft igitur hic Spiritus conUgio corpovis emavcipattu idem qmu «ninu Per mfcrtem a cor* poro fegregata* C. P S A L. LXXXVI *Il 14 Quum virium fiducia Sseviret hoftis infolens. c 5 Secura quum vis numinis Mihi immineret, tu Deus Et lenis & placabilis, Et pacta fidus reddere. 1 6 Mitis bonufque refpicc Qui pendet ex te fervulum Opem fer, & vernaculum Tuum periclis exime. 17 In mc favorem fentiant Hoftes tuum : ora decolor Mutet pudor, quum viderint Mihi te falutis vindicem. Psai, LXXXVII. C a k m. G e n. iii. ffaJtes Ecclefiae Dei laudes praedicaty apraefentia Qf* benefitiis Del erga illam, futuraque gentinm vocatione% ABramidarum cseteras urbes fupra, Dominus Sionis diligit I Portas; Sionis, imminet qua: montium Fundata fanctis collibus. D d 2 5 O pr«* 16. Vernaculam ] Verna Servuj eft domi noftr* natusSc no- fcis proprius, inde Vemaculum dicitur vel quod nobis proprium ut hic, vel quod n®bis domefticum aut ^uotidianum eft ut lingua vemacula feu materna quam quafi inter vernas & dome- jfccss addifcimus Horat. Epod. 1. Fofitofque Vernas ditis examen domus. 17. fudor decolor ] Pudor enim nativum coferem faciei ta rubrum mutat, ita Virgilio decohr ttas fene&US eftj in fuacolof uciei juvtnihs, pluriraom irammatui. & ci 'i P s a l. LXXXVII. 3 O praedicanda pofteris feclis Sion, Beata mater urbium : 4 Tecumne Babylon fe audeat componere ? Tecumne Memphis infolens ? Ventura Babylon fub jugum Dei, Deo Flexura Memphis poplitem. Prseclara quamvis & Palaeftina & Tyros Ja&et virorum robora ; [y Nihil ad Sionem fortibus fcetam viris, Favore tutam numinis. Cenfore Domino humana gens quum normna Ad profitenda confluet, Quis non Sionis fe feret civem ? inferi Quis non colonus ambiet ? g7 Tum vox Sionem carminum, tum vox lyra? Canent Sionem & tibisc : Et 3 jAater urbium\ Aliis metropolis, e qua in alia loca colcniae, franquam filise, deducuntur. Ita etiam, Tfal. cxxiti, Mater ??c- tilis urbium. YmAaro eft mw f>t%tl, i. c. urbium radix, n eta- jphora admodum infigni. Yliv}oy in Epiftolis, civitas mater, D*m tfinquit) civitatis non Junt alienae, Jed fuarum quifque matrum cwitatum, i. e. Metropoleon; Alias metropolis quoque voca- lur, urbs in Republica aut regno aliquo praccipui nominis 6c au&oritatis, ubi fedes &: religionis, & juftitiae, & majeftatis re- IJiae eft; quae quidem tria, urbem aut locum aliquem maxime efficiunt nobilem 6c auguftum : Talis apud Judaeos fuit Jerufa- lem ; apud Latir.os, Roma. C. qBabylcn] ali&sBabeJ, metropolis Chaldeae, toto olim orbe cla- liffima, & prima monarchia nobilitata, amplitudine, genti quam civitati fimilior. Scribit erim Arift. 3, Pohtic. Babylone ab ho- ilibus capta, extitiiTe partem ejus urbis, quae poft tertium diem id fa&um effe non fenferat. C. Mempbisl JE^ypti urbs, ad Nilum fita, magnitudine, Baby» .loni non diifirailis ; nwiic Cairo vulgo appellaU. C. P s a l. LXXXVIIL in Et noftra fi quid audiendum vox fonet, Laudem Sionis vox canet : Et (i quid animus voce dignum excogitet, JLnimus Sioni ferviet. V S A L. LXXXVIII. C a r m. G e k. xxii. ffaltes formam dat cuique fideli, Deum accedendi in prhatis rndlls : itaque, exponens mala et mortem fuam praefentifsimam , expoflu- lat cum Deo : ptopter gloriam ejus, in vita fervari petit : &P pro- pier malorum gravitatem, urget fibi liberaticnem dari. IUce voco te, no&e voco te, fola falutis j Spes, columen, vitae pra^fidiumque mese. 3 Alme parens, facilem ne vultum averte precantr, Neve humiles, dura refpue mente preces. 4 Mens hebetata malis torpet ; confecta dolore Funereas fpectat ianguida vita faces. 5 Membra vigor liquit : morsunguibusimminetatriss De tumulo tantum jam mihi cura meo eft. 6 Corpora non aliter pailent fub mole fepulchri, Vulnere qusefubito mors inopina tulit : Perpetuis qua? fub tenebris oblivia condunt Alta., falutiferam teretrahente manum. 7 Carcere ceu claufum, & cceca fub no&e fepultum, Me prope lethara? gurgite mergis aqua?. 8 Ufque premis, ftratumq; urges, fupraq; jacentem Accumulas irse fiumina cunc~ta tuae. 9 Me veluti fcopulum fugiunt horrentque fodaies, Quos portum afRic~te fpes erat eife rati. Affixufque toro jaceo, ceu compede vin&us: i o Languida cefferunt iumina vi&a malis. Interea iaflas tendens ad fidera palmas, fe venjente ^ie, te, fiigiente vocor ii Sci- 2i4 P s a l. LXXXVIII. X i Scilicet exfpe&as ut acerba morte peremto* Ofterjtes yires me revocando tuas ? An rediviva tuas in laudes ora refolvent Quos gelido tellus claudit avara finu ? 1 2 An tua lub tumuli bonitas cantabitur antrQ ! Vulgabuntve tuam muta fepulchra fidem ? X3 Juftitiamne tuam taciturna filentia pandent ? An referent vires nox tenebrxque tuas ? *4 Aft ego, fan&e Parens, fupplex tua numina clamo : Nec precibus vacua eft hora locufve meis. 1 5 San&e Parens, anima? auxilium cur fubtrahis a:gr?e? Cur furda miferas refpuis aure preces ? 16 Me dolor & primis labor anxiusurit ab annis : Me trepidi exanimant corde micante metus. 1 7 Me furor exagitat tuus, opprimit undique terror ; 18 Agmen ut hibernar, qucd fata mergit, aquse, lp -^Eger, inops caris jaceo defertus amicis : Nec noti'aerumni$ ingemuere meis. PSAL. LXXXIX. Cakm. Gek. i. Tfaltes benignitatem &* fidem Dei, cum in tnwibus rebus creatist tum in ecclefia teftificatamy celebrat ; dipnitatem ecclefiae, quae efl tegnum Deiy &> promifsiones regn» toti faffasy commemorat : hincy adverfitates quas ecclefia perferebaty proponensy cum Deo ex- poftulaty liberationtm ftl infiaurationem petity ac Veo benedicit. TU mihi carmen eris, rerum pater optime, fenv? per; Notaque erit populis bonitas, me vate, futuris, Pollicitique immota fides, dum fidera mundo 3 Vol- l8 Agmen ut hibewae] Tanquam vehemens pluv» & diluvi» «m a^u« hieme cademis* & agros obtuentir. Psai, LXXXIX, ii£ 3 Volventur tacito : citius quoque fidera Gredam In chaos antiquum lapfo fe condere mundo, Irrita quam facri credam fore foedera pa&i. 4 His concepta tuo quondam eum Davide verbis i 5 Dum mare, dum tellus ftaret, dum fidera cceli, Davidici generis manfuram in fecula prolem, Et ftabilem tegni ventura in tempora ledem. 6 Te, Pater, setherei ccetus, te jitre piorum Secla hominum celebraht, patrantem ingentia mundo 7 Mirante, & ftabilis jus inviolabile paclii Servantem : quem terra tibi, quem conferet sther, S Magne parens ? quem fiderei tremit oriinis olympi Ccetus, & attoniti fubmifla mente tyranni. ^ Armorum bellique potens, quocunque moverisf Alma fides clara circum te luce refulget. io Tu maris irati furias compefcis, & undx Dejicis infanse tumidos ad fidera fludus. i i Tu Pharon elatam lethali vulnere fternis, Et quicunque tuis miferum caput objicit armis* 1 2 Tu terras cceliqUe opifex : qusecunque capaci Complexu facies m-undi revolubilis amb-it, i j Auclorem agnofcunt : Aquilo tibi fervit & Au-' fter : Thabor & occiduum qui condit vertice folem, Quique rubet radiis Hermon tepefactus Eois, 14 LarV l£ 'Thahor'] Mons Galilea», inrer mare Tiberiadis Se oppidum Naz,?.retum, in finibii8 Zebulun, in qua torrens CifTon fuam ha- bet originem, Abrahamo OrteLio, cofmographo ad miraculura |ufq_ue politiilimo Sc laboriofiffimo, exiitimatur eiJe MaJleis Pe- Ijbiu Htrmon] Pars eft montis Libani, qu«B verfus orientem pcrrt- tur, & regnum Bafanitidis a Cc^Io-S/fu dirinut jftringeas Gn~ Sam a Septentrione & Orta. G. iH .Psal. LXXXIX. $4 Lnetitia exfultant : valida* tu robore dextra Clara pcr immenfum fpargis miracula mundunl. i) Ante tuumfolium tibi juftum apparet & aequum i Ante oculos adftat bonitas, & nefcia flecti i6 Promifli fincera fides. O terque quaterque Felices, quos feftarum clangore tubarum Ad tua facra vocas : quos facri lumine vultus ij Uluftras, hilarefque tui fubnominisumbra i8 Cuftodis : bonitate tua fuper xthera veftis i^DasvireS, decus, imperium: das impia contra Agmina, ceu clypeum, per dura pericula Regemv 20 Tu tibi dilectum fecreto numine vatem Implefti, ut feclis daret hasc refponfa futuris : 21 Ipfe mihi legi media de plebe, meoque Impofui regem folio, qui protegat armis Ifacidas, populoque meo qui jnra miniftret ; Davidis & facro perfudi tempora olivo. 22 Huic animum virefque dabo, prasfenfque tuebor 23 Perpetuo, ne fraude fcelus, ne robur aperte 24 Exitium ferat : ipfe hoftes, ipfe impia fternet 25 Agmina: nulla meam vertet fententia mentem : , Auxiliumque feram bonus, & fuper setheris axem Nominis aufpicio noftri fe gloria tollet. 26 Jura dabit terris rapido quas gurgite claudit Hine mare Sidonio fcecundum murice & illinc 27 Pal- 26 Sld*uU mur\ce\ De murice, <?eu purpura, Tfal. xliv dixi- «ius. Hic autem pnrpuram Sidoniam vocat, quod mare Syria- cum, Tyrum 8c Sidonem alluens, purpurae admodum ferax & fcccundum etfet. £ft autem Sidon urbsPhceniciae antiquiffima, in liftore inaris Syfiaci, in finibus Paleftinae, verfus Septentrio- stcra fita ; Hc di<3a a conditore Sidone, <jui fuit iilius Chanani,. & paimtifs Nimtgji. Oi Psal, LXXXIX. 217 27 Palmifer Euphrates. Supplex me in vota vocabit Illepatrem: Deus ille meus tu, (dicet) & Unum Prefldium, una mese cuftodia certa falutis, 28 Hunc ego praecipuo contra dignabor honore, Supra ahofque dabo rerum moderamina reges, Quicunque immenfum populis dant jura per or- bem. 29 Nec meusabfiftet favor illi in fecla, necilli. Jurata seterni folventur fcedera padfci. 30 Quin fobolem, & fobolis feros in cun&a nepotes Secla dabo, & ftabilis fceptrum immutabile regni, Donec ab obfcuris lucem fol dividet umbris. 31 Quod fi pofteritas mea fcedera fan&a prufanet 3 2 Immemor, & legem fpernat, juffamque recufet 33 Ire viam, domitos pcenis duroque labore Compefcam, & plagis ufque exercebo rebelles. 34 At neque deftituam Regem bonitate perenni, 3 ) Foedera nec folvam, nec quod iemel ore profudi,' Ulla immutabit venturi temporis astas» 35 Quippe femel fancto firmavi fccdere, jurans Per ine, Nulla dies initi cnm Davide pacti 37 Immemorem arguerit : foboles, dum fec^fa mun- dus Volvet, ei patrii fceptri moderamen habebit. 38 Efto mihi fol teftis ad hsec, & confcia luna, Cum quibus seqaeuvum fceptrum Judaea tenebit. 3P At nunc, fan&e parens, tumida inflammatus ab ira, 40 Projicis ele&um Regem : rata fcedera pacH Negligis, & capiti facrum diadema revulfum Sternis hurni, & populis praebes calcare profanisv E e 41 Nu* «3 Psai. LXXXIX. 41 Nuda patent hoili disje&is oppida muris : Si qua manet, gelida formidine concutis arcem. 42 Cun&is prxda fumus populis : rapiuntque ferunt- que Vicini, infultantque malis, miferofque protervis 43 Vocibus illudunt. Hoflis tu robore dextram Interea firmas, perfundis pe&ora dulci 44 Laetitia : ac gladios hebctas in vulnera noftros : Nec recreas fractos duro in difcrimine belli. 45 Jam decus & regni fplendof, jam proxima coelo Majeftas verfa in tenebras, foliique fuperbi 45 Gioria ftrata jacet : brevis immatura juventae Stamina praecidis : miferse pars ultima vitse In luftu, in fqualore ignominiaque fenefcit. 47 Qpem finem dabis aerumnis? nunquamne tuorum Refpicies clades vultu placatus amico ? An, ceu flamma furens, femper tua faeviet ira ? 48 Ipfe memor tecum reputa quam concita noftra? Tempora praetereant v\tx : fruftra ergo crearis 40 Humani generis fobolem : ut brevis exigat aevi Tempora, perpetuo curarum exercita fluctu ? Dum fra&am lu&u & morbis, feniove, fepulchii Clauferit obfcuro mors illacrymabilis antro. 50 Heu bonitas ubi prifca ? fides ubi oriftma ? ub: illa Fcedera conceptis quondam ctim Davide vcrbis 51 Fa&a tibi ? cerne opprobriis quibus impia fervos Turba tuos premat infultans : quam multa filenti ■ Clau- 49 T\Aors iUacrymalilis ] IJ eft, rmllis lacrymis movetur, Tribuit hoc epitheton Korat. Plutoni, Gde xiy. JJb. ii, C\ PS AL. XC. iI? Claufa finu maledi&a feram, dum turba profana^ Dum circum innumerar gentes convicia fundunt, 54 Nofque tui Chrifti verbis petulanter amaris 53 Adventum fperare jubent. At tu bone reruni Conditor, seterno verax celebraberis xvo. PSALMORUM Liber Quartus. P S A L. XC. C A R M. G E N. V. Mofs gratiam Dei ex Jempiteme ejus decreto in JanBis celehrani9 exponit tum infi&bilitatem vita hnmanay tunti miferiam Ifraelita-* rurn^ qttos Deus morti adjudi caverat ; ideoque precatur Deum ut populum fuimi renovet & doceat in omni fantHmoniay Qp glori~ am fuam in populi duVvu Qp fanctificaiione demonfireU CtOelitum rector bone, abufque primis • Seculis, mundi rudis & juventa, Qui laborantes ope fublevafti Semper amicos : 2 Antequam tellus nova parturiret Montium faltus, tegeretque montes- Lucidus cceli decor, ante metas Lucis &' umbrse ,• Tu mancs idem pater orbis, unus Nec vices rerum patiens, nec sevi Termino claufus brevis : unus expers Finis & ortus. 3 At brevis nobis miferseque vitjg Fila paullatim tenuas, fenecta E e 2 Do~ J. Ai tifaue ] Hyfteron protsron pro ufyus a primis fimih, G, - P S A L. XC. 2 20 Donec In putrem cinerem caducos Solverit artus. 4 Tempus annorum tibi mille,lucis IirrTar heflerna:, riuidique -puncti, Nulla decurfus qu0d ubi receflit Sigr! 5 Nofr-a vanefciL tenues i'n auras Vita, per ficais velut u oda arenas, Aut velttt fenfns peropaca ludens Noctis imago. 6 Herba ceu verno faturata rore Mane, mox languet medio fub a?ihi, Mox hnmi comis jacet aiefactis Vefpere fero. 7 Praeter & vitae mala tot fugacis, Quae voluptates vitiant amaro, Ira turbatis tua femper inftans Pectora vexat. § Qnicqnid erramus temere aut maligne, Qua? timor celat tenebris pudorve, Tu #>. Comis arefatlis ] Pocts» Herbarnm fnlia £c frnniWs me- tapborice comas norninanf : Sicuri enirri calvities hominis capot deWmat, 6c contra r.?p-illitium feu cssfaries ejufdem eft orna* ir tfntnm ; ita in foli-s & frondibus plsnrarum, quafi decus &: ittllcrirudfl earum conudit. quijbus hyberno tempoie fooUata^i qu-fi c?l "itiem quandam pra&feferunt. Ut deniVjue capillitiuoi tnnderi dicitur, cum crines rcfecantur ; tfa arborcs qujbus folia amputantur dicuntur tondc-ri, Horat. Duris ut ilex tonfa bfyenni- Im. C. 7. Amaro vitiant ] ' V^ur h«c fcribens Lucretiana illa re- fpe.vifle Jdedio & nit hpjorum ftttgit amajri aliquid, qucd ihJpjts ppributangat ° .<: em o voluptafi quiddam yh.vx,V7rtKpoir 9 \za duicacidum, cjaoa dulcsm caris mifcet «raantiem .£ P S A L. XC. Tu vicles, nce te latet inquieti Pectoris xRus. Dum tui pcenas meritas furoris Mens reformidat, prope cogitatu Ocyus vita? fpatium citatis Aufugit aiis. ;o Septies denos fpatiofa in annos Vita procurrit : quibus eft fenecta Firmior, ferme in decimum fuperfunt Ampiius annum» Quid fenectutis memorem labores ? Tranfvolat blanda: breve *rer juventse, Inquies curis miferifque morbis, Ocyus Euro. i Deinde quis juftse tolerabit irae Impetum, fi jam jubeas nocentes Pro modo offenfa: numeroque juftas Pendere pcenas ? i Sic pater, (ic o, numerare fluxx Nos doce vkx fpatium, caducis Mens iit a curis rcvocata, veri Lumea honefti 21 13 Cer- 9. Ciiatis alij ] Pro concitatis &z vehemcntifiime agitatis. C. 10. Ver JwoentA ] Pulchgrrima raetaphora. Sicuri enim \ti rro, <jui tottfs puicher eir, pars amaeniflima & pulcherrima eft er ; ita m vita hominis pars optima & florentiiiima eft setas Ivenilis. Ec ficut tempus vernum quofannis celerrime effluit '* a vigore quoque juvenili nihil eft velocius abt fugacius : Kinc pi juyeniies etiam vernantes a Poetis appellantur. C. tnqules ] Genere neutro, pro inqmetum Salluft. Hxmmum fefgj ifjquks S9 mdomiiam. C* 222 P S A L. XC 13 Cernat. O tandeni placidus favenfque Define irarum, propiufque fervis Semper affueta tibi lenitate Confule feffis. 14 Fac tua» fructu bonitatis aucti, Gaudio tandem fatiemur : a*gris Liberi ut curis reliquos agamus Suaviter annos. £5 Cedat & lastis fugiens viciflim Luctus, exacto modus & labori Par voluptatis fubiens amarum Mitiget zvum. 16 Facta, majeftas, opera, amplitudo Nota fint fervis tua, pofterifque Nota fervorum, tua qui libenter JufTa capeflunt. 17 Fac tuse femper bonitatis ut nos Splendor illuftret, bone rector orbis : Gratia? adfpirans favor actiones Profperet omnes. PSAL 13. Defneiravum'] Pro define ant defifte ab fra, more Graecc apud ques verba definendi 6c abttiner.di adfoifcunt genitivum Hinc Horat quoque Oda 9. Lib. 2. dixit tefn: mollium querela rumy & oda 27, lib 3. Abfline ir.irum calidxque rixa C. 1 5. Cedat £f U.tis ] Hujus & trium iequentium verfuum hae efl: conftrucrio : Et luctus viciliim fugiens, cedat lastis : Et mo dus vduptatis par labon exafto, H etl, {in'to, fubiens, mitige amarum asvum. retit enfm \\t tempus fubfequenris lastitias £ profperiutis, duraticni \ racrcritae msrftitix & «erumnarum pa fit. C. ' PSAL. XCI. 223 C A R M. G £ N, vi. (aJtes fiduciam fuam in Deum ftatuens piis in exemplum, hertatuv eos ut certa fiducia recumbant in Deo : defenfionem prxnunciat ab §mm malo : ac Dei verbis omniabcna prxfentia QP futura poJJicetur, Jj I protegendam praefidio Dei 3 Credas faiutem, rem, fobolem, domuro, Infana quum fors intonabit, Si Domini fugias fub umbram, Securus omnem fer violentiam Sortifque mortifque, & tetricas minas Contemne : fecurus tumultum Defpicias creperi duelli : E fraude casca te Deus eximet, Frangetque calfes infidiantium. Nec fxviens late venenum Lethiferse patiere peftis. Expandet alas te fuper, & fuis Pennis fovebit rebus inafperis: Certufque promiflae falutis Sub clypei latitabis umbra. No&is per atrae caeca filentia : Non expavefces ca:ca pericula : Non luce grafiantem timebis Perniciem, nec aperta bella : Interque ftrages mille cadaverum^ Dextra, finiftra, miile cadaverum, Periculorum exfors propinquam Incolumis fugies ruinam. Poenam 1. Dttelli ] Pro belli, more antiejuo, ut Horat. Tacern duell» nfcuit. Alias pro fingulari quocjue duorum certamine accipitur, :C in hymno tcclefiaftico, Mors &- vita duello corfiixere fecundo 7. Exfors ] quafi iine forte, expers, immunis Hoiat de ccr& WFfif* ipfafumdi) fic ?/*?/. 143, $ Jucis ezfers dego.C, 224 £ s A L- XCI 8 Pcenam luentes interea malos 5> La^tus videbis : pra^iidio Dei Securus armorum & tumultus, Ceu validis tegerere muris. io Nec te, nec aedes vis propius tuas, 1 1 Aut damna tangent : nam Deus Angeles Cuftoclia? tuae falutis Praeficiet, vigilefque ad omnes Motus, viarurn qui referent moras : .12 Qui per falebras te manibus feranr, Ne faucietur pes recuflus Objiicibus fcopulorum acntis. 13 Securus atras inter & afpides Deges, ferarum & pignora tigridum : Tittufque caicabis dracones, Et Libycas catulos leaense. 14 Obfervac (inquit) me Deus, unice & Honore nomen prcfequitur meum : Laborioiis hunc viciflim Itieolumen eripiam periclis. 1 5 Prsefens vocanti fubfidium feram, Et imminenri rebus in afperis Fato eximam : excmtoque honorum Eximium decus arrogabo. 16 Faxo yirenti robore tranfigat Serae fenecta? tempora fuaviter : Meof- 13. IJb)i£ leart&l Libyia Ptolemsco ^irgilio, 8c aliis pro tota Atnca accipitur, ln qua leones generari etiam Horatius innuit xic de Mauritar.ia canens : Nec Jub& tellus generat^ leonum aridt. nutrix : Ettenim Jubse telLus, feu Mauntania, pars Atricae. C. 16. S:r& fene&& tempora fitaviter] Pollicetur nimirum Deu: ferio fe cokaribus ccmtnodam, & morbis nQn ita fcbnoxum fe- ft;Surem, C\ P S A I. XClt &i% Meofque monftrabo beare , Qua foleam ratione amico& Hunc etiam Pfalmum Hebrsei Rabbini ut Sc alios deceftt proxime fequentes, Mofi tribuunt, fed nulla ratione freti. Ego vero alTentior optimo & doctiflimo viro D. Henrico Mollero, *jui peftilentiam illam horribilem cujus fit mentio. 2. Samuel 24. Huic fcripto occafionem praebuifle exiftimat. Congruunt e~ nim & verba & fententise ad hanc hiftoriam & tunc egebatj fi unquam alias, infigni confolatione populus, ac Rex impri- mis ipfe, «jui hanc perniciem fibi & fuis ultro accerfiverat» Be%a ' PSAL. XCII. Carm. Gen. iJi. Ecclejia Deum laudans, opera ejus admi/atur, fulitos improborttrtt cafuSy &* fuam faJutem honoremque a Deo acceptum narrstt htpe Aternam fidetium felicitatem pr&dicat ac Deum laudat, f~~]PE pr#dicare3 laudibus te profequi* JL Rex alme ccelitum, decet. | Seu fol Eoa luce terras purpuret, Seu nox tenebris obruat, Lux pra?dicantem me titam clementiam^ Nox audiet conftantiam : 4 Nec voce tantum, fed canora barbito, Sed cymbalo, fed nablio. 5 Operum tuorum tacita cogitatio Animum jacentem exfufcitat. Quum fa&a reputo, geftiunt precordia Perfufa dulci gaudio. 6 O opera ! facla o magna vere ! o fub cava Confilia nube condita ! Comilia otcis mentibus mortalium F f 7 Ignoti ^6 P s a l. XGIL 7 Ignota ! qui non cogitant Fiorere pravos inftar herbx, quara fovef Sol lenis, huraor educat ; $ Mox inftar herbcc frigorura afHatu Jevi Marcentis evanefcere. 9 Tu femper idem permanes, nec fentiens Rerum vices, nec tempomm. io Sceleris amicos ac tuos hoftes premet Ruina inevitabilis : il Atmefovebis patria indulgentia, Crudo vigentem robore : Et rore mitis balfami vultura imbttes, Rofeo juventx lumine. O- tl Crtiuo robcreUu Virgil. 6*. JEneid. de Charonte. SedCruda Deo viridijcjue fenecrus. 12. Cedrun Arbor perpetuo virens, odorata, fpeciofa, quam icnbunt non curvari, ied fuum retinere vigorem : teredines &tineasnon gignere ex fe, neque aliunde allatas alere • pa- rietes denique nimio pondere non onerare. Unde patet" cur Salomon Dei inftinau ex hoc pctiiTimum genere li^m Tem- plum Domini voluerit sedificare. Immo Vitruvius & alii re- feruntetiam Templi Diana? Epbefise, & fifflulacri ipCius £>ex materiam cedrinam fuiffe. Amnt quoque e cedro & nmilibus arboribus ultro qumdoque humorem guttarum inftar excerni a quo fit ut hujusmodi ftatux iado&ft & fuperftitiofis, non fine miraculo ludare videantur, cum tamen fecundum naturam idipfum fiat. Ex eadem cedro refina feu liquor quidam - pro- venit, quae Cedria dicitur, cujus ea vis eft, ut defunaa corpo- ra confervet, & viventia corrumpat tefte, Diofccride ■ Materise vero ipfiasternitas eft, ut Plin. Itaque fimulacra Deorum ex ea- faaitarunt. Et cedro digmx dicuntur, tabulse, libri & aluquse aetemitatem promefentur & talia effe cenfentur quae pofteri- tati debeant confecrari. Cedri enim fucco illita, a vermibus erant i7nraunia. Kinc Horatio Carmina limnda cedro, & P S A I. XCIL *%7 12 Oculis malignis qui tuentur me hcftium Pafcam ruinis lumina : £t impiorum, qui creant moleftiam Mihi, Ixtus excidium audiam. 13 Ceu palma, juftus germinabit interim, Aut cedrus in Libani jugo, Quam non procellse, non calor, non frigora Honore nudant frondium. 14 Quae planta firmis haeferit radicibus In aede Domini aut atriis, Se flore amceno frondibufque veftiet s 15 Fluxique lapfu temporis Mqxx ienectae damna nulla fentiet, Onerata largis fruchbus : 16 Ut nota cunctis gentibus fit axjuitas Domini potentis : qui mea Arx eft falutis una, qui nunquam malas AftLnis eft injuria?. F f 2 PSAL; 15. Ceu palma Qnomcdo palma oneri impofito renitatur, patet ex Plinio lib. 16. C. 42. ubi de materiis archite&i, ea- rumque firmicate agir. Verba hs=c funt: Et Talma arhor invalida% in diverfum enim curv.atur, atpopulm conira omnia inferiorapanditur^ paima e contrario fornicatux. Propterea palma iymbolum vi&O- rix habetur, cujus etiam hoc proprium eft, ut f olia ejus nun- quatn decidant. C. 15. Libani jugo ] Tota illa regio montofaquas eft inter fnara Syriaeum St urberr, Damafcum, Paleftin» finitimaverfus Orien- tem & Septentrionem nominatur Libanus, cedris & aliis arbo- ribus altiitirais nobilis, ejus pars eft mons Hermon nomen ha,- bens a candore nivium, quibus vertices altorum montium per- petuo teguntur ; Laban enim Ebraeis idem eft quod nobis cas- didum, unde 8s A!p?s 4e albedine dl&os velunt, C» 328 *>SAL. XCIIL C A R M. G E N. ii. TfaJtes amplitudinem & potentiam regni Chrifii celehrat, ab uhU verfali rerum creatarumy & fingulan ttemaque Ecclefit admi^ pifiratione, , JAM Dominus rerum imperium fufcepit, amiftus Decore multo & dignitate : robore Jam fefe accinxit : Dominus, qui mcenia mundi Firmavit, ullo non movenda ieculo. a Cujus ab seterno folium eft immobile regni, Ut ipfe, nullas temporum metuens vices. 3 Flumina prsecipites volvant cum murmure fluftns, Et sequor undis asftuet minacibus ; 4 Compefcit Dominus gravidis turgentia nimbis Flumina, minacis fternit undas aequoris. 5 Stat fixum & cun&is manet invariabile feclis Quodcunque Dominus ore fan&o protulit : .Qua?que sedem exornant Domini facra myftica nulla Oblivionis damna ferse fentient. PSAL. XCIV. Carm. Gen, xiv. jDavid, cum fuis, a perfido Schaulis comitatu vexatus, Deum or.it ut improbos ulcifcatur ; eorum improbitatem, malef.cia QP blaf- phemias narrat : improbcs dernentU ncrvine ob]urpat, lcncs ah *ventu quem Veus utrifque largiturus efty a promijfiomtus ejus> cf 4i fuo exemplo, confolatur. O Fraudis ultor, fceleris O vindex Deus, Oftende numen impios contra tuum. 2 O 5 Stat fixumy^C\ Quicqnid autem Dominus ore augufto fatitforum co&tfti ab ipfis mundi primordiis locutus eft, iemper PSAL. XCIV. 2 2? 2 O jnfte judex orbis, expergifcere, ^ Meritifque poenis reprime arrogantiam, 3 Quoufque tandem, re&or orbis optime3 Seie fuperbe jactitabunt impii ? 4. Devota fceleri fa&io in fcelere fuo Piaudit, fibique fabulis ftultis placet : 5 Tuumque populum pedibus interim premunr, Tuam proterve ha?reditatem proterunt : Viduam trucidant advenamque, & omnibus Parente caffos ohruunt moleftiis : Secumque mufiant, Hsec Deus non adfpicit^ Nec fanda prorfus & nefanda intelligit. 8 Gens ergo bruta, penitus ignorantia Obfefla pec~tus fomnolentum, difcute $ Animi veternum, & cogita tecum, Deus Qui fecit aurem, furdus eft ? qui luminum io Formavit orbes, lpfe nil videt ? vagas Sine lege gentes recta qui fequi docet, Non is fuorum puniet fcelera, quibus Oracla legum facrofancta credidit? 1 1 Arcana noftri pectoris novit Deuss Coniilia vana, fpes inanes, turbidos II JE- immutabile permanet ; cultufque arcani Domini Templum ve~ nerandum reddentes, nullam ex temporis longinqukate fiientii taciturni injuriam patientur. J. 6 farente caffos"] Quos alias dicimus ©rphanos, aut parentf— bus orbos : Eit eniai cajfum, iaane, aut vacuum, aut re aliqua :arens. Virg. Nullum cum viHis ceriamen^ Sf tihere cajfis. C. 9 Veternum} Morbus, cjui plaulo eft veternus : Ceffo lethar- gus eft, mceror fcilicet, & inexpugnabilis prope dormiendi ne- :effiias. Aiias accipitur prc iiicuiia & n?*lig%nH* fupina, C, 230 PSAL. XClVr 1 2 iEftus. Beatus ille demum, quem parens Erudit amore patrio, legis fux ■ 13 Cui fcita monftrat: rebus in duris aget Securus aevum, dum paratur impio Naffa, in lacunam incogitantem quae trahat. 14 Haereditatem nec Dominus unquam fuam Ope dcftitutam negliget, nec impiis 15 Fxxdx relinquet: fed tribunal judicum Ad *equitatis diriget normam fuas : Vitamque ad illam dirigent boni fuam, 16 Contra fceleftos quis mihi auxilium feret ? Mecum impiorum quis premet fuperbiam ? 17 Nam jamfepulchn frigidus fub frigido 18 Cumftlo jacerem, nifi Dominus opem mihi Praefens udiffet, & fua clementia Firmaffet aniinum, & jam vacillantem gradum 15? Fulfiifet : & me pame fubmerfum malis Solatus eflet, anxiseque nubibus Curse remotis recjdidiflet gaudium. 20 Mecum loquebar, Quid fceleftis cum Deo Commune > fcelera legis umbra qui fua Tegunt, bonorum frauciulenta qui in caput 21 Confilia coeunt : factione innoxium Premunt, iniquifque obruunt fententiis. cz At rectororbis me tuebitur, mese Cuftos faiutis, arx mesefiducise, 23 Pro fcelere pravis digna rsddet pramiia : Suis & ipfos artibus peffundabit Rerum creator Dominus, ac nofter Deus. PSAL 2.© Scelcra legis, &V.] Qui peccata praetextu Iegis abfcondunt; <[u'\ in vitam juftoium per fraudem conjurant ; qui confpiratio- ne innocentem infeiUct, injufto^ue judicio opprimunt. J. PSAL. XCV. 131 C A R M. G £ N. VL Javid iLcchfiam ad cuhum &> obfequium Dei horiafur, afosdere \~ nito cum Deo, Qp majcrum exemplis. 7*1 A alacres cuncti Domini celebremus honores r _, Salute parta Domino agamus gratias* j Eia alacres rapiamus iter, mora fegnis abefto t Dominum canora perfonemus barbito. Magnus enim Dominus Deus eft : Rex magnus^ '$£ orbis Longe univerfis effc deis potentior. Ille manu fulcit vatepenetralia terra?, Et nube cin&a montium faftigia, Ille vagum fecitque, & fa<ftum temper^t «quor^ Terramque falfis innatantem flu&ibus. j Eia igitur genibus flexis manibufque fupinis, Dominoque noftro fupplicemus & patri. j Nofter enim Deus eft, nos grex illius : ab uno Pendemus illo, fpiritumque ducimus : Si modo non lentam verbis damus illius aurem^, Nec refpuamus monita pertinaciter : Nec, velut ad Meribam, me rixis, inquit, acerbis' Et arroganti provocetis murmure ; Aut, Arabum veluti quondam per inhofpita faxa5 Vires rebelli voce tentetis meas : Quum proavi veftri me exploravere, meamque Didicere factis plurimis potentiam. 10 Ilk 4 Te??eiralia'] ~PenetraIe fignificat omnem partem interiorerri ornus vel rempli, quic^uidve in intimis partibus e(r. Ille manu fulcit] Ille qmdem ut omnium Dominus, fundamenf* errae late patemis, & nebutofa moQti»m fajftigia fuiiinet. fi ±1% P S AL. XCVt. io Illa qUater denis mihi natio reftitit annis: Dixique femper interim, Hax gens defipit^ Et mea fecuras tranfmittit di&a per aures. II Ira ergo jufta in pertinaces concitus Juravi, Terraegens harc ingrata beatse, Promilfa amicis commoda haud carpet meis. PSAL. XCVI. Carm. Gen. x. Tfaltes eccleflam cum Judctis hortatur ad laudationem Deiy tum cre- ationis & adminiftrationis nomine, tum Regni fempiterni, in cu~ jus pojjrjfionem miffus efi adventu fuoFilius per voIuntatemPattu» N O N ufitato pangite Orbis parentem carminej Orbis coloni, incognitis Abufque terrae finibus. Cantate Dominum, laudibus Nomen beatum tollite, Et mente grata agnofcite Veftra? falutis vindicem. Sol qua recurrit, audiant Gentes Dei potentiam, Stuporque dulci gaudio Perfufa oberret pectora. Namque unus eft vere Deus^ Cunclifque major laudibus^ £t II Ira ereo^ &c.~\ ftaque mefita indignatione commotus, in obftinatos teftatur : Natio haec, beneficiorum immemor, com- moditates terrae fan£tae 8c felicis non colliget, <juas mihi moreff* gerentibus pollicitus erazru Jt p s a i. xcvi. , ^ij Et diis timendus caeteris, Quos horret error credulus* 5 Vefana gentes cseterse Pro diis colunt ludibria : Dominus potenti dextera Coelum folumque condidit. 4 Apparet illi dignitas, Au&oritas, potentia: Ejufque templa fiderum Fulgore lucent gloria?. 7 Tribuite domino gentium Terras colentum fecula, Tribuite Regi ccelitum Et robur & potentiam. 8 Tribuite magnitudinem Tanto decoram numini : Augufta templi ad atria Adferte promti munera. 9 Adefte, pompam adducite^ Et fupplices procumbite : Omnefque rerum termini Deum tremant, & diligant. io Narrate cundds gentibus Regnare Dominum, qui ligat Orbem catena immobili, & ^Equis gubernat legibus. G g ii La3 4 Et diis tlmendm'] Aliis diis omnibus metueBtJai, quos veri miminis 8c cultus ejus ignari, quse falfa func facile credentes, metuunt. J. 6 Apparet illi digmtas'] Majeftas, vis in imjperando, amplitudo in operibus ejns elucens, illi praefto eft, iplumijvje adf© ceslusi lumine magmficentjge ejus refpJeadet. f. 2^4 P s a r. XCVIL ii Lastetur nether, gcftiat Tellus, fretum prse gaudio Exfultet, & quicquid frcti Salfas lacunas incolit. j 2 Campi virefcant avii Se culta fruge veftiant, Arrideantque fioribus Silvse, & graventur frudibus, 13 Natura rerum geftiens, Cun&os per artus fentiat Dei fui prarfentiam, Et promta juflis pareat. Jus namque veniet dicere, A vi fuos ut aflerat, Mundumque juftis legibus Et veritate temperet. P S A L. XCVII. C A R M. G E N. ii. "Bavld prxdicens re^num Chrijli magnificum fcre, e<verjionem idoh- latrix. & fuperfiitionum omnium, Utitiam, &* honum jldefium ohfequentium Deo expo?*it> quos ideo ad obfequium &1 laudem Dei provocat. I Pfe fui Dominus regni moderatur habenas : Laetare tellus, continens, & infula? Quas vagus oceanus refluis comple&itur undis, Cui- I Coniinens'] Continens Plinio terra eft, quse abfque marina na- vigatione commeatum patitur in tres mundi partes : alias Terra firma dicimus. C. I Befluis compleBitur undis} Quas mare inftabile undis in fe redeuntibus comprehendit ; cuicun^ue. coeli plagae fubdici eitiSj gaudium veffrura teiUrrani. J. PSAL. XCVII. ijf . Cuicunque cceli fubjacetis cardini. 2 Hunc circum umbriferse nubis prsetexit ami&us, Pallenfque rnulta fufca nox caligine. Apparent famula? juxta, firmantque tribunal Severitafque dura, mitifque a*quitas. 3 Ante volant fsevum rutilantes fulmins ignes, Hoftefque flammis obruunt fequacibus. 4 Fulguribufque micat late flagrantibus a^ther: 5 Attonita tellus intremifcit : montium Saxa fluunt, rapido ceu cera liquefcit ab igne, A fempiterni pavida vultu numinis. Terra fui a vultu Domini tremefacta liquefcits - 6 Et aquitatem templa cceli pra*dicant. Et quicunque habitant terras ubicunque remotas^ Novere numen & Dei praefentiam. 7 111 is ora pudor turpis confundat, inanes Quicunque mentis ftipites pro diis colunt: Dumque facris placant pi&i ludibria trunci, Se gloriantur impio in fcelere pios. Gg 2 Quic- Cceli cardini] Cardo proprie fuftentaculum illnd eft, a quo ja- nua dependens movetur. Virg. Foribus cardo ftridebat ahenis. Hinc vocabuLim transfertur ad duos vertices, leu polos cceli immo- biles, circa cjuos coelum revolvitur, alterum Arcticum, feu fe- ptentrionalem, alterum, Antat&icum feu meridionalein ; <juo- rum prior Ovidio eft cardo mundi. Qui femper Uquidis altior extat aquis, & de utroque Virg. Hic vertex nobis fempev fublimis ; at illum Sub pedibus Styx atra videt. C. 2, Apparent famuW] Afpera legum obfervatio, quam ah hifii- lus exigity lenifque boni & xqui refpe&us, quem ad fuos hahet^ ceu famulas ejus aftant, & tamjuam columnse immotae thronuia ipfius ftabiliunt. J. 7 Inanes mentis ftipites, £p fiffi Mibrk trunef} Periphrafls e- lggantiffinu idolorum. &, $1* Psal. XCVIIL Quicquid ubique Dei fub nomine credulus crrox Honorat, unum adoret, unum diligat. 8 Laeta Sion tenebras errorum cernet aba&as : Judara dulci delibuta gaudio, Sacrilega adfpiciet vani facraria ritus Everfa, pcenas luere meritas impios. 0 Nam procul aftriferi trans ignea mcenia mundi Tu frena remm juftus arbiter tenes. Teque deos infra longe premis altior omnes, Tuique obumbras numinis faftigio. iyo Ergo Deum quicunque pio compleaere amore, A fcelere mentem contine puram & manum. Nam Domino cordi eft pietas, vitamque bonorum A vi tuetur impia? tyrannidis. II Et la*tum oftundit lumen cultoribus arqui, Et pura fceleris corda recreat gaudio. %2 Vos quibus eft cordi reverentia juris & xqui, Gandete, Domini fpe favoris ac opis Securi : gratoque Deum fuper aethera cantu Sanctumque nomen ejus ufque toliite. P S A L, XCVIII. C A R M. G E N. X. Tfaltes Judd*sy gentes, & res cmnes creatas hortatur, ut gratulez- iur Chripo de inimicis triumpbanii, NO N ufitato carmine Rerum parentem pangite, Virtute qui victoriam Non ufitata rettulit. Sua ipfe folus dextera, Externae opisnil indigus, Nos Psai. XCVIII ni Nos liberando, pofteris Miranda geHit feculis, Senfere gentes impix Bello Dei potentiam : Poenas luendo, judicem Seniere juftum & vindicem Promifta folvit optima Fide Ifaci nepotibus, Partae falutis teftibus Totius orbis incolis: 4 Kuic ergo \xt\ pfallite Touus orbis incolas : Hunc ferte in aftra laudibus Lsetis tubse & clangoribus. 5 Laudate dominum barbit© Nervifque carmen jungite : 6 Leniique tibiae modis Adflt fonora buccina. Ad- 5 Nevvlfque caYmen] Nervi, prima fant m corpore animalis fenfus motufque inftrumenta. Quandoque nervus pro robore & Viribus ufurpacur, in nervis enim robur maxime exiftit • hinc rervos intendere eft, univerfas ingenii vires expromere, & totis vinbus conari. Nervus etiam pro chorda arcus-accipitur . in ticwum ivey proverbium ductum a Sagirtariis, ejui nimium con- tendendo, arcum aut arcus nervum rumpunr, ant nervum fibi aliquem la?dunt. 'iferent. in Phorm. CateYum, qunm argentum re- jetent, nofira caufa fciluet in nervum potius ibity id eft, decipiety ait Vonatus. Hinc chordas cicharae nervi dicuntur, Prop. Carmma rervis aptat. ■ 5 Tibia] Proprie eft os cruris oppofifum furas. *£ibta item ve- catur inftrumentum muficum oblongum, teres & foraminofum, quod inflatum, & digitis modo addu£tis modo redu&is, tempe- ratum, non injucundam reddit fymphomarn. Has primum ex gruum tibiis confe&as exiftimantj & inde nomen accepifTe. .He- rat. de Art.Poet. s^ - ■ .- - - * ^ 23S Psal, XCVIIL 6 Teftetur xguor gaudium, Et quicquid a^quor occulit: Orbifque terrsc geftiat, Et quicquid orbis educat. 8 Exfultet unda fluminum, Leni fufurrans murmure : Montefque lasti plaufibus Deum venire gaudeant. 5> En ipfe Dominus advenit, CuncYis ut orbis incolis Det #qua juftis praemia, Et fa&a plectat impia. ^fihia noriy ut nunc, orichalco vinftay tuh&cjue Jimula, fed tenuis, fimplcxque foramine pauco. PSAI. 5 Sonora buccina'] Buccina eft cornu recurvum, quod tubae mo- do inflatur ; ita di&um a bucca, Hieron. adBarb. Bucca vocatur ^fuba apud Hehr&os ; deinde per diminutionem . Buccina dicitur. Buc- cinas a tubis nonnulli fic diftinguunt, Quod illx, ex recurvis animalium cornibus ; Tubae, ex aere argentove confici foleant, ad animos militum Sc equornm concitandos, Apul. Lib. ^. Fb- rid. buccinam manifefte a tuba fecernit, quum aic, Siquidem <vox hominis, &* tuba rudiore torviory & lyr<e concentu variatior, S^ ti- \)'ia ojutftu deletlabdior, &> jljluU fufurre jucundior, & buccin* fi- gnifcatu longmquior Ffalmus ifte, idem paene atque nonagefimus fextus, continet repetitam prophetiam de Mefliae regni propagatione, cujus prae- di&ionis Simeon, Zacharias & Maria mater Domini, in fuis il- lis hymnis celebratiflimis, divinifiimi funt interpretes, eadern jpsne verba ufurpantes Beza. PSAL. XCIX. m C a. R m. G i h, xiii. Vfaltes pctefftiarn, jujritiam B9 gratiam Chrifii regis nofri in emnes gentes prtdicaty eamque conftantem fore ah exemph majo- rum docet : ideoque omnes hortatur ad colendum Qp prtdicandum rezem ■. JA M regnum Dominus, fpirituum piis Qui dat jura choris, fufcipit : impiis Horror terrificet pectora gentibus : Tellurem quatiat tremor. z Nec tantum Solyms vim Dominus fiu Fecit confpicuam numinis, & fuas Majeftatis opes cernere ftnibus Terrarum dedit ultimis. 3 Ergo te meritis tollat honoribus, Auguftum celebret gens hominum tuum Nomen; qui falubri temperie modum Sceptris conftituis tuis. 4 Selectse foboli qui populi tui Jus nullis dederis mobile feculis s Frenas juftitia? qui moderamine ^quali genus Ifaci. 5 Sublimem Dominum laudibus & Deum, Solus qui liquido regnat in arthere, Ferte, & fcamna pedum (fan&us enim Deus, Eft nofter) veneramini. £ Huic Mofes & Aron & Samuel bonus, Docfci legitimis tingere vi&imis Aras, confilium quum peterent, data S#pe oracla petentibus. 7 De I. iTerrificet ] Terrorem pe&oribus incutiat. Verbum a Lucretio & Virgilio ufurpatum Virj. 4. Mn, Cteiyue. m mibjm hts ignes ferriftcapt agimM* C. " S A L, C. 24O j De pila. tereti nubis eis dabat Refponfa ambiguis follicito m.etn, Legum quod monitus pactaque fcedera Servaifent ftabili fide. $ Aurem fupplicibus tu facilem dabas, O rerum genitor maxime & oprime, Indulgenfque bonis, & fcelerum iimul Vindex, durus in impios. 9 Sublimem Dominum tollite laudibus, Solus qui liquido regnat in a^there : & Montem quo colitur (fanctus enim Deus Eft nofter) veneramini. 7. TiJa tereti nubis ] Pila proprie columna qua» Saxonibus quoque eft ein piller hic fignificat columnam nubis que parri- bus in deferto dux itinerij fuit et e qua refponfa accipie- banr, C. P s a l. C. Carm. Gen. xxiii. yfaltes Ecclefiam /id Jaudes Dei hortatur ptopter gratuitam ek&i- omemy vocationem, & benejicentiam conjiantem ipfius. O Rbis omnes incolac A fole Eoo ad Hefperum 2 Jubilate" I. Eoo ] Eous idem fignificat qucd orientalis dertvatur ab %&f diftione Graeca qua aurora {ignificatur quae quamvis fre quentiws per « fcribatur, invenitur tamen quandoque fcripra y>er g, idcirco habet primam iyllabam indifrerentem. Prw- du£honis exempla nufquam non occurrunt, reliquum eft ut a- liquot exemplis doceamus pofle breviari. Lucan. CJaudimus He. fperias (tentes apenmus Eoas Cvid. 2. Amorum. Gallus & He- fperiis &* GaJlus notus Ens. I. Jubilate ] Jubilare eft ruftica & in condita voce gaudiuM tc^ari. Jubilare ( inquit Fefius ) efi ruftica voce inclamaret PSAL, CL 2 Jubilate, & optimo Rerum pareriti plaudite. Mente teta, & ritibus Servite puris numini. Geftientes gaudio Adite fancta limina. 3 Ille nofter eft Deus, Nofter pareris & conditor : Non enim nos finximus Ipfi fed illius fumus, Qui levi de pulvere Alit creatos & regit, 4 Ad fores ergo illius Adite fei, gratias Agite: feftis laudibus Benignitatem pangite i Prasdicate casteris Numeri beatum gentibus. 5 Nam benignitas Dei, Et in fuos clementia, Claufa nullo eft termino : Et flrma ftat pactis fides Pofterorum pofteris In fempiterria fecula. *4l H h PSAL. Hebraica mfcriptio indicat tiunc Pfalmum, breviffimum <jui- «!em, fed & orationis fuavitate, & rerum gravitate excellen- tem, idcirco fcriptum fuifTe ut in facrificiis euchariftieis dg- cantaretar. Beza* P S A L. CI. 1- C A R M. G t N, V. T)avid res ftilus Veo fpondet fe procuraturum fanBifcationet fuanijconcihiy comiiatus fui^ Htius regni & Ecclfjia. TE falus rerum cano, qui precanti Lenis irarum es, facilifque fle&i, Impiorum idem tetricus rebelles Frangere faftus. 2 Huc meae vires vigilant, labores Huc ferent omnes, opis in tuae fpeni Semper ut caftis domus inftitutis Culta nitefcat. 3 Si falutarem mihi tu ferenus Porrigis dextram, tibi corde puro Serviam : fraudum fcelerifque pura Serviet aula. Nec mihi exemplum ftatuam fequendum, Litibus (1 quis miferos iniquis Vexet, aut cauflam tenuis clientis Prodidit hofti. 4 Sponte qui pravis ftudiis inhatret, Sit procul : fevi fceieris minifter Candidos nunquam mihi cenfeatur Inter amicos. 5 Quifquis ircautum lacerat fodalem, Clam venenato jaculatus iclu, Perfeq' aB, plectam, penitufque ab ima Scirpe revellam. >Tec rcex menfar dapibus fruetur Mentis elatse tumor, arrcganfque Vultus, & cur.&os veluti minores Lumiiie fpernens. 6 Vc Ml PSAl. CII. 6 Veritas fimplex quibus eft amori, Hos amOj amplector, video hbenter: His mihi feros fociis fene&us Impleat annos. Integer vita? mihi fit minifter : Tecta non intret mea fraudulentus ; Nemo mecum intra mea commoretur Limina mendax. 8 Impios longe (mora nulla) terrse Finibus pellam : procul omne monftrurn Civitas fan&a ut Domini releget Flagitiorum. 8. Impios longe ] Profanos extra ditionem meam ejiciam, ut urbs Deo dedicata omnem fseditatem turpium facinorum pro- digiofam procul amandet. J, PSAL. CII. Carm. Gen. xiii. JZcckfia tn captivitate diu verfata Deum fupplicat ; fuas calamita^ tes proponit : feipfam conprmat recordatione naiur& & promijjion- um Deit qu& in adventu Chrijii &> communi vocatione gentium complebuntur : Itaque Deum orat ut natur&} promijjionis £f ghrix. fu& recordatus Ecclejiam confervef} eiyue ift ^ternnm htf? pedicap. EXaudi genitor fan&e meas preces, Ciamorifque fonum percipe, lugubris* 3 Neu vultum mifero fubtrahe, cladibus Omni ex parte prementibus. Aures fuppliciis nunc adhibe meis : Da voris facilem te3 pater optime, 3 3Et prelfo celerem porrige dexteram3 Et prsfenti ope fubleva. H h % £ Ccu i44 P s a l. CII. 4 Ceu fumi nebulae tempora tranfvolant, Ut lentis coquitur torris ab ignibus, ■* Paullatim tacitus fic dolor aridis Humorem ebibit artubus. 5 Dum ludu crucio me dapis immemor, Ut fecta e viridi gramina cefpite Arefcunt nimio torrida fole, cor Exfuccum mihi tabuit. 6 Crebro fic remeans fpiritus ilia Tendit, fic gemitus pectora concutit Mceftus continuo, tabida uti cutis Jam vix haereat oflibus. g Ut faltus habitans cuculus avios, Aut te&is latitans noftua dirutis, $ Aut turtur viduus, folus, inops, dies Et nodes vigiles gemo. 9 Dum ceu ludibrium rideor improbis, Irrifumque petunt fraude nefaria. io Nec panis cinere eft gratior arido, & Potum tempero fletibus. II I$$ ^. *forris ] Eft ftipes femiuftus & adbuc ardens, Titio vero eft torris extin&us. Virg, 12. JEneid. Ohvius ambu(lum torrem Chorineus ab ara Corripity 8? venienti Ebufo plagamqug ferenti Occupat cs fiammis. 7. CucuJus ] Aliis efi Onccrotalus, feu Truo per deferta mu- giens, di&us eft autem Onocrotalus a ftrepitu afini. Avis pal- mipes, magnitudine & colore fimiiis cygno : cujus roftrum magnum, praelongum, ac validum, ex cujus inferiori parte Jncluvies latioris facculi inftar ante pe£his propendet. Pedes «oloris cinerei dura pelle contefti Plin. Jib. 10. Cap/57. Olo- rum fimilitudinem Onocrotali habent, nec diftare exiftimaren- tur nifi faucibus ipfis inelTet alterius uteri genus, huc omnia inexplebile animal congerit, mox perfe£ta rapina fenfim inde a os rei dita, in ve*am alvum ruminantifr modo refert. C. P S A L. gil 245 1 Iftis ira malis me cumulat tua, Qui me fuftuleras ex humili loco, Sublimi gravius rurfus ut e gradu Tra&um pra^cipitem dares. 2 Ut fero in tenebras umbra crepufcul© Vanefcit, celeres deproperant dies 2*» In mortem : veluti fub medio die r^ Foenum, corpus inaruit. 3 At te perpetuis fecula feculis Nectentem, volucris non fuga temporis Carpit, nec memorem nominis obruet Famam pofteritas tui. 4 Tandem furge pater, te&a Sionia Jam lenis placido refpice lumine : Jam plenoredeunt tempora circulo, Promiffumque ferunt diem. Jam fervi lapides refpiciunt tui Disjeftos faciles, fparlaque rudera, Incultique foli jam miferabilem Verfa mente dolent vicem. 6 Ut vertat populos terror in exteros, Ut nomen domini fit ceiebre omnibus Et numen, trifidum qua colitur folum, Formidabile regibus. 17 Verfam II. Deprcperant ] Id eft valide & feftinanter properant, ver- um a Plauto & Horatio ufarpatum. C. 1 5. Trifidum folum ] Antiquitus enim totum orbem terrarum 1 tres primarias partes dividebant, nimirum in Afiarn, Africam C Europam. Q\iibus patrum aetate accefiit quarta, America, b Americo Vefputio ejus inventore fic di&a. Eft autem tri- \dum quod in tres partes vel fiflum, eft vel findi aut iividi cteft. C. 24$ P S A L. CII. 17 Verfam reftituet quum Solymam, fuae Majeftatis opes quum dabit adfpici : i3 Lugentum miferis quum querimoniis Flc&et fe, & prece fupplice. jp Scribentur tabulis ifta rldelibus, Seris ut Domini nota nepotibus Sit laus, nec fenium prodita pofteris Norit gloria feculis. 20 De fanctis adytis ardierea? domus, Templi fepofitis de peneLralibus, Cceleftis Dominum non piguit foli Curas refpicere ad leves. 21 Nexorum ut gemitus audiat, & neci Addictos tetrica compede liberet : 22 Laudes ut Solymse templo Deo fonent, Et nomen recinat Sion 23 In coetu celebri. Tum procul ukimis. Terrarum populi finibus exciti Illuc facra ferent, & Domino dabunt Reges munera fupplices. '24 Quamvis in medio curriculo meum Robur comminuit, deftituit manum, Atque aevi fpatiis tempora lubrici Contraxit brevioribus: 25 Clamabo tamen, O mi Deus unice, In vitse medio ne ftadio brevem Curfum fiite rotae : quantulum ad ultimam Jam metam fupereft mihi ? Te nunquam brevibus claufa recurfibus Aftrorum fenio conficiet dies : 2$ Tu terrae ftabilis mole, volucribus Tu cceii prior ignibus. 27 Illis PSAL. CIII. 247 27 Illis interitus ftant fua tempora ; Tu nullo interitum tempore fenties. Annorum feries caetera deterit: Ut veftis teritur vetus, Ut detrita novis pallia veftibus Permutat lccuples; fic abit & redit, Et mutat facies imperio tuo Mundi dasdala machina. 28 At tu, qui fueras, femper es atque eriss In te ipfoque habitas : nec varias vices Decurfo patiens tempore, permanes Metae faecula nefcia. 29 Sed fervi foboles, & fobolis tui Servi pofteritas, per feriem tuis Tecum perpetuis asmula feculis, iEvi tempora tranfigent. P S A L. CIII. C A R M. G E N. y, Vavid, fetyfum ad benedicendum Veo excitansy recenfei gratiam ilft- us erga fe & Kccleftam totamy verbo cperibufque tefratam, 8>° etm ga res omnes creatas, pctenti regno ejus demonfraiam : Ideoque creaturas omnes in coslo Qf in terra invitat, ut fecum Deumlan* dent, SIT Parens rerum mihi carmen : ilium Vox canat, fenfus petat, & remotis Quifquis eft fibris vigor, & facratum Nomen honoret. 2 Mens Deo laudes cane, redde grates Mens Deo : nullis benefa&a feciis Excidant, & quaetribuit benigna Munera dextra. 3 Qui fcelas tollit maculofum, & aegros 4 Sanat P S A L. CID. 4 Sanat angores, animoquc vires Reddit, &vitae properante fato Prorogat annos. 5 Qui manu larga tibi plura donat Ore quam pofcas, animo vel optes : Servat ac in morem aquilar, virentem Flore juventam. 6 Integer judex, fcelerumque vindex, Tradidit fan&o fua jura Mofi : 7 Ifaci prolem docuit piarum Dogmata legum. 8 Lenis & blandus, dare dona largus, f Tardus irafci : neque fempiterna? Sasvit ofiFenfse memor, aut perennes Ardet in iras. io Npc modus pcenx numerufve noftris 1 1 iEquus eft culpis : bonitas redundat Latius, terrar plaga quam remoto Diftat olympo. 1 2 Tam procul noftri maculas removit Criminis, quam fe procul a cubiii Gaditano fol oriens Eois Exferit undis. Ta. G*dif*nt cuhiW) Gades, infulam & urbem fitam inter linuri Gaditanum & oceanum extremum, verfus occafum novi orbi terminum credidit antiquitas. Inque ea columnse Herculis ce lebrantur, ficut & poetae fabulanfur, hic Solem diurno labor feltum, Oceano fe immergere, atque requiefcere: Unde Solifqu cubilia GadeSy dixit Statiusy Quem hic Buchananus videfur i wiitatus. Nautae etiam hodie extremum hujus infulas promon jorium finem tetrse nominant. Celebratur infcriptio non inele >aps qmm e? in Ioco repertam ferunt, ^ H* P s A l. CIIL £4$ 13 Qualis in natos placidi parentis Lenitas, talis Domini benigni eft^ Quifquis illius pietate vera Nomen adorat. 14 Tu finus mentis penitus repoftosa Tu pater nofti penetrale cordis : Quippe nos teme memor e rubenti Pulvere faftos. 1 5 Herba ceu, la&ens pueri venuftas Prodit, occultoque adolefcit sevo, Donec ut fcenum cadat arefa&um Falce fenecbe : 16 Inftar aut floris Tyrio comantis Murice, utvuku modicefereno Rifit, afflatu tepidi repente concidit Auftri. 1 7 Sed Dei seterna bonitate in asvum Tutus seternum, remanet piorum Ccetus, & longa ferie propago Sera nepotnm : 18 Si nec asternas violabit i&i Fcederis leges, memorique jufla Mente fervarit, referatque vita Puriter a&a. ip Ille flammantis fuper alta cceli Culmina immotum folium locavit, I i Ee BeViodorus ivfanus Carthapinenfis, ad extremum orbis facrofloago tejiamento me hic jujjlt coridier, ut viderem, fi me qmfauam ivfariior ad me vifepdum ufque ad lo&c loca per.civaret. Hifpani adhnc vocant Cadiz, vel Caliz. ejus inrgnem dc- fcriptionem dedit Abramus Ortelius in rertio Thsatri Orbis ad- ditamenco : unle haec fere defumta funt. 2?0 P S A 1. CIIL Et fuo ntitu facile univerfum Temperat orbem. ao Angeli juilis Domini miniftri, Sub jugum jus eft quibus & poteftas Cun&a cogendi, Domino Deoque Pangite laudes. 21 Quique caftrorum comites meretis Sub ducis tanti imperio, audientes" Sedulo dictis, Domino Deoque Pangice laudes. 11 Quaeque per vaftos ubicunque fines Imperi pollens opifex creavit, Plaudite, au&ori Domino Dcoque Pangite laudes, Mens Deo grates cane : redde grates Mens Deo : hunc fenfus petat, & remotis Quifquis eft fibris vigor, & beatum Nomen hoiioret. PSAL. CIV. Carm. G£n. i. Tfaltes feipfum ad ~Deum Jaudandum ccncitat, a rerum creatione, difpofitione^ adm>mftraiioue & confernjat.ore ; bitrc omnes fecum ad Veum Jaudibus celekrtndum hortatury ccntraque 'vementibus male precatur. TE rerum, Deus alme, canam Dominumque pa* tremque : Magne parens, fan&a quam majeftate verendus, iEthe- li Aferetis] Meiere fub imperatore ftipendia, eft expeditio- nis alicujus focium efle, & militiam exercere, quod alias eft fti- pendia facere. Unde Saluftius, rei bellicae tijnarum vocatk- mi*em nullius flipendii* Hic de Angelis, Deo «juafi miliUntibus. nforpavit. C. P S A L, CIV. 2J * -^cheris teternas reftor moliris habenas ! 2 Te decor, auratis ambit te gloria pennis, Et circumfufum veftit pro tegmine lumen. g Tu tibi pro velo nitidi tentona cceli, Et liquidas curvo fufpendis fornice Jymphas : Et levibus ventorum alis per inania vectus, Frenas ceu celeres volitantia nubila currus, 4 Apparent accinc~tse aura? flammseque miniftra*, 5 Ut jufla accipiant. Stat nullo mobilis xvo Terra, fuper folidae nitens fundamina molis, 6 Pollenti ftabilita manu : terra obmta quondam Flu&ibus, ut fufo fuper ardua culmina velo : 7 Sed fimul increpuit tua vox, tonitruque tremend© 8 Infonuere aurx, paullatim afcendere montes Cernere erat, fenfimque cavas fubfidere valles, Inque cavas valles trepidas decurrere lymphas. 5? Neve iterum immiifa tellus ftagnaret ab unda, Limitibus compreffa fuis refonantia plangit Littora, prasfcriptas metuens tranfcendere metas. 10 Tum liquidi fontcs imis de coliibus augent Flumina, per virides undas volventia campos, I i 2 11 Un- 3 Tentoria cceti] Tentoria, fub quibus miles contra injurias casli fe occultabat, antiquitus aut e velis erant extenfis, quse a- lii Tapiliones vocarunt : aut etiam e pellibus, quae Tentma Scor- tea dixerunt. Unde eft, fub pellibus hibernare. Scortea etiara apudMartialem, fignificat pallium pelliceum contra pluvias; fis emm ille: Ingrediare viarn, ccclo licet ufque feremr Adfubitas nunquam Seortea defit aquas. Hic autem, Tocabulum Tentoni eleganter ad coeli fiftnamentwm iatifilme expanfum transfertur. C. 5 Lymfhas} Poetice pro aqua. C, 35* P s a l. civ, ii Unde fitim fedent pecudes, qu# pinguia tondent Pafcua, quique feris onager faxa invia filvis 12 In~ II Onugev] Afinus filveftris eft, curfu equos facile fupeians, cujus caines, nifi quod molliores fint, nihil a cervina dirierunt. Ahur.dat gregibus Orugrorum Arabia, ut fcribit Xenophon, tle Cyri minoris expeditione, Lib. I. Menunit eorur.dem Plin. L. 8, Cap. 4, ubi Phrygiae 3c Lycaoniae praecipui Onagri defcri- bunrur. Petrus quoque Angelius, in Cynegeticis, L. 3, verft- bus his eleganiiflimis defcribit Onagros : At fonittt ingenti putrem quatit ungula campum Corneay venantem quoties fu^ere, fuifque *iTemporibus jiar.t lonp^ aures ; tnm corpore cervcs Exfuperant ; nec lana nitet non alba colorey Mixia nigro, ceu cum nubes denfentur opacxy Et totum eripiunt oculis coelumque diemquey Idem, Onagros Indico*, «jui nobis funt Uuicornss, defcnbic Cyneget. Lib. 2.- * > qiu>s India pcfcit ona?ros, Jam prinmm niveo cvrpus candcre tegunttir lnfccliy Affyrio circum caput omne colorey Cfitleis aculis, unoc-ue in fronte fuverbi Cornu, q;<od Reges Indorum protinus aureis Orbilus intludurtt, £9* vina liquentta potant: At tum nec morbos, tuiiy fentire fcrurdury Jtfec qu£ inter menfas occulta baufefe vcncna. Quos ipfos verfus curn fcriberet, refpe xit, procul dubio, io- cum Crefis <pi eft m Indicis. " Afinos, in?uity fyiveftres ha- bet Ind;'a, equis pares, quofdam & majores, quibus caput purpureum, ocuJi cerulei, reliquum corpus eft aibum. Cor- nu illis in fronte, cubitaiis magnitudinis, cujus inferior, ver- fus fronte r-y pars, duorum palmorum Ip.tio fit candidiilima ; at fuperior, quas in acutum tendir, pumcea fit, fummum ru- borem adjuncium habens : pars antem media fit nigra, ex his pOcula coniiciuntnr, e quibus qui bibunt, riec fpafmo, nec facro morbo corripiuntur ; {q<1 nec venena ullam in eos 41 vim PSAL. CIV. 2jg 2 Incoiit : hic levibus qu# tranant aera pennis, Per virides pailim ramos fua tecta volucres Concelebrant, mulcentque vagis loca fola querehs, 3 Tu pater aerios niontes, campofque jacentes Nectare ccelefti faturas, foecundaque rerum Semina vitales in luminis elicis oras. [4 Unde pecus carpat viridis nova pabulafcc-ni 1 Unde olus humancs geniale aflurgat in ufus : Qiiasque novent feflas cerealia munera vires, 15 Qij^que hilarent mentes jucundi pocula vini, Quique hilaret vultus fuccus viridantis olivi. * [6 Nec minus arboribus fucci genitabilis humor 7 Sufficitur: cedro Libanumfrondentecoronas, Alitibus nidos : abies tibi confita furgit, Nutrit ubi implumes peregrina ciconia fcetus, I Tu timidis montes damis ; cava faxa dedifti, Tutus ut abftrufis habitaret echinus in antris. vim habenr, fl modo vel antequam illa hauriunt, vel poft- qaa.m hauferint, ai|uaiTi aat vinum, aut aliud ciuidpiaai qk illis poculis bibant. C. IZ^Tranant] Trajicumt, pervoknt ; ut fupra, Vfal. viii. : -Quique pennarum celeri votatu Metitur ales aera — — i. e. "Tranant. C. Cerealia munera\ Pro frugibus, poetiee ; Ceres enim Dea fm- um a poetis fingitur, ouam tamen David prorius ignoravit. C. ' Genit.ihiUshumo:'1 f ro genitali, e <juo aliquid gignitur, Ci*. 1 Arato. j "Solers naiura, gs6 rerum genitahilis ordo. Leperirut &C apud Vavron. & imprimis apud Lucret. Sie Vir£. ixir, penetrabife frigns^ genitahihs aura Favoni. Apud oiiam e- am funt averfahilis 8c &rumnah'i\is. C. 17 Alitibusj Vide alet, Tfal. viii. 1$ EilinHs} alias Erinaceus : «porum duae funt fpecies ; alri nim ro&roj porcara, ahicanem referunt, cjuarum utra^ue ter- 254 P S A L. CIV. 19 Tu lunse incertos vultus per tempora certa Circumagis: puroque accenfum lumine folem Ducis ad occiduas conftanti tramite metas : 20 Inde fuperfufis cun&a involventibus umbris, Per taciuas fpargis no&urna (ilentia terras. 21 Tum fera prorepit latebris, filvifque reli&is Prsedator vacuis errare leunculus arvis Audet, & e ccelo mugitu pabula rauco 22 Te patrem expofcit : dein rurfus fole renato Abditur occultis prsedatrix turba cavernis* 23 Inque vicem fubeunt hominumque boumque la- bores, Donec fera rubens acendat lumina vefper. 24 Sic pater in cunctos didis te commodus ufus. Nec tantum tellus, genitor, tua munera fentit, 25 Tam gus undique, quam magnum, fpinis vallatur acutis j & ubi peri culum imminet, quafi in orbem fe colligit, ut globum quaf hifpidum repraefentare videatur. Sicut eleganter de iis quoque Angelius, Cyneget. iv. ubi etiam naturam hujus animalcul gr*phice pingit verfibus hifce lepidiflimis. Ergo ubi lapfa jacent fua nuACjue fub arbore pomat Accedunt l<efi, feque in fua terga volutant^ T)wec jixa rttbis hiirentia mala fupremts Kxportant, implentaue penum Yivtntibus ttvis; Quarum acinis quoties fenies onerantur acut<cy Jferjucunda fui pr&bent fpeHacula nobis. Ouippe humeros tecJo fi ingredtuniur , ut ipfa ire putes tutos avulfos vite racemos. Ahy tibi ne cupidos fenfta tum tangat habencH '"fantus amory furem ut tentes arcere jocofttmf Atque oculos durus jucundo avertere ludo, Eripere Sc vxtis dulcem exfpcctantibur efcam. 0: 24 'Didis] Didere verbum poeticum elegans, pro diftribuere ^igerere, Lucret. Lib. 2* PSAL. CIV. %$% i) Tarh variis fcecunda bonis : fed & xquora ponti Fiuctibus immenfas circumplectentia terras. Tam laxo fpaticfa finu : tbt miliia gentis Squamigerae tremula per ftagna liqucntia cauda i6 Exfultant : tot monftra ingentia & horridavift! Veiiferas circumnant puppes : grafidia cetc Effingunt molles vitreo fub marmore lufus. ij Atque adeo quse terra arvis, quse fliictibus a^quor Educat, a te uno pendent, pater optime, teque Quaeque fuo proprium pofcunt in tempore victum. ,$ Te magnam pandente manum, faturantur abunde ,9 Omnia ; Te rurfus vultum ccndente, fatifcunt. Te tollente animam, fubito exanimata recurrunt o In cinerem : infpirante animam te denuo, furgit Illico fcecunda? fobolis generofa propago, Et defolatas gens ineolit aurea terras. i Sic eat, O nullo regnet cum fine per arum Majeftas divina : fuumque in fecula Ixtus 2 Servet opus Deus ; ilie Deus, quo territa tellus Concutiente tremit, montes tangente vaporant, Fumifera trepidum nebula teftante pavorem. | Hunc ego, dum vivam, dum fpiritus hosreget artus, 34 Ufque l)um faciJe in vems cibus emvis didhut. Alhuti fenis exempJo durn munia didit. Korat. ompcnitur vel a dis & do, vel eft contra&um a divido: G. 26 Grandia cete] to K07OJ, Graecis baiaena, fen bellua mariisa t. Hinc KVI79 in numero plurali, a quo Latinum cete, eadeni *nificatione, pluralis numeri tantum. Hinc Virg. Et mcnftr& imania cete. Eodem modo meJe & pelage plmraiiter ufurpavit ucret. Lib. z, Et cycnea meJe. Et eodem fertinent frigida *tem- . Virg. C. Vitree marmore] Pro rnari, fieeti Vir^n 2, Gstrg, Infdtfm ?&« i? iwpelhre wawsr» C. 2$6 P S A L. CV. 34 Ufque colatn : tantum ille meas facilifque bc~ nufque^ Accipiat voces: nempe illo obledtor in uno. 35 Atrero impietas plane extirpetur ab ima Radice, & fcelerum ftirps nulla repullulet : ac nos Te rerum, Deus alme, patrem Dominumque ca- nemus. P S A L. CV. C A R M. G E N. XXIV. David hortafur EaJefam ad Deum taitAandum &' colendttm, a fcc- dere ejus gratuiio^ a mirific* admintflratione Dei ex fccdere, cu- jus partes futtt tres : I , I'e rebus mirtfce gefxis atite profetfio- rtem in JE»)ptmn. 2, Dc rclus in Mgypto geflts. 3, De rebus geftis pofl exitum ex JEgyptoi qu& omnia acceptd ferenda dccetDei promijjioniy & agnofcenda fwcio & jideii olfequio, CfAnite Dominum, & invocate nomen ejus: exteris f Facla gentibus per orbcm prscdicate illuftria. 1 Ille fermo, carmen ille, & illius miracula : 3 Nomen ejw>, numen ejus una nobis gloria, Hunc amantum & hunc petentum palpitet corgau- dio. 4 Robur ejusj pignus ejus facrofanftum roboris Petite : vultum ejus beatum continenter quaerite. 5 Subeat aniirmm quanta noftris edidit majoribus Signa, qux portenta; legum fcita qua: relinquerit. 6 Vos Abrami, vos Jacobi pofteri, fervi Dei Separati, forte le£ta natio, vos alloquor. 7 Ille rerum rector unus, orbis unus arbiter, S Pactanoftri^firma fervatfactacum majoribus ; Verba meminit : milie fancta in fecla nectit fce- dera„ $ I&a primiuas cum Abramo, deinde jurata Ifaco : 10 Ifa- P S A L. CV. , 2)7 10 Ifaci fancita nato, lege non mutabili : Pofterifqne fempiterno roborata vinculo ; ii Quum, Tibi Chananaea, dixit, arva forte tavi- dam. 1 2 Turba numero parva quamvis advena iiiic degeret, Aucta riondum fhrpe iongis temporum decuriibus: 13 Regna quanquam & nationes exui errans verteret: 14 Hos tamen Dei bemgna iovit indulgentia : Vimque duram praepoteriti dextra abillisarcuit: Et minis Reges potente.s tetricis ccmpefcuit ; i) Ne mihi (inquii) confepratos, ne mihi unctos tan- A meis, moneo, prophetisjabffinete iujuriam. 16 Qaum famem voracem in orbem contumacem in- duceret, 'Gentibnfqne alimenta late noxiis fubduceret, 17 Prasvium lniilt miniftmhi Niii ad arva fertiiis : Filium pulchra* Rachelis mango turpis vendidit : i3 Carceris latuit tenebris, crura vincius compede, 19 Somnii donec foluti nota Regi veritas, 20 Cruraferro liberavit, folvit animum crimine : 21 Et novafortis benignse jam vicifStudine, Regiorum fervulorum fervus ante ignobiiis, K k 22 Fre- II Chanan&a arva\ "R es;io h&c pofteris Abrahami divinitus promiffa, iic ; vel etiam Chananitis diSra eft a Chanano filio Chami, nepore Noae • ejas enim progenies hanc terram incoluit primo, quam poftea, Chananaeis eje£tis, duce jofua occuparunt Ifraelitae : regio eadem cum Paleftina, quae longa fuir 40 milli- aria Germanica, lata 20 ; tefte Hieronymo. C. 17 Yilium Bachaelis'] Paraphrafis Jofephi, fllii patriarchss Ja- quem ille ex Rachaele, filia Labanis, procreavit. C. Mango] Mango hic idem eft qui Calliftrato. J. C. Plagiarius, qui horaines vivos aut emit ant furatur : tales erant Ifmaelitas, Jofephum a fratribus fuis ementes viginti ficiis argeateis» 5$ 8 P S A L. CV. 32 Frena rerum tra&at unus rNraper e cuftodia Miffus, au\x purpuratos nunc coercet vinculis: Et fenum juvenis feverar prasfidet prudentiar. '23 Ifaci tandem propago culta linquens patria, Pinguis ad fluenta Nili caftra» fixit advena : 24 Ac Deo fovente, lasta ftirpe fic refloruit, Viribus brevi ut praeiret inquilinus incolas. 25 Tum Phari re&or fuperbae mente verfa Abra- midas Frande molitus nefanda ftirpitus revellere : '16 Circulo donec voluto deftinati temporis, Legifer cum fratre Mofes miflus eft divinitus ; 17 AcPharon Pharique Regcm terruit miraculis. 28 Ergo natura, imperantis non rebellis juffibus, Veftiit polum tenebris, &folum caligine Condidit, ceu nofte cceca fole jufib cedere: 'sp Unda decolor cruoris tabe rivos polluit, Squameaeque ftrage gentis inquinavit littora. 30 Terra felix ante frugum, more nunc praepoftero, Turpibus fcecunda ranis fqualet : ipfa regia Fceta ranis, ipfa regum foeta funt cubilia. 31 Fufa deinde nube denfa mufca Memphin occulit : Et pediculorum ubique fceda erant examina. 32 Inftar imbrium ruebat mifta flamma grandini, 33 Arbores nudans comantes fronde, flore,fruc~nbus. 34 Quod 24 IncjitilnMf^ Ex in & colo, gui in alieno, proprie tamen, in «onduBo habitat, five in urbe, AVe ruri. Suefon in Claud. Tar- Utn etiam cenfus ctnnes ordines conferre jujjit, & infuper incfuilinos trivatarum Mitm atfHt wfiilarvm, perjionem annuam reprtfentare V/l<?. Cic. 2. Phiup. At vero te inquihno {non enim demino) perfa- "r.abant omnia vocihus ebriorum. bwuilinus hic opponitur indig^. -a% fe« civi, & fignificai; advenarn, feu peregrinuna. PsaiToGV. 25 j> \A QP°d reliquit atra grando, mox locufta perdidit ; \ 5 Bruchus abftulit, locuftas quod voraces fugerat. Tot malis fubinde fsevis i&a Nili regia, Quum ferox non mitigaret contumaces fpiritus, Dira populum mox in ipfum verfa pcena fseviit. \6 Prima pignorum repente per penates omnium Occidere : cun&a planctu, cuncta fletu perfonant. Rege tandem pertinace cladibus perterrito, 37Sancta Memphin gens reliquit, jam tyranno li- bera, Dives auro argenteifque barbarorum poculis. Nec tot inter millia ullum languor attentaverat. ;8 Ergo Nili jam pavore liberata regia, Voce, vultu, plaufibufque pradferebat g2udium. \<? At parens memor benignus gentis electse fibi, Per fiticulofe arense vaftitatem imperviam Caftra nubis texit umbra, luce ; noctem luridam Ignium late corufco temperavit lumine. [o Arva, victum cum rogarent, texit imber alitum: Panis impluit per auras more denfe grandinis .* |.i Petra julfa fudit undas : deque rupis vifcere (.2 Ante ficca folitudo flumen haufit. Scilicet Foederis parens benignus immemor nunquam iuij Qiiod fibi caro cum Abramo fempiternum fecerat* 3 Sic parentum ftirps piorum, tuta ductu numinis^ Arva liquit fraudulenta perfidi Peiufii : 4 Occupatis erferarum nationum fedibus, Tradidit Deus labores impiorum eis carpere : K k 2 45 S*n* 55 Bvuchusl Vide Tfal. Ixxviii. 40 Imher alitum] Coturnicum m«xima copia, infbi .r imhiis m rram decidens. C. i6o P S A L. CVI. 45 Sanctiones ut tenerent facrofaneti fcederis, Et piarum ad jufla legum facta cimcta fingerent. Laus, honor, decufque Regi iempiterno ccelitum. P S A L. CVI. C A R M. G 1 N. xivr. Ecclefa cenfitetm^ homines eh tenuita*em fuam impares effe Deo celebrando verhis c9- oper:bus> at contra pcccatis fms Dei glcriam cenvellere^ QP comgmoratis majrrttm peccatis, cfuibus femper Deus pre josdere & mifericordia condbnavitj in falute confrmata benedi*. cit Deo. LAudate Regem ccelitum, Regetis bonum, Suifque nullo non benignum tempore. 2 Quis facta verbis aequet ? eloquentia Quis alfequetur illius-potentinm ? 3 O ter beatos aequi amantes, & tuar Prxfcripta legis qui tuentur jugiter ! 4 Memento noftri facilis & favens, tuum Profpicere populum qua foles clementia : Et me revife len is ac falutifer : 5 U't feparati tibi bonis oopuli fruar, Carpamque lasttis quo fruuntur gaudio, Hsereditatique comcs applaudam tua?. 6 Scelefta proles cum fcelefiis patribus In te rebelles mnlta iniqua fecimus : Abominanda, dira perpetravimus. 7 Mam nec tyranni ifigyptyii exlergaftulo Noftri parentes liberi per te, tua Oftenta graviter ponderarunt, nec tuae Meminere gratis mentibus clementiae : Sed propter undas aequoris rubri, duces Adverfus animis turba contnmacibus Oi 3; Jugiter ] Vide rfal. 19. PSAL. CVI. l6l % Obmurmuravit. At parens malis bonus Pcenas remittis, ut tuam clementiam Agnofcat orhis, & tremat potentiam. 9 Nam comminanti ceflit unda Euctuum : Sufpenfa moles hinc & inde per fali. Tranquilli arenas aridam dedit viam, Ceu folida campis figerent veftigia : 10 Donec tyranno liberati & hoftium Crudelitate, tuta tuti littora. ii Tenuere : at hoftes vorticofo gurgite Abforpiit unda, cladis ut nec nuntius i i Supereflet. Illic tum falutis compotes . Fidemque verbis praebuere, & cantibus Cecinere feftis numinis potentiam. 13 Metu repulfo, protinus lafcivia Animos rebelles perculit : nec amplius Meminere figna nec pericla priftina. 14 Repente prava perciti libidine Arfere, verbis & Deum procacibus Irae impulerunt frena jufta? folvere : 15 Ac flagitatos impie dedit cibos, Juftifque pcenis impios coercu.it. \6 Nec pcena mentes nec benignitas feras Mollire potuit, quin procaciter ducem Ducifque fratrem peteret aemulatio, Et freta ftudiis femper ambitio malis, 17 Sed 9 SaW\ Vide Pfal. 77. II. Vorticefo ] Vox a Livio quoque nfurpata, defcendensa rortice feu vertice, qui efr. aqua in fe contcrta, 8c in orbefa i&a, qua in parte maria & flumina feie fant profundidirna- II. Gurgite ] Gurges qu©que profundus in mari vel fliirriine ocnseft, ubiaquain gyrum agkur, & inje&a aCtrahit & ab« orbec. 26Z t*SA L. CVl. 17 Sed fa&iofos terra vafto condidit 18 Sinu dehifcens, flammeique gurgitis Torrens vorago devoravit impios. 15? Nec noxiorum monita tot pcenis moduna Gens prava fceleri fecit. Horebi in jugo ( Prohufacinus ! ) ante imaginem bovis Dei 20 Imago fefe ftravit, & fronde faturi Simulacra tauri coluit inftar numinis ; 21 Partic falutis nuper ingrata, immemor Miraculorum in urbibus Niloticis ; 22 Et fluclu eodem fofpites fe, fubrutos Hoftes fuperbos vorticofis aeftibus. 23 Ergo fceleftos ira jufta perdere Ibat, furenti ni Deo carum caput Pro gente Mofes obtuliflet, & prece 24 Frenaflet iras. Nec tamen turbse fufor Illic quievit, expetitum tam diu Uber teracis forevit agri : nec fidem Mofi docenti, pollicenti nec Deo 25 Habuit : tumultu caftra complens refpuit 26 Imperia : donec ille munificus parens, Delere promtus inter invia montium 27 Toties 19. Jiorebi ] Horebus rel Orebus, pars vel appendix eft moncisSinai, in quo leges Decalogi latae & fancitac funt. 21. Niloticis ] Urbes Niloticae funt urbes iEgypti, fic di£l* a Nilo de cjuo fupra. Ffal, 68. 23. Mofes carum caput Deo ] Pro homine Deo cariffimo. in Latina enim & Grsca lingua caput tanquam primarium corpo- ris membrum, nonnunquam pro toto homine ufurpatur. Ut Horat Quis defderio fitpudor aut modus f!am cari capitis ? Et Ifiepcrr, lib. 4. aee te dulce cajjut tnater Scribojtia UJi. P S A L. CVI. 263 27 Toties rebelles, extulit dextram, & genus Per nationes impias difperderc 28 Jam deftinarat : ante fculpta numina Iterum protervi procidere, & mortuis Diis thura, le&afque immolarunt hoftias : 29 Deum fceleribus provocaverunt novis, Iramque rurfum exafperarunt vindicem : 90 Jufta incitatus donec ira Phineas Ferro fceleftam puniit licentiam, Et faevjentem dexteram compefcuit 3 £ Domini, fibique peperit aeternum decus, Quod nulla fileant pofterorum fecula. 3 2 Nec contumaces fupplicia tot fpiritus Coercuerunt, Meribse ad undas quin Dei 3 3 Rurfus furorem accenderent : nec publico Mofes furore liber etiam incredula Oratione vertit iram numinis 34 In fe. Potiti deinde pa&is finibus, Nec impiarum femen omne gentium Difperdiderunt funditus, nec juffibus Recte monentis parpuerent numinis : ■35 Sed fe profanis mifcuere gentibus, Didicere ritus, ferviere ludicris 36 Diis : ac eorum mancipati cultibus, Tenuere puras a fcelere nullo manus. 3 7 Qi^PPe immciarunt filios ac filias 38 Ad 30. Thineas ] Filius Eleaxari, nepos Aaronis, qui indigni- tione commotus, Ifraelitam cum fcorto Madianitide interfecit^ »oque ftrenuo fafto iram Dominicam eftervefcentem reprimic, ^ua de caufa facerdotium perpetuum ei pofterisque ejus pr®„ mttitur. Num. 25. 3*. Maribtl Vide Pfal. 7 1. 264 Psal. CVI. 38 Ad darmonum aras : & fuse propaginis Tinxere fculptos fanguine innocuo deos, Terramque fanctam poiluerunt cazdibus. 2y In fcelera proni abominanda, dum iux ao Manus adorant opera, patrium Deum ^i Juftas ad iras provocarunt, ut fuam Hacreditatem abominatus impiis In fervitutem mantiparet lioftibus : 42 Quorum fevero pasne contifiti jugo, Pofuere far/am fpiritus ferocjam. 43 Ac liberati (aepe Dpmino vmdice, Rurfus rebelles fpiriais in vindicem Sumfere : rurius ob fceiera poenas iua aa Dedere : mitis nec' Dei bcnitas tamen In rebus arctis innocentium a prece 45 Averit aurem : foederis memor fui Fcenas remifit lenis & placabilis. a6 Quin & fuperba corda genuis barbara?, Cui ferviebant diriKa jam patria, Lenivit : animos bmnium uc perftringeret Imago fortis fiebilis vei hcftibus. 47 Tu nos tuere, Domme nofcer & Dcus, Et e profanis gentibus rccollige : tjt te canamus, nomen ut fan&um tuum 48 Celebremus unum : populus bmnis uc fimul Dicat, Deo, quem poiieri Abrami coiunt, Sit 46. Sortis flehilis vel hoflihus ] Infigms ampiificatio miferiar- um, qoas valcie magnas, luctuofis &c imolerabiles efTe necefte eft, fl hoftibus, ulrionis & vindidse potius quam commiferati- onis cupicjis Iacrymas debeant elic.ere. Eadem amplificatione Tifus eft V7ir^ilius, cum diceret : Vel Priamo mijeranda manus. Irem Clauclianas : lugenda Getis &* flenda Suevis Haufimus : i£- fa meos horreret Yarihia cafus» Vide Pfaloi, 129, C. P S A L. CVII. 2$j Sit iaus, honorque in feculorum fecula. Amen, arnen. PSALMORUM Liber Quintus. P s a l. CVIL Carm, Geh, l Pfaltes bonitatem &> henignitatem Dei celebrat erga exules peregre erranteSy erga captivos^ ^grotos^ in mari iactatos> erga mutationes fmgularum regicnum Q? perfenarum ex Dei previdentia ; &P ad- m>rans vecordiam hominum, Vei opera magnifica mn ammadver-. tentium^ omnes ad Dei laudes hertatur. CAntemus Dominumque bonum, facilemque pa- rentem, Cujus habet nullas larga indulgentia metas. 2 Hunc grato fimul ore canant, quos, dira tyramais Quum premeret, fasvo incolumes ex hofte recepit, Et juga captivo excuilk fervilia collo. 3 Perque feras gentes fparfbs, qua furgit ab undis, Et qua diverias abiens fe condit in undas Phcebus, ab arctoas campis glacialibus urfa* Collegit, tepidoque domum revocavit ab auftro. 4 per fteriles faitus & inhofpita faxa vagantes, Qua nulla ad cultas ducunt veftigia terras, 5 Fracti animos mcerore, inopes undarque cibique,' Auxihum miferis imploravere querelis- L 6 AudiijE 5 Vhcslus ] Poetice, pro fole. 3 ArBoA campis ghuialihus urfa ] Intelligit partes terrae fep- tentrionales, urfa? majori & minori fubje&as, ubi m,ajus & pe- ftetrantius, luara ia reiiguis rauudi pgrtibus, frigus eft. $66 psal CVII. 6 Audiit oran tes, & opis miferatus egenos, Omnibus exfolvit moerentia pectora curis, 7 Monftravitque viam cultas quse ierret ad urbes. 8 Ergo canant Dominumque bonum, facilemque parentem, Et late ignotis pandant fa&a inclyta terris, ^ Quippe fitirri vi&uque famcm compefcuit argram, Reddidit & membris vires, animoque vigorem. io Quique Dei monitis ingrata mcnte relictis, 1 1 Carceris in tenebris & carca nocte jacebant, 12 Quum tremerent gelidse exanimes formidine mortis, 13 Affli&ique malis humiles fra&ique jacerent, Auxilium miferis, imploravere querelis : Audiit orantes, & opis miferatus egenos, ' Orrinibus exfoivit mocrentia pe&ora curis : 14 Vincla manu valida rupit, mortifque timorem Reppulit, 8£ tetris pavidos eduxit ab umbris. 15 Ergo eanant Dominumque bonum, facilemque parentem, Et late ignotis pandant fada inclyta terris : 16 Liminaque & portar qui clauftra refregit ahena?. 17 Deliciis animi vires quum ftulta libido Affligit, corpufque gravi languore folutum 18 Stultitiae pendit poenas, & morte propinqua Rejiciunt omnem faftidia marcida victum ; 15? Auxilium miferis qui imploravere querelis, Adfpicit orantes, & opis miferatus egenos, 20 Omnibus exfolvit moerentia peclora curis : Ereptifque fuo lethi de limine verbo, Reftituit l«etumque novat per membra vigorem. 21 Erg© 2}y psai. cvii. 21 Ergo canant Dominumque bonum, facilemque parentem, Etlate ignotis pandant fafta inclyta terris: 22 Et meritis cumulent memores altaria donis, Et grata acceptam teftentur voce falutem. .24 Qtii mare flu&ifonum fulcat, curviique carinis Admovet externas vaga per commercia gentes, 25 Non ignota illi divina potentia, nec quas Monftrat in immenfo miracula fepe profundo. 16 Quum jubet, irrumpunt venti ftridente procella, 27 Et mare nunc fpumis canentibus aftra laceifit, Et nunc tartarei fubfidit ad ima barathri : 28 Pallent ora, metus trepidantia pedora pulfat, Et velut oppreiTis vino veftigia nutant : Callida nec cani juvat ars aut cura magiftri. 2^ At Dominum ut mceftis imploravere querelis, Exaudit trepidos, & opis miferatur egenos. 30 Jam venti ponunt, ftrataque aequaliter unda, Arrident taciti tranquilla filentia ponti. 3 1 Jam pofita lacti gaudent formidine nautar, Cum laceras optatum portum tetigeie carina?. 3 2 Ergo canant Dominumque bonum, facilemque parentem, Et late ignotis pandant fada inclyta terns. L 1 2 33 Hunc 22 Marefukat ] Poetice, pro navigat. Sicuti enim ?er campos aratro dufto relinquitur fulcus, linea reaiffima, ita in mari quoque nauis, ada ventis fecundis, reaiffirao curiu pro- cedit T Et quod aratoii eft ftiva, id nautae elt gubernaculum 22 Carinis ] Pro navibus, pars Pro toto. Ira Ovidius rotam pro curru dixit. S* rota defuerit, tu pede earfe *«"» 27 Spumis canentibus-] Andres HariiEdirio, Anno 1615, Ja- bet candentibus. Confule notas deftiffimi &.«dim*tt», **■ «»«■ liferi Efalraorum adje&as. Psai, CVII. i6% 33 Hunc populi coetus laudent, fan&ique fenatus 34 Concilium fuper aftra ferat, qui flumina ficcat, Et riguos paflim rivis bullantibus agros, Fontibus occlufts fitienti damnat arena : 35 Et fcecunda, fui facta ob fcelerata coloni, Arva jubet falfis fubito fterilefcere glebis. 35 At contra in fterili campo male pinguis arenae Stare lacus, pinguefque facit ftagnare paludes : Et fluviis ficcos rivifque fu^acibus agros 37 Irrigat, atque inopi tranfmittit habere colono : Quique novas fancl:is moderatur legibus urbes, 38 Et fcrobibus credat vites, & femina fulcis, 35? Unde legat dulees maturo in tempore fru&us, Quospateronmipotens alit, & proventibus auget 40 Afliduis pccorum fcetus. Ubi nefcia rurfus Commoda fortunae modice mens ferre fecundar, Frena dedit vitiis, retrahit fua munera juftus 41 Arbiter : indomitos animos & corda fuperba Cladibus afHigit : fsevis punire tyrannis Tradit, & ignavo petulans fub principe vulgus Contemtum, populis prardam jubet efle propinquis. Perque inopes victiis terras traducit, ubi ante Nulla hominum tritum monftrant veftigia calJem, 42 Avertit mala pauperibufque, animique modcftis. 43 Atque hilares multa fcecundat proie penates. 44 Harc fpedant gaudentque boni : male confcia muftat Turba metu. Aft, animi quibus eft folertia, cura Aflidua volvunt, memorique haec mente recondunt, Luceat ut cunctis Domini clementia terris. PSAL. 33 Bullantibus ] Bullare eft bullas facere. Verbura a Plinio wfurparum, quia<jnas8c urinas dixit bullantes, id eft, bullis intumefcentes. %/ PSAL CVIIL 2t9 C A R m. Ge n. ii. )avid Rex, Deo gloriam ipftus commendat in lemgnitaie ©» fde pv&fzandx, promiffiones ejus ccmmemorat, auxilium imploraty Qp fey eodem tiuce, ad opus accingit. MEns invicta malis,, animi vigor integer, orbis Te voce, re&or, te celebrabit lyra. Eia age, depofitis mens expergifcere curis, Et tu canora barbitos cum nabliis. Ocyus aurorae quam lucifer excitet ignes, Aurora cantus quam volucrum exfufcitet, . Te pater alme canam : populos tua fa&a per om- nes, Quacunque tellus panditur, vates feram. Nam tua fiderei bonitas faftigia cceli, Fidefque tra&us nubium fupervoiat. O Deus auguftum nitido caput exfere ccelo^ Oftende terris glorise jubar tus. Eripiafque tuos gelidi formidine lethi Praefens, & opifer invocantes audias. Audiit ex adytoque Deus flammantis olympi, Vocem rependit gaudii pnenunciam. En tibi frugiferos Sichimse difpertiar agros: Vallem Sucothi metiar decempeda. Nonne mihi parent Jacobi pignora, quifquis Vel pecore tondet arva, vel vomere fecat > ioOf 8 Decempeda] Pertica, feu decem pedum, cnjus ufus erat ln menfione agrorum. Cicero pro Milone, Qm cum architeffis & cempedis villas multorum hortofque peragrabat, C. 9 Arv* tondet pecude] Pro depafcit, C. Arvafecat vmtrel Pro arat. i70 P S A L. CIX. 10 Oppida fub pedibus Syria* calcabo fuperbar, Moabum, Idumen, & Palasftinas domus. ii Quis mihi pandet itermunitas ductor adarces? Muros Idumes divitis quis diruet? 1 2 Quis ? nifi. tu noftra* gentis, Deus unice, tutor ? Qui nos premendos hoftibus reliqueras, Offenfus vitiis pravis : nec in arma ruentes Noftros pr^ibas dax, tit ame, exercitus. 13 Nunc pacer auxilium rebtfs bonus adfer in arcVr. Humana fallax credulos fpes ctecipit. 14 Te duce, vicTtrici decorati temnora lauro, Pedibus prememus hoftis arrcgantiam. P S A L. CIX. C A R M. G e n. ii. J)av'id calumniis malevohrum tradutlus apud Schaulem, calumni to/ibus, eorum famiJiis, nomim & faluti maJe precatur, propi cbfrmatam eorum maJitiam ; & accepta faJute fua, proftet fe bemgnitAtem Dei celebraturttm. NF£ fileas, ne diflimula, mea gloria, neve j Sine veritatem fupprimi mendacio. 2 Me fcelerati oris fraus, & crudele venenum Proterva fictis lingua me premit dolis. 3 In me odia occultis acuunt fermonibus iras, Et immerenti fabricant moleftiam. 4 Qui mihi debebant fidum folamen amici, Probra ingerebant clanculum & convicia. Aft ego, fecretas tibi qui penetralia mentis Cernis, dolente corde fundebam preces. 5 Omnibus officiis culti mihi damna rependunt, k Remunerantur odio amorem fimplicem. PSAL. CIX, Ijt Tu pater hunc fasvo vexandum trade tyranno : Vaftator illi ad dexteram adftet Angelus. Judicis adftiterit cum fbrdldus ante cribunaJ, Damnacus afpris exeat fenteutiis. Quum volet iratos animos inrlectere fando, Oratione judices exafperet. Ante diem fato pereat pracreptus acerbo : Locumque vacuum dcminus occupet novus. Orba fleat foboles, vidua gemat uxor in aula : 0 Eje<5ta proles patrio exuiet foio : Inftabiiis, mendica, vagis erroribus orbem Luftret : quietum reperiat nufquam locum. 1 Conturbetque domum miferam., infcribatque pe» nates, Scrutatus omnes fcenerator arculas. Ignotufque hseres longo congefta labore i Rapiat3 opemque nemo pofcenti ferat : Nullaque progeniem miferatio fublevet orbam. 3 Mors falce totam demetat fimul domum :• Proxima gentem omnem cum nomine deleat ^tas. 4 Apudque Dominum, patris erratum^ ut re~ cens, [ 5 Ante ccuios interque manus verfetur & erret : Nec vitia matris toilat uiia obiivio. i6 Utqu* erat obiitus n.iferandi, oblivio gentem Ejus perenni lupprimat iiientio : Quidejectum, inopem^ & curismordacibussegrunt Pertrahere mortis nixus eft in retia. 17 Sem- 7 Afpris~\ Pro *fpsrisy more Horatiano , ubi etiam legas maUi- isy pro validius • puertiay pro piteritia ; furpitey pvo fnrnpite* ^uod etiam atrigimus Pfal. lxxi. Infcrlbatque'] i.e. ejus domum vendendam lecandamve indi« ?et. Vids Rudimanni Annotationes. 272 P SAL. CIX. 17 Semper ei veluti fuerat maledictio cordi, Maledicta in illum & exfecratio cadant. 18 Ac veluti ftudio fugit benedicere pravo, Sic nullus illi cupiat aut dicat benc. Et velut obtegitur talari corpus amictu, Totus miferiis ille fordeat obfitus. Sic in cuncta illi paffim fe vifcera fundant, Ut oleum in oifa penetrat, unda in vifcera, 19 Hoc ergo incedat femper veftitus amictu : Hax zona lumbos cingat illi & ilia. 20 Ante Deum tales pendat detrac~tio pcenas, Et c!lam falutem quifquis oppngnat meam. 21 Ahne pater, pater alme, tua me protege dextra, Et invidorum libera calumniis : Ut nomen latus omne tuum telluris honoret, Et fuavitatern fentiat clementise. 22 Eripe me invidia? : fum pauper, egenns &exfpes, A.nimumque curae turbidum urunt anxia?. 23 Non aliter pereo, fpeciesquam fittilisumbra?, Pallent tenebris fera quumcrepufcula: Aut ubi decuflis folerti indagine rafnis, Locufta tectis pulfafrondeiscadit. 24 Gcnua labant inrirma : artus jejunia folvunt : Exfangue ficcis corpus aret offibus. 25 Me tumidi probris hoftes petiere fupefbis : Me confpicati capita quanarunt fua. 16 Adfer opem, fervumque tuum, pater optime, fer- Pro lenitate femper affueta tibi* 27 Ag- 22 Exfpes~} VideTfaL xxxi. 23 *Ze3is fvondeis'] Pro arboribus, quae avibus nidos Sw late feras praebent, ficut te&a adificioru.m hominibus. ^ Psal. CIX. 273 27 Agnofcantque tuam, rerum pater optime, dex- tram : Tuaque falvum me fciant clementia. 28 Dx rnaledid| voment hoftes, dum probra lo- quentur, Bonufque placidufque benedices tu mihi. Dum confufa illis turpis pudor ora notabit, Lsetitia fervi pedus hilarabit tui. 29 Hos pudor, ut talos a vertice veftis ad imoS Effufa late corpus omne contegit • Hos pudor, & moerens turbato infamia vultu; Qui me maligno dente rodunt, obruat. 50 Aft ego tum Domino grates memor ore fonabo^ Coetuque laudes in celebri concinam ; 31 Qui ftetit auxilio dexter cum paupere, vitamque Eripuit ejus hoftium ludibrio. Scriptus eft hic VfaJmus a Davidey ufcjue adeo ferribili & borrihxa oratione, ut vix ulium in tnta Scriptura fimile exemplurn invenias • ilaque ctim maximo judicio iegendus efr, 6c in precibus ufnrpandus. Quse in hoc Pfa[me continentur, non funt trahenda ad exemplum : cavendum fummopere, ne vel cupiditate vindictae, vel falfo zelo, vel temere ifta ufurpan- tes, in utramque aut alteram legis divinas tabulam peccemus, 0b quse aliis imprecamur, in noftrorum ipforum caput converta^ mns. Bczx. P S A L. CX. C a r m. G e n. iii. Chriftns Dominus nofter, ad fpirituaJe regnum & facerdotium dfer* num in EccIeJIa vocatur ; deinde proponitur potentijfma viftoritt de wimicis c^3 triumpho ejus. S IC alloquutus Dominus eft Dominum meum, Aflide dexteram ad meam, M Duni *74 Psa l. CX, •<r Dum proterendos, ceu fcabellum, fub pedes Hoftes tibi provolvero. n Ad prbis oras ultimas fafces tuos Alta ab Sione proferam : Ut juris a?qui vinculis coerceas Faftus rebelles hoftium. 3 Te pompa lastis quum reducet plaufibus Ad :emplavoti compotem, Sancco decorus apparatu exercitus Laetum celebrabit diem. Non roris imber ante lncem argenteis Tot veftit arva gemmulis, Qiiam multa cun&is gentium de finibus Ad te propago coniiuet. 4 Juravit & fe aditrinxit immutabili Dominus facramento tibi, Tete 3 Argsfitets gemmuVif\ Allegoria, pulcherrimis metaphoris 8c fbrmam, Sc colcrem, £c pu-chritudinem roris matutini venuftif- lime repr^fentans. Non ditTimilia habet JPfal. cxxxiii. C. 4 Sacramento] Pro juramento. Eft enim facramentum, pro- prie, frlenne juramentum miiitare, quo militesfidem fuam Inv- pe.ratoii aditringebant ; cjuod quale fuerat, patet e>: his verbis Ve£etiU quae extant lib. de re militari fecundo, Cap. 5. jk?i/i/e.s fcrpti & matriculii inferti, jurare folent ; 8? ideo mthtit Sacra- menta dicuntuv. Jurant autem per Deumy &> Chrifiumy &> Spiri- tum fanchtmy &* per Majefiatem Imperatoris, &c. omnia fe ftre- nue fatturos QU£ pr.zcepit Impera.or : nunauam deferturos militiamy nec mortem recufaturos pro Romana Republtca, &c. Hinc Caefar, lib. I Bell. Civii. Mdttes Domtttanos Sacramentum apud fe dicerc jubet. Miles autem hoc Sacramenro obftri&us, AuBoratus ; eo- dem liberatus, Exaucforatus vo-^batur. Accipitur etiam alias proquovis juramento; Horat. Ode 17, Lib. 2, Non epo perfdum dixi 'Sacramentum. Di£tum eft autem Sacramentum, a facrando, feu confecrando ; quod eo juramento quis confecratur, & quafi dedicatur huic uni Irnperatori, non alii, ad fervieniam. C. V s a i. CX. 75 Tete futurum Melchifedecis fibi Ricu facrorum antiftFtem, Sol inquieto lucis orbe dum diem, Dum luna noctem illuminet. Ad dexteram ille femper affiftet tuam : Ferro tyrannos vindice 6 Compefcet : iram commodans fuam tibi3 Gentes rebelles comprimet. 7 Ducefque regnis imperantes ditibus Sternet folo : torrentibus E fortuitis, dum fugam premet, fitim Vicior levabit igneam. % Ergo fubactis hoftibus, coelo caput Tollet decorum gloria. Mm 2 PSAL. Rdelchifedecir] Qjia.fi dicas, Regis jufvitia : Volunt autem hoc cognomen fuiffb Semi filii Nohse, qm habiraverit in Salem («juas poitea fuir Hierofolvma) 6£ praecipuus doctor & gubernator Ec- clefiae fui temporis fuerit. £x hoc autem Pfalmo, & ex feptimo Cap. Epift. ad Ebrxos patet, magnum hunc Melchifedecum ty- pnrn fuiffe Chrifti, Sacerdotis aererni. Dicitur enim fine patre, fine matre, fine genealogia, neque initium dierum, neque finem vitae habens, manere Sacerdos ln perpetuum : ficuti etiam filius Dei, non tantum fine patre ex virgine, fed etiam fine matre ex DeO natus, fine dierum mitio exiftir, antequam ex matre virgU ne carnem affumeret ; necjue ullum vitas finem eft habiturus. C. Sacrorum antiftiterh] Id eft, fummum aut primum Sacerdotem; fic dicium, quod Cfeteris anteftet aut antecellat. Cicero quoque Antiflites ceremoniaruiu QP facrorum nominat in oratione pro domo rua. Ab hoc dedu&um fcemininum Antifiitay pro primaria Sa- cerdote, ufurpatur a Plauto & Cicerone- Alias Antifies in ge- lere «juoque dicitur is, qui reliquos excellit aut primas tenet. ta Servius Sulpitius appellatus eft Antifies jurif; Plato, Anti- fies fapientia. 7 'torrentibus e fortuitis'} Dumque hoftes fugientes urgebit, Dftium potitus, vehementem bibendi cupiditatem e fluviis ra- di&ei forte obviis iraminuet; f. 57« P S A L. CXI. ^ * C A R M. G E N. IV. Tfaltes fuo exemplo hcrtatur Ecclefam adlaudanditm Dcum, ob am- j>la ejus cprra erga Ifraelitas, & Janctum e)us fccdus : hinc re- cordctus ofjicii pio*um erga Deum} omnes provocat ad reveventiam & laudatuncm ejus. LOlve intcr fidos tra&em fecreta fodales, *~* Seu 'fancti flipante caterva Me populi tequar, aljne parens, te peftorc toto Ufqre <